Vështirësitë që po kalon Gianni Infantino përbëjnë thjesht një tregues të një problemi më të thellë. Sfida thelbësore qëndron te aftësia e UEFA-s për ta transformuar kohezionin e saj, filozofinë sportive dhe influencën në një vizion mbarëbotëror për administrimin e këtij sporti.
Të lidhura
None found
Shpeshherë, trazirat e mëdha në institucione shkaktohen nga një dokument në dukje thjesht teknik. Në rastin konkret të organit drejtues të futbollit botëror, ky dokument mbante emrin “FIFA Forward Enterprise”.
Objektivi i nismës ishte rikonfigurimi i aktiviteteve tregtare të FIFA-s dhe krijimi i një hapësire për kapitalin privat që të fitonte një pjesëmarrje ekonomike në entitetin përgjegjës për menaxhimin e vlerës së Kupës së Botës dhe turneve të tjera. Sipas FIFA-s, kjo ishte një rrugë për të shumëfishuar burimet për zhvillim, dhe ajo nguli këmbë se autoriteti final mbi lojën do t’u mbetej federatave anëtare. Por ata që e kundërshtuan projektin lexuan midis rreshtave një kërcënim tjetër: mundësinë që kompeticionet e futbollit të përfshiheshin në një angazhim afatgjatë për të gjeneruar fitime për investitorët e jashtëm.
Përgjigjja ishte e menjëhershme dhe e prerë. UEFA dhe 55 anëtarët e saj e hodhën poshtë propozimin me një zë të vetëm. Shqetësime të ngjashme për procedurën, mungesën e dialogut dhe impaktin e mundshëm mbi qeverisjen u shfaqën edhe nga Konfederata Aziatike dhe Concacaf. Në javën e fundit të korrikut, Infantino vendosi ta tërhiqte planin. Më vonë, FIFA i siguroi UEFA-s me shkrim se projekti ishte braktisur përfundimisht dhe nuk do të rishfaqej nën asnjë formë apo emërtim tjetër.
Megjithatë, anulimi i nismës nuk e zgjidhi përplasjen. Në të vërtetë, e zhvendosi vëmendjen nga thelbi i një propozimi financiar drejt mekanizmave të vendimmarrjes në institucionin më me ndikim të futbollit ndërkombëtar.
Më 27 gusht, delegatët e federatave evropiane të mbledhur në Monako i besuan njëzëri kryetarit dhe administratës së UEFA-s autorizimin për të shfrytëzuar çdo levë institucionale, politike dhe ligjore për të kërkuar një reformë, kufizime më të përcaktuara për pushtetin presidencial dhe një auditim të jashtëm të pavarur mbi procesin e FIFA Forward Enterprise. Në deklaratën e tyre, ata shkuan edhe më tutje: shprehën qartë se besimi i domosdoshëm për të ushtruar funksionin e Presidentit të FIFA-s ishte komprometuar dhe se bota e futbollit kishte nevojë për një orientim të ri.
Të nesërmen, Federata Holandeze e Futbollit (KNVB) e artikuloi sfidën në formën më të strukturuar deri atëherë. KNVB deklaroi se nuk i besonte më lidershipit të Infantinos dhe se FIFA-s i duhej një udhëheqje e re duke filluar nga viti 2027. Sidoqoftë, pika qendrore e mesazhit holandez nuk përqendrohej thjesht te shkarkimi i një presidenti: zëvendësimi i një personi, pa prekur sistemin, do të mbetej një veprim i mangët.
Prej reformatorit në Presidentin që mishëron “sistemin”Për të kuptuar rrethanat aktuale, është e nevojshme t’i rikthehemi vitit 2016.
Gianni Infantino mori drejtimin e FIFA-s në një prej periudhave më të trazuara të historisë së organizatës. Ajo po dilte nga një skandal që kishte përmbysur epokën e Sepp Blatter-it, duke humbur një pjesë të konsiderueshme të besueshmërisë së vet. Në po atë Kongres që zgjodhi Infantinon, anëtarët miratuan një sërë reformash që premtonin limite mandate, transparencë të shtuar, organe më autonome dhe, ç’është më thelbësorja, një ndarje më të qartë midis qeverisjes politike dhe menaxhimit ekzekutiv.
