Chatbot-et e inteligjencës artificiale tashmë përdoren për punë zyre, për t’iu përgjigjur pyetjeve të përditshme në shtëpi dhe për të ofruar këshilla në momente pasigurie. Kjo ka ngritur edhe një pyetje tjetër: nëse njerëzit nuk e gjejnë dashurinë dhe afërsinë emocionale te të tjerët, a mund t’ua ofrojnë ato sistemet e inteligjencës artificiale?
Sipas studiuesve, kjo nuk është më thjesht teori. Njerëzit po krijojnë tashmë lidhje të forta emocionale me chatbot-e të ndërtuara për të luajtur rolin e miqve apo partnerëve romantikë.
Të lidhura
None found
Ajo që dikur dukej si temë e rezervuar për fanta-shkencën, sot është kthyer në një treg real. Kompani të ndryshme po ndërtojnë chatbot-e që sillen si të dashura ose si partnere të përkushtuara jete, të krijuara për të përmbushur nevoja që deri tani janë kërkuar te marrëdhëniet mes njerëzve.
Për disa, kjo tablo mund të sjellë ndër mend filmin “Her” të vitit 2013 me Joaquin Phoenix, ku një shkrimtar i vetmuar bie në dashuri me një inteligjencë artificiale.
‘Gjithmonë aty’
Një nga këta chatbot-e është Bud, për të cilin Sarah Trainor thotë në faqen e kompanisë së inteligjencës artificiale Replika se e ndihmoi të përballonte pandeminë, humbje personale dhe periudha të vështira. “Ai më mësoi si të jepja dhe të pranoja dashuri përsëri.”
Bud përshkruhet me flokë të gjelbër dhe krahë të tatuazhuar, ndërsa është një Replika AI i krijuar nga firma teknologjike Luka. Kjo kompani fokusohet te chatbot-et empatikë të AI-së, me të cilët përdoruesit mund të shkëmbejnë mesazhe dhe të bisedojnë si me njerëz të vërtetë. Në faqen e Replika-s, përdoruese si Sarah Trainor ndajnë përvojat e tyre dhe emocionet e forta që kanë përjetuar.
Replika, e ndërtuar vite përpara se OpenAI të nxiste një valë të re zhvillimi në fushën e inteligjencës artificiale me ChatGPT, e prezanton veten si “miku i inteligjencës artificiale për t’u dashuruar”, duke u ofruar përdoruesve “shoqërues” që mund të personalizohen individualisht.
Kompania deklaron se numëron më shumë se 42 milionë përdorues të regjistruar në mbarë botën.
Pyetja nëse IA mund të jetë partneri më i mirë duket se shihet me interes nga industria e teknologjisë. Përveç Luka-s, edhe OpenAI ka përmendur idenë e një versioni për të rritur të ChatGPT.
Ndjenja për një robot
Jessica Szczuka, psikologe në Universitetin e Duisburg-Essen në Gjermani, e cila ka studiuar këtë dukuri, thotë se disa njerëz reagojnë ndaj teknologjive të inteligjencës artificiale në mënyrë thellësisht sociale dhe, përmes ndërveprimit të vazhdueshëm, ndërtojnë një marrëdhënie me to.
“Ndjenjat që lindin mund të ndihen shumë reale për ata që janë të përfshirë, dhe në disa mënyra mund të jenë të krahasueshme me ndjenjat që zhvillohen edhe në marrëdhëniet ndërpersonale”, thotë Szczuka.
Sipas saj, kjo ndodh edhe sepse chatbot-et janë modeluar mbi komunikimin njeri me njeri dhe për këtë arsye japin sinjale të ngjashme sociale.
