Vetëm pak ditë pasi Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë katër ish-krerë të UÇK-së — Hashim Thaçin, Jakup Krasniqin, Kadri Veselin dhe Rexhep Selimin — për krime lufte, Partia Demokratike e Kosovës depozitoi në Kuvend një propozim për modifikimin e ligjit që rregullon këtë gjykatë.
Të lidhura
None found
Megjithëse PDK-ja theksoi se nuk kërkon shpërbërjen e asaj që njihet si Gjykata Speciale, amendamentet e saj do të ndryshonin thelbësisht shtrirjen e mandatit, duke filluar nga juridiksioni dhe harku kohor që mbulon, e deri te ashpërsia e dënimeve dhe fati i çështjeve që do të dilnin jashtë kompetencave të saj.
Ç’rrugë pritet të ndjekë kjo nismë në Kuvend dhe çfarë pengesash ligjore e kushtetuese qëndrojnë përpara saj?
Ndryshimet e synuara nga PDK-ja
Projektligji i opozitës kryesore synon ta ngushtojë juridiksionin e Gjykatës Speciale vetëm te veprat penale të cituara në një raport të vitit 2011 të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, dokument që trajtonte, mes të tjerash, dyshimet për trafikim organesh në periudhën e pasluftës në Kosovë.
Sipas propozimit, do të ndryshonte edhe periudha kohore nën hetim: nga janar 1998 – dhjetor 2000, ajo do të zhvendosej në intervalin 1 korrik 1999 – dhjetor 2000.
Po ashtu, PDK-ja sugjeron që dënimi maksimal që mund të vendosë Gjykata të jetë 15 vjet burgim, dënimet të kryhen në territorin e Kosovës dhe personat e dënuar të kenë mundësinë e faljes nga presidenti.
Procedura në Kuvend
Dokumenti u dorëzua në Kuvend më 22 shtator, por rrugëtimi i tij në seancë plenare kërkon plotësimin e disa hapave paraprak. Rregullorja e Punës përcakton që, pas depozitimit, projektligji t’i përcillet Qeverisë për opinion. Më pas, përpara shqyrtimit të parë në seancë, ai duhet të kalojë në filtrin e komisionit parlamentar përkatës, i cili raporton me rekomandim në Kuvend.
Mirëpo, legjislatura e re e Kosovës, e konstituuar më 13 shtator, ende nuk i ka ngritur komisionet. Ndërkohë, PDK-ja e ka kontestuar në Gjykatën Kushtetuese vetë procesin e konstituimit të Kuvendit, duke pretenduar shkelje kushtetuese, dhe Gjykata nuk ka dhënë ende ndonjë përgjigje.
Sa vota mund të mbledhë nisma?
Për të ndryshuar një ligj nevojitet një shumicë e thjeshtë në Kuvendin 120-vendësh, pra të paktën 61 deputetë.
Ende nuk dihet saktësisht se çfarë mbështetje politike do të ketë kjo nismë. Aleanca, partnerja tjetër opozitare, e ka mbështetur atë, ndërsa Lëvizja Vetëvendosje në pushtet ka deklaruar se do ta analizojë nga ana ligjore. Lidhja Demokratike e Kosovës, opozita e dytë, nuk ka marrë ende një qëndrim publik.
Për nga numrat, PDK-ja zotëron 22 mandate, LVV-ja 53, Aleanca 7 dhe LDK-ja 18. Komunitetet pakicë kanë në total 20 ulëse.
Sidoqoftë, nëse ndryshimet do të implikonin edhe Kushtetutën, atëherë pragu do të ngrihej ndjeshëm: do të duheshin dy të tretat e të gjithë deputetëve, përfshirë dy të tretat e vendeve të rezervuara për minoritetet.
A mjafton ligji për të ndryshuar Gjykatën Speciale?
Kjo mbetet një prej dilemave qendrore juridike që do të shoqërojë diskutimin e kësaj nisme. Dhomat e Specializuara u ngritën mbi një amendament kushtetues, një marrëveshje ndërkombëtare dhe një ligj specifik.
Gzim Shala, hulumtues në Institutin e Kosovës për Drejtësi, i tha Radios Evropa e Lirë se çdo modifikim ligjor “nuk duhet të cenojë detyrimet që Kosova ka marrë përsipër” përmes amendamentit kushtetues dhe marrëveshjeve ndërkombëtare. Ai shtoi se “çdo ndryshim i ligjit i nënshtrohet vlerësimit të ligjshmërisë nga Dhoma e Specializuar e Gjykatës Kushtetuese në Hagë, e përbërë nga tre gjyqtarë ndërkombëtarë”.
Shala theksoi gjithashtu se për të qenë praktikisht të zbatueshme, këto ndryshime duhet të realizohen në konsultim dhe bashkëpunim me aleatët kryesorë ndërkombëtarë të Kosovës.
Nga ana e Bashkimit Evropian nuk dhanë koment për njoftimet apo planet, por rikonfirmuan mbështetjen e vazhdueshme për Gjykatën Speciale. REL-u kërkoi edhe një reagim nga Departamenti amerikan i Shtetit, por deri në momentin e publikimit nuk mori përgjigje.
Profesori i së drejtës kushtetuese, Visar Morina, i tha REL-it se ndryshimet “që prekin ekzistencën ose mandatin e Dhomave të Specializuara do të duhej të trajtoheshin fillimisht në nivel kushtetues dhe më pas përmes ndryshimeve ligjore”.
Ndërsa avokati Amer Alija, ekspert i gjykimeve për krime lufte, paralajmëroi se “ndryshimi ose shfuqizimi vetëm i ligjit mund të krijojë konflikt serioz” me Kushtetutën dhe marrëveshjet ndërkombëtare, pasi një ligj i zakonshëm “nuk mund të ketë përparësi” kundrejt tyre.
Çfarë parashikohet për çështjet dhe vendimet ekzistuese?
Projektligji i PDK-së përcakton se procedurat që janë tashmë duke u zhvilluar në Gjykatën Speciale do të vijojnë sipas rregullave aktuale deri në një vendim përfundimtar. Për ato raste që do të mbeteshin jashtë juridiksionit të gjykatës, dokumenti parasheh mundësinë e kalimit të tyre në Kosovë.
Ish-avokati i Popullit, Hilmi Jashari, theksoi për REL-in se vetëm ndryshimi i ligjit nuk do të sillte automatikisht lirimin e personave tashmë të dënuar. Duke iu referuar aktgjykimit të 16 shtatorit, i cili u shqiptoi Thaçit, Krasniqit, Veselit dhe Selimit një total prej 81 vjetësh burgim, Jashari sqaroi se për lirimin e tyre “do të duhej një vendim i organit gjyqësor kompetent, për shembull si rezultat i një vendimi në apel, ose një bazë tjetër juridike e përcaktuar qartë”.
Ai shtoi se çdo ndryshim në funksionimin e Gjykatës Speciale duhet të shoqërohet domosdoshmërisht me një mekanizëm që “do të garantonte vazhdimësinë e procedurave” dhe do të parandalonte krijimin e “një vakumi juridik”. / REL