Paradoksi i situatës së sotme buron pikërisht këtu. Infantino u ngjit në krye si pjesë e një vale reformiste që aspironte të frenonte personalizimin e FIFA-s. Dhjetë vjet pas, akuza kryesore ndaj tij është se autoriteti është centralizuar rreth presidencës dhe se vija ndarëse mes Presidentit dhe strukturës administrative është mjegulluar gjithnjë e më tepër.
Megjithatë, një analizë e thelluar nuk mund ta reduktojë Infantinon në një karikaturë të një lideri të pangopur për pushtet. Gjatë drejtimit të tij, FIFA ka përjetuar një rritje të hyrave, një zgjerim të kompeticioneve dhe një shtim të ndjeshëm të fondeve për zhvillim. Fushat e reja, qendrat teknike, programet për talentët e rinj, futbollin për fëmijë dhe gratë, si dhe mekanizmat financiarë novatorë kanë prodhuar përfitime konkrete për shumë federata dhe klube, veçanërisht në tregjet më pak të zhvilluara.
Kjo është edhe baza e rezistencës politike të Infantinos. Në FIFA, aleancat nuk ndërtohen vetëm në Londër, Paris, Madrid apo Berlin. Ato forcohen në ato federata që kanë nevojë për infrastrukturën më elementare, kualifikimin e trajnerëve, konsolidimin e kampionateve vendase dhe fonde për skuadrat përfaqësuese.
FIFA përbëhet nga 211 anëtarë dhe çdonjëri ka një votë në Kongres. Shqipëria gëzon të njëjtën fuqi vote si Gjermania, Brazili apo Shtetet e Bashkuara. Kjo është një ndër manifestimet më të fuqishme të barazisë formale në arenën sportive ndërkombëtare, por gjithashtu krijon një ekosistem politik ku alokimi i burimeve dhe marrëdhënia e drejtpërdrejtë me Presidentin marrin një rëndësi të jashtëzakonshme.
Çështja nuk qëndron te vetë ekzistenca e fondeve të zhvillimit. Ato përbëjnë një shtyllë thelbësore të misionit të FIFA-s. Problemi lind kur burimet që u takojnë institucionalisht federatave fillojnë të perceptohen si favore personale të liderit; kur aksesi te financat shoqërohet, qoftë edhe në perceptim, me besnikërinë politike; dhe kur vetë institucioni ngatërrohet gjithnjë e më shumë me figurën që e udhëheq atë.
FIFA, një institucion i dënuar të kënaqë të gjithëNë qeverisjen ndërkombëtare, FIFA nuk ka një homolog të saktë. Organizma të tjerë madhorë kanë kompetenca më të mirëpërcaktuara. FIFA, brenda një disipline të vetme sportive, grumbullon role që normalisht do t’i përkisnin disa institucioneve të ndryshme.
Ajo funksionon njëkohësisht si ent rregullator i futbollit global, organizatore e turneve, pronare e të drejtave tregtare, shpërndarëse e fondeve të zhvillimit, administruese e trupave disiplinorë e gjyqësorë dhe si palë diplomatike në raportet me qeveritë. Vendimet e saj prekin federatat, klubet, ligat, lojtarët, stafet teknike, gjyqtarët, tifozët, sponsorët, transmetuesit dhe gjashtë konfederatat kontinentale.
Një korporatë shumëkombëshe ka aksionerë dhe një objektiv financiar të matshëm. Një organizatë ndërkombëtare publike vepron sipas një mandati të përvijuar nga shtetet themeluese. FIFA, nga ana tjetër, detyrohet të balancojë interesat e federatave të pasura me ato që mbijetojnë falë granteve të saj; klubet që prodhojnë miliarda me vendet që aspirojnë të ndërtojnë fushën e parë sipas standardeve globale; shpirtin e lojës, kërkesat komerciale dhe presionet politike.
Ajo duhet të jetë njëkohësisht globale dhe e ankoruar në realitetet vendëse; e fuqishme tregtarisht, pa e reduktuar futbollin në një mall financiar; politikisht neutrale, por e aftë të dialogojë me çdo lloj regjimi; mbrojtëse e të drejtave të njeriut dhe, në të njëjtën kohë, organizuese e eventeve në vende me sisteme politike, ligjore dhe shoqërore thellësisht të ndryshme.