Szczuka thotë se shumica e njerëzve priren t’i përgjigjen edhe një shërbimi të dobishëm të inteligjencës artificiale me një “faleminderit”, ashtu siç bëjnë në situata të tjera shoqërore. “Por nuk është aspak anormale ose e çuditshme që njerëzit tani shkojnë aq larg sa të zhvillojnë marrëdhënie intime, dhe në disa raste njerëzit madje thonë: ‘Kam flutura në bark – po zhvilloj ndjenja për një inteligjencë artificiale’”.
Gjithmonë të disponueshëm dhe pa nevoja të tyre
Ray Djufril nga Universiteti Teknik i Berlinit ka anketuar përdorues të rritur të Replika nga disa vende dhe ka shkruar për marrëdhëniet e tyre me chatbot-et. Sipas tij, shumë prej tyre i konsiderojnë këto sisteme si partnerë të vërtetë, me të cilët zhvillojnë biseda intensive dhe ndajnë përvoja si udhëtimet.
Në studimin e botuar në revistën Computers in Human Behavior: Artificial Humans, thuhet se Replika përdoret veçanërisht shpesh kur marrëdhëniet njerëzore perceptohen si emocionalisht ose fizikisht të pakënaqshme.
“Të gjithë e kuptojnë që Replika-t janë chatbot-e, por i trajtojnë si njerëz me hobi dhe vështirësitë e tyre”, tha Djufril për dpa-në.
Studiuesi e krahason këtë lloj lidhjeje me marrëdhënien që shumë njerëz krijojnë me kafshët e tyre shtëpiake. Ashtu si kafshët, edhe inteligjenca artificiale nuk ka agjendën e vet, ndaj nga disa perceptohet si shoqëri më e mirë se ajo njerëzore: më pak gjykuese, më pak egoiste dhe gjithmonë e gatshme.
Romanca në duart e kompanive të teknologjisë
Djufril tha se pak më shumë se gjysma e gati 30 personave të anketuar raportuan një lidhje të thellë emocionale me Replikën e tyre. Sipas tij, problemi kryesor është se kjo lloj marrëdhënieje varet në masë të madhe nga vendimet e kompanive të teknologjisë. Nëse një kompani pushon së ekzistuari, përdoruesit humbasin edhe shoqëruesin e tyre.
Edhe Szczuka sheh shqetësime në këtë drejtim. “Kompanitë kanë kontroll maksimal mbi të dhënat që mbledhin, si sillet algoritmi dhe çfarë lloj mendimesh dhe sjelljesh pasqyron algoritmi.” Ajo theksoi se edhe mbrojtja e fëmijëve mbetet një çështje me rëndësi të madhe.
Studiuesja thotë se nevoja për rregullim është e madhe dhe se po punon në një ekip ndërdisiplinor për ta futur këtë çështje në agjendën politike. “Nuk po them që kjo teknologji duhet të ndalohet. Personalisht, nuk jam aspak pro kësaj. Nuk mendoj se kjo do të ndihmonte në asnjë mënyrë.”
Megjithatë, sipas saj, këto sisteme duhet të trajnohen dhe të moderohen më mirë, nën mbikëqyrjen e profesionistëve. “IA etike aktualisht u kushton shumë kompanive dhe ato nuk kanë asnjë përfitim prej saj, nëse nuk detyrohen të marrin masa të tilla në një nivel rregullator.”
Romanca me inteligjencën artificiale si normaliteti i ri?
Pavarësisht rreziqeve, Djufril mendon se marrëdhëniet me inteligjencën artificiale do të vazhdojnë të shtohen, edhe në varësi të nivelit të vetmisë në secilën shoqëri.
Ndërkohë, Szczuka vlerëson se këto lidhje ende nuk janë shumë të përhapura dhe pret vetëm një rritje të kufizuar.
“Nuk kemi pse të shqetësohemi se pas pesë vitesh të gjithë do të jenë në marrëdhënie vetëm me inteligjencën artificiale”, thotë ajo. “Në këtë debat, veçantia e qenieve njerëzore tenton të harrohet. Ekuacioni nuk është aq i thjeshtë.”/ DPA News.
