Zgjedhjet parlamentare në Izrael kanë krijuar një situatë të ndërlikuar: Benjamin Netanyahu ka humbur shumicën që kishte, por mund të vazhdojë të drejtojë qeverinë nëse partitë kundërshtare nuk arrijnë një marrëveshje për formimin e një koalicioni alternativ.
Me rreth 86% të votave të numëruara, parashikimet e tre rrjeteve kryesore televizive izraelite i japin koalicionit të Netanyahut 53 vende në Knesset, nga 64 që zotëronte më parë. Blloku opozitar i drejtuar nga Gandhi Eisenkot pritet të marrë 48 mandate, ndërsa partitë që përfaqësojnë qytetarët arabë të Izraelit mund të sigurojnë së bashku 19 vende në parlamentin me 120 anëtarë.
Të lidhura
None found
Forcat që kundërshtojnë Netanyahun mund të arrijnë në 67 mandate, duke kaluar kufirin prej 61 deputetësh që nevojitet për krijimin e një qeverie. Megjithatë, kjo shumicë në letër nuk përkthehet automatikisht në një koalicion funksional, për shkak të kundërshtive brenda opozitës për bashkëpunimin me partitë arabe.
Në bazë të sistemit politik izraelit, kryeministri në largim vijon të ushtrojë detyrën derisa të formohet një qeveri e re. Për këtë arsye, Netanyahu mund të mbetet në krye të ekzekutivit edhe pse nuk e ka më shumicën parlamentare të mëparshme.
Analizat e Reuters dhe Axios vlerësojnë se mungesa e një marrëveshjeje mund ta mbajë atë në detyrë deri në arritjen e një kompromisi ose deri në zhvillimin e zgjedhjeve të reja, të cilat mund të mbahen në vitin 2027.
Rezultati tregon se koalicioni i Netanyahut ka humbur një pjesë të ndjeshme të mbështetjes në parlament, por ka dalë më mirë nga sa parashikonin disa sondazhe përpara votimit. Në të njëjtën kohë, opozita nuk ka mundur ta shndërrojë kundërshtimin ndaj kryeministrit në një platformë të përbashkët qeverisëse.
Zgjedhjet kanë evidentuar gjithashtu forcimin e së djathtës te votuesit hebrenj dhe dobësimin e qendrës së majtë si forcë e veçantë politike. Disa parti që janë kundër Netanyahut mbajnë qëndrime të ngjashme me të për çështjet e sigurisë kombëtare dhe perspektivën e krijimit të një shteti të pavarur palestinez.
Për këtë arsye, gara mes Netanyahut dhe Eisenkotit nuk shënon domosdoshmërisht një përplasje të thellë ideologjike për të ardhmen e Lindjes së Mesme. Një pjesë e konfliktit lidhet me kontrollin e qeverisë dhe përgjegjësinë për dështimet e sigurisë që i paraprinë sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023.
Një tjetër zhvillim i rëndësishëm është shtimi i përfaqësimit të qytetarëve arabë të Izraelit, të cilët përbëjnë më shumë se një të pestën e popullsisë së vendit.
Pjesëmarrja në zgjedhje ishte 77.7%, niveli më i lartë në më shumë se dy dekada. Mobilizimi i votuesve arabë ndihmoi në rritjen e Listës së Përbashkët dhe të partisë Ra’am, të cilat pritet të marrin së bashku 19 vende në Knesset.
Mandatet e fituara i shndërrojnë partitë arabe në një faktor vendimtar për çdo përpjekje për krijimin e një shumice të re. Megjithatë, përfshirja e tyre në një marrëveshje qeverisëse vazhdon të kundërshtohet nga një pjesë e partive opozitare.
Yousef Jabarin, drejtuesi i Listës së Përbashkët, i tha Agence France-Presse se partia e tij është e gatshme të ndihmojë në largimin e Netanyahut, por nuk e konsideron të mundur pjesëmarrjen e drejtpërdrejtë në një koalicion qeveritar në rrethanat aktuale.
Jabarin përmendi luftën në Gaza dhe zhvillimet në Bregun Perëndimor, përfshirë zgjerimin e vendbanimeve izraelite dhe dhunën e kolonëve, si çështje që e komplikojnë arritjen e një marrëveshjeje politike.
Megjithatë, ai nuk e përjashtoi mundësinë që partia të mbështesë nga jashtë një qeveri alternative, me synim përfundimin e qeverisjes aktuale.
Një zgjidhje e tillë do të mund të krijonte një qeveri minoritare të drejtuar nga Eisenkot, e cila do të mbështetej te votat ose toleranca parlamentare e partive arabe, pa u ofruar atyre poste ministrore.