Është e pamundur që një entitet i vetëm t’i bëjë të gjitha palët plotësisht të kënaqura. Kjo nuk reflekton domosdoshmërisht një dështim të administrimit; është thjesht natyra e këtij institucioni. Objektivi i një sistemi të shëndetshëm nuk duhet të jetë eliminimi i përplasjeve, por menaxhimi i tyre nëpërmjet rregullave transparente, organeve autonome, qartësisë dhe një procesi vendimmarrës të verifikueshëm.
Jashtë për të centralizuar autoritetin buron pikërisht nga ky ndërlikim. Një President me pushtet të madh mund të negociojë, të ndërmjetësojë dhe ta mbajë të gjithë strukturën të bashkuar. Por, në çastin kur forca personale zëvendëson funksionimin e rregullt të organeve, stabiliteti afatshkurtër blihet me çmimin e erozionit institucional. Presidenti nuk është më timonieri i sistemit; ai rrezikon të shndërrohet në vetë sistemin.
Këtu qëndron edhe pesha specifike e platformës holandeze. KNVB kërkon që Presidenti të ketë një rol strategjik, përfaqësues dhe koheziv; që Këshilli i FIFA-s të qeverisë dhe të ushtrojë mbikëqyrje; që Kongresi të jetë organi vendimmarrës; dhe që Sekretari i Përgjithshëm e administrata të gëzojnë pavarësi profesionale në menaxhimin e organizatës. Shkurt, pushteti duhet të ndahet ndërmjet institucioneve dhe jo të varet nga lidhjet personale të udhëheqësve të momentit.
Një kontinent, disa tonalitete kundërshtimiEvropa po shfaq një kohezion të jashtëzakonshëm mbi domosdoshmërinë e ndryshimit, por jo të gjitha federatat flasin të njëjtën gjuhë. Holanda ka marrë qëndrimin më të detajuar: KNVB ka konstatuar humbjen e besimit te Infantino, kërkon një drejtim të ri nga 2027-a dhe, mbi të gjitha, një reformim sistemik të FIFA-s, me ndarje më të qartë pushtetesh, kontroll të pavarur dhe një proces global që përcakton fillimisht filozofinë dhe më pas figurën kandidate. Gjashtë federatat nordike – Danimarka, Suedia, Norvegjia, Finlanda, Islanda dhe Ishujt Faroe – kanë deklaruar bashkërisht humbjen e besimit te Presidenti dhe kanë kërkuar garanci kundër futjes së pronësisë private në qeverisjen dhe turnetë e FIFA-s, si dhe një rishikim autonom të sistemit të kontrollit. Brenda këtij grupi, Norvegjia ka pozicionimin më të ashpër, duke kërkuar dorëheqjen e menjëhershme të Infantinos, ndërsa Danimarka dhe Suedia e kanë drejtuar fokusin e tyre drejt një alternative reale për zgjedhjet e vitit 2027.
Edhe jashtë këtij bërthame, mbështetja automatike po çalon. Italia dhe Mali i Zi e kanë tërhequr përkrahjen e shprehur më parë për rizgjedhjen e Infantinos, ndërsa Anglia dhe Uellsi kanë bërë thirrje për një shqyrtim të plotë të lidershipit dhe qeverisjes së FIFA-s; Franca ka përdorur një ton më institucional, duke shprehur shqetësime të thella për procesin dhe transparencën. Pra, Evropa nuk është një kor me një zë të vetëm: disa kërkojnë një largim të menjëhershëm, të tjerë një kandidat të ri në 2027, dhe ca një hetim e një reformë rrënjësore. Megjithatë, vektori politik është i përbashkët: besimi i pakushtëzuar te Infantino është copëtuar dhe diskutimi është spostuar nga një projekt konkret te modeli i qeverisjes së FIFA-s.
Pse ky mund të jetë momenti i EvropësEvropa nuk mund ta qeverisë e vetme FIFA-n. UEFA përfaqëson 55 prej 211 anëtarëve, pra vetëm pak më tepër se një të katërtën e votave. Edhe një Evropë krejtësisht e bashkuar nuk mund të zgjedhë e vetme Presidentin e FIFA-s pa krijuar një koalicion global.
Sidoqoftë, Evropa hyn në këtë krizë me disa përparësi që nuk i ka pasur gjithnjë.
Së pari, nën udhëheqjen e Aleksander Čeferin, UEFA po përjeton një nga ciklet më të qëndrueshme dhe më kohezive të historisë së saj moderne. Kjo nuk do të thotë se brenda saj nuk ekzistojnë kontradikta; përkundrazi, diferencat ekonomike dhe sportive janë të mëdha. Por UEFA ka përballuar kriza të rënda – nga pandemia dhe tentativa e Superligës deri te konfliktet për kalendarin ndërkombëtar – pa u fragmentarizuar politikisht.
Qëndrimi i përbashkët ndaj FIFA Forward Enterprise është dëshmia më e freskët. Të 55 anëtarët e refuzuan projektin, ishin të gatshëm të pezullonin pjesëmarrjen në aktivitetet e FIFA-s dhe më pas i akorduan UEFA-s një mandat unanim për të ndjekur rrugën e reformave institucionale, politike dhe ligjore. Në një kontinent ku interesat e federatave të mëdha dhe atyre të vogla shpesh divergjojnë, aftësia për të artikuluar një mesazh të vetëm përbën një pasuri politike të jashtëzakonshme.
Ky unitet është i lidhur edhe me stilin e qeverisjes së UEFA-s gjatë dekadës së fundit. Čeferin ka arritur të ndërtojë marrëdhënie funksionale me federatat e vogla, pa sakrifikuar kapacitetin për të negociuar me ligat dhe klubet më të fuqishme. Stabiliteti nuk buron thjesht nga personaliteti i Presidentit, por nga perceptimi se vendimet kryesore diskutohen brenda strukturave evropiane dhe se anëtarët kanë një kanal real për të influencuar.
Së dyti, UEFA disponon një kapital moral dhe institucional që buron nga modeli evropian i sportit. Ky model mbështetet në kompeticionet e hapura, meritokracinë sportive, ngjitjen dhe rënien nga kategoritë, një arkitekturë piramidale, solidaritetin financiar, sportin amator dhe lidhjen organike të klubeve me komunitetet e tyre.
Sipas kësaj logjike, një klub nuk e blen përjetësisht vendin në elitë; atë duhet ta fitojë në fushën e lojës. Të ardhurat e niveleve më të larta duhet të kontribuojnë edhe në zhvillimin e bazës. Pikërisht ky parim e vendosi UEFA-n në ballë të kundërshtimit ndaj Superligës dhe i jep sot argumentin se Kupa e Botës nuk mund të trajtohet si një aktiv financiar që u siguron investitorëve fitim të garantuar përherë.
Së treti, Evropa zotëron kapacitetin sportiv, organizativ dhe tregtar për të vërtetuar se suksesi komercial nuk përjashton meritat sportive dhe solidaritetin. Turnetë e UEFA-s janë ndër produktet më të fuqishme të sportit botëror, ndërsa futbolli evropian mbetet epiqendra e talenteve, klubeve, ligave dhe infrastrukturës profesionale. Ky sukses nuk i jep Evropës të drejtën e pronësisë mbi futbollin global, por i jep autoritet për të sugjeruar mënyra më të qëndrueshme të administrimit.
Megjithatë, kapitali moral i Evropës ka kufijtë e vet. Futbolli evropian vuan nga përqendrimi i pasurisë, hendeqet gjithnjë e më të mëdha mes klubeve, mbingarkesa e kalendarit dhe tensioni i përhershëm ndërmjet interesit sportiv dhe atij tregtar. Edhe UEFA është vënë nën presion gjyqësor dhe politik për mënyrën se si licencon turnetë dhe ushtron autoritetin e saj rregullator.
Rrjedhimisht, UEFA ka një kartë morale, por jo një monopol mbi moralin. Ajo mund të kërkojë një reformim të FIFA-s vetëm nëse pranon se edhe modeli i saj duhet të mbetet i ndjeshëm ndaj kritikës, transparencës dhe përmirësimit të vazhdueshëm.