Edhe ky skenar mbetet i vështirë. Ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman kanë kundërshtuar një qeveri që do të varej nga mbështetja e partive arabe.
Opozita ndodhet kështu në një pozitë paradoksale: ajo i ka numrat për ta rrëzuar Netanyahun, por ende nuk ka siguruar marrëveshjen politike që do ta kthente këtë epërsi në një qeveri të qëndrueshme.
Netanyahu ruan ndërkohë kompetenca të rëndësishme në fushën e sigurisë kombëtare, përfshirë vendimmarrjen për konfliktin me Iranin, sipas ekspertëve të cituar nga Reuters.
Në një fjalim para mbështetësve të Likud, pak pas orës 03:00 të mëngjesit të së mërkurës, ai kërkoi krijimin e një “qeverie të fortë kombëtare të krahut të djathtë”. Netanyahu vlerësoi sukseset ushtarake të Izraelit dhe foli për mundësinë e veprimeve të tjera të përbashkëta me Shtetet e Bashkuara kundër Iranit.
Kryeministri e cilësoi situatën si një “mundësi unike historike” për të eliminuar atë që e quajti kërcënim iranian. Këto deklarata nuk nënkuptojnë njoftimin e një operacioni të ri ushtarak, por dëshmojnë se siguria kombëtare mbetet në qendër të mesazhit të tij politik.
Eisenkot, nga ana tjetër, paralajmëroi se çështjet e sigurisë nuk duhet të shfrytëzohen për interesa politike. Ai u kërkoi drejtuesve të institucioneve të sigurisë dhe shërbimeve civile të qëndrojnë të palëkundur ndaj çdo përpjekjeje për t’i sfiduar.
Pasiguria politike u reflektua edhe në tregjet financiare. Shekeli humbi rreth 1.6% dhe arriti në 3.10 shekelë për dollar, ndërsa indekset kryesore të bursës së Tel Avivit ranë me më shumë se 3%, sipas të dhënave të raportuara në materialin e zgjedhjeve.
Rëniet në tregje pasqyrojnë shqetësimin e investitorëve për zgjatjen e krizës politike dhe ndikimin e mundshëm të saj mbi politikën fiskale dhe ekonominë e vendit.
Përveç përpjekjes për të formuar qeverinë, opozita mund ta përdorë avantazhin numerik për të marrë kontrollin e institucioneve të Knessetit dhe për të çuar përpara nisma parlamentare.
Axios ka përmendur si një nga mundësitë krijimin e një komisioni kombëtar hetimor për dështimet e mekanizmave të sigurisë përpara sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023.
Kjo mund të çojë në një konfigurim të pazakontë, ku Netanyahu vazhdon të jetë kryeministër, ndërsa shumica në parlament përbëhet nga forca që kërkojnë largimin e tij. Një situatë e tillë do ta vështirësonte funksionimin e qeverisë dhe do të shtonte përplasjet institucionale.
Hapat e ardhshëm do të varen edhe nga konsultimet e presidentit izraelit Isaac Herzog me partitë politike. Herzog u ka kërkuar drejtuesve të tyre të kërkojnë kompromis dhe të shmangin një tjetër proces zgjedhor.
Mes alternativave të mundshme janë një qeveri minoritare e drejtuar nga Eisenkot, një koalicion më i gjerë ose një qeveri e unitetit kombëtar. Ky skenar i fundit duket i vështirë, pasi Eisenkot është zotuar publikisht se nuk do të qeverisë së bashku me Netanyahun.
Nëse negociatat nuk prodhojnë rezultat dhe asnjë kandidat nuk arrin të sigurojë mbështetjen e të paktën 61 deputetëve, Izraeli mund të shkojë në zgjedhje të reja në vitin 2027. Deri në formimin e një qeverie tjetër, Netanyahu do të vazhdonte të qëndronte në detyrë.
Rezultati ka nxjerrë në pah dy zhvillime paralele: qëndrueshmërinë e së djathtës te votuesit hebrenj dhe rritjen e përfaqësimit politik të qytetarëve arabë. Asnjëra prej këtyre prirjeve nuk ka sjellë, megjithatë, një zgjidhje të qartë për qeverisjen e vendit.
Netanyahu e ka humbur shumicën parlamentare, por mund të mbetet në pushtet nëse kundërshtarët e tij nuk arrijnë të kapërcejnë ndarjet. Opozita mund ta ketë numrin e nevojshëm për ta larguar, por ende i mungon marrëveshja e përbashkët për të qeverisur.
Ky ngërç pritet të përcaktojë negociatat politike në Izrael gjatë javëve të ardhshme.