Të udhëheqësh nuk është e barabartë me të dominoshGabimi më kardinal që mund të bënte Evropa do të ishte ta paraqiste këtë krizë si një shans për të rimarrë kontrollin e FIFA-s.
Në Kongresin e FIFA-s, vota e një federate evropiane nuk peshon më shumë se ajo e një anëtari nga Afrika, Azia, Amerika apo Oqeania. Evropa gjeneron një pjesë të madhe të vlerës ekonomike dhe sportive të futbollit, por kjo nuk i jep asaj pronësinë mbi lojën. Një fushatë që përcillet si “ne krijojmë pasurinë, ndaj ne duhet të komandojmë” do të solidarizonte pjesën tjetër të botës kundër saj dhe do t’i kthente Infantinos argumentin e tij më të fortë: se ai mbron federatat e vogla nga elitat evropiane.
Prandaj, Evropa duhet të prijë jo përmes imponimit, por duke ofruar një projekt institucional më të favorshëm për çdo anëtar. Fakti që AFC dhe Concacaf u rreshtuan pas kërkesës për një hetim të pavarur provon se ka terren për një koalicion përtej kontinentit evropian. Ky terren duhet zgjeruar përmes dialogut, jo me ultimatume të përhershme.
Rruga më bindëse që Evropa të ketë një rol qendror mund të jetë ajo ku ajo nuk ngul këmbë me patjetër për një President evropian. Një kandidat nga një konfederatë tjetër, i bazuar mbi një platformë të përbashkët globale dhe mbi siguri të qarta institucionale, mund të rezultojë shumë më i fortë se sa një tentativë për të zëvendësuar një evropian me një tjetër.
Parimi i sugjeruar nga Holanda është ai i duhuri: në fillim përvijohet vizioni, pastaj zgjidhet personi. Përpara se të kërkohet emri i pasuesit, duhet të përcaktohet mandati i tij: ndarja e pushteteve, pavarësia e administratës, funksioni mbikëqyrës i Këshillit, kontrolli i jashtëm, transparenca financiare, kufinjtë e postit të Presidentit dhe mbrojtja e kompeticioneve nga interesat privatë që mund të shtrembërojnë logjikën sportive.
Oferta drejtuar federatave më të vogla duhet të jetë po aq eksplicite: jo më pak zhvillim, por më shumë; jo më pak solidaritet, por solidaritet të garantuar nga ligji; jo fonde që shihen si dhuratë nga Presidenti, por financim që përfitohet si e drejtë institucionale, bazuar në kritere objektive, transparente dhe afatgjata.
Për Shqipërinë dhe vende të ngjashme, kjo nuk është një temë abstrakte e rretheve ndërkombëtare. Financimi i infrastrukturës, qendrave teknike, futbollit për fëmijë dhe vajza, kualifikimit të trajnerëve dhe ekipeve përfaqësuese varet në masë të konsiderueshme nga mekanizmat solidarë. Një reformë që vë në rrezik këto fonde nuk do të gjejë përkrahje. Një reformë që i mbron, i shton dhe i shkëput nga varësia politike ndaj një individi mund të krijojë një shumicë të re në shkallë globale.
Zgjedhjet e vitit 2027 mund të sjellin thjesht një fytyrë të re në krye. Në këtë skenar, brenda disa vitesh FIFA mund të ndeshet me të njëjtën krizë, por me një protagonist tjetër. Ose, ato mund të shndërrohen në momentum-in kur futbolli botëror vendos që Presidenti nuk duhet të jetë kurrë më mbi institucionin.
Evropa ka sot kohezionin, kapacitetin administrativ, peshën sportive dhe kredencialet morale për të nisur këtë proces. Por ajo do ta udhëheqë me sukses vetëm nëse bind pjesën tjetër të botës se nuk po kërkon më shumë pushtet për 55 anëtarët e saj, por një sistem më të drejtë për të 211 federatat e FIFA-s.
Nëse UEFA e përvetëson këtë nuancë, kriza e Infantinos mund të mos mbahet mend si çasti kur Evropa mori frenat e FIFA-s. Ajo mund të kujtohet si momenti kur Evropa kontribuoi për t’ia rikthyer FIFA-n futbollit.
