Aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit ka përfshirë në arsyetimin e tij edhe shtatë figura të tjera të UÇK-së: Lahi Brahimajn, Fatmir Limajn, Sylejman Selimin, Rrustem Mustafën, Latif Gashin, Shukri Bujën dhe Sabit Gecin.
Të lidhura
None found
Këta shtatë persona nuk kanë qenë të akuzuar në këtë proces. Ata nuk janë ulur në bankën e të akuzuarve, nuk kanë pasur ekipe mbrojtëse për të kundërshtuar provat dhe ndaj tyre nuk është dhënë vendim fajësie.
Megjithatë, emrat e tyre tashmë janë pjesë e një aktgjykimi ndërkombëtar dhe lidhen në të me një cilësim të rëndë juridik. Kjo ngre pyetjen se si mund të përshkruhet dikush si pjesëmarrës në një ndërmarrje kriminale, kur nuk është akuzuar dhe nuk ka pasur mundësi të mbrojë veten.
Rasti është i ndërlikuar edhe për shkak se përmendja e këtyre personave nuk është bërë thjesht në kuadër të historikut të UÇK-së. Sipas arsyetimit të trupit gjykues, disa prej tyre kanë shërbyer si lidhje ndërmjet katër të dënuarve dhe veprimeve të kryera në terren nga persona të tjerë.
Katër ish-udhëheqësit e UÇK-së janë dënuar mbi bazën e rolit që, sipas gjykatës, kanë pasur në një ndërmarrje të përbashkët kriminale. Gjykata e ka përshkruar qëllimin e saj si identifikimin, arrestimin, ndalimin, keqtrajtimin dhe, në raste të caktuara, vrasjen e personave të konsideruar kundërshtarë, “spiunë” ose “bashkëpunëtorë”.
Për shkak se të akuzuarit nuk ndodheshin vetë në çdo vend ndalimi dhe nuk pretendohej se i kishin kryer personalisht të gjitha krimet, gjykatës i duhej të shpjegonte se kush e zbatonte këtë qëllim në zona dhe struktura të ndryshme.
Në këtë kuadër, Fatmir Limaj, Sabit Geci, Rrustem Mustafa dhe Latif Gashi janë cilësuar nga trupi gjykues si “zbatues të zellshëm” të qëllimit kriminal që, sipas aktgjykimit, kishte në shënjestër kundërshtarët. Kështu, shtatë emrat janë përdorur në ndërtimin e argumentit që lidh katër të dënuarit me krimet e kryera nga persona të tjerë.
Megjithatë, përmendja në aktgjykim nuk është e njëjtë me shpalljen fajtor. Emri i një personi në arsyetimin gjyqësor nuk përbën aktakuzë, urdhërarrest, kallëzim penal, vendim fajësie apo dënim me burgim.
Edhe përmbledhja e aktgjykimit thekson se ndaj shtatë personave nuk është konstatuar fajësi dhe se ata vazhdojnë të mbrohen nga prezumimi i pafajësisë. Nëse në të ardhmen Prokuroria do të ngrinte aktakuzë ndaj ndonjërit prej tyre, do të duhej të zhvillohej një proces i ri.
Në një proces të tillë do të kërkohej që përgjegjësia individuale të provohej përtej dyshimit të arsyeshëm. I akuzuari do të kishte t�� drejtë të kundërshtonte dëshmitarët, dokumentet dhe interpretimin e ngjarjeve. Për këtë arsye, aktgjykimi ndaj katërshes nuk mund të shndërrohet automatikisht në vendim fajësie ndaj shtatë personave të tjerë.
Çështja më e debatueshme lidhet me të drejtën e tyre për t’u mbrojtur. Shtatë figurat nuk kanë qenë palë në proces, por janë lidhur në aktgjykim me një ndërmarrje të përshkruar si kriminale. Ata nuk kanë mundur të paraqesin mbrojtje të posaçme kundër këtij cilësimi dhe as ta kundërshtojnë atë përmes të njëjtave mjete ankimi që u janë në dispozicion katër të dënuarve.
Geoffrey Nice, ish-prokuror i Tribunalit për ish-Jugosllavinë, e ka quajtur të paprecedentë mënyrën e përfshirjes së këtyre shtatë emrave. Sipas tij, gjykata mund ta përshkruante ndërmarrjen si të realizuar nga të akuzuarit dhe persona të tjerë, pa qenë e nevojshme që individët e paakuzuar të identifikoheshin publikisht.
Nevenka Tromp, hulumtuese e Tribunalit për ish-Jugosllavinë, e ka interpretuar këtë si një lloj “kriminalizimi retrospektiv” të strukturës qendrore drejtuese të UÇK-së. Këto qëndrime janë vlerësime ekspertësh dhe jo vendime juridike, por tregojnë se publikimi i emrave të personave të paakuzuar mund të jetë një prej pikave më të diskutueshme të aktgjykimit.
Deri tani nuk ka njoftim publik se Zyra e Prokurorit të Specializuar po përgatit aktakuzë ndaj ndonjërit prej shtatë personave. Prokuroria i ka njohur emrat dhe pretendimet që nga ngritja e aktakuzës ndaj katërshes në vitin 2020. Fakti që për gjashtë vjet nuk është ngritur një aktakuzë e veçantë është tregues i rëndësishëm, ndonëse nuk përbën garanci absolute juridike.
Pozita procedurale e tyre nuk është e njëjtë. Lahi Brahimaj dhe Fatmir Limaj janë gjykuar dhe shpallur të pafajshëm nga Tribunali për ish-Jugosllavinë. Limaj është liruar gjithashtu në rastet “Kleçka” dhe “Bellanica” në Kosovë.
Sylejman Selimi, Rrustem Mustafa dhe Latif Gashi kanë kaluar nëpër procese gjyqësore në Kosovë për krime lufte. Selimi është shpallur i pafajshëm në rigjykimin e njërit prej rasteve.
Sabit Geci është dënuar në Kosovë për krime lufte ndaj civilëve, ndërsa Shukri Buja nuk është gjykuar për krime lufte. Sipas deklarimit të tij, Prokuroria e Specializuar e ka mbyllur në vitin 2024 hetimin që ishte zhvilluar ndaj tij.
Sipas avokatit Artan Qerkini, Prokuroria i ka ndërprerë hetimet ndaj Sylejman Selimit në shkurt të vitit 2025.
Parimi që ndalon gjykimin dy herë për të njëjtën çështje i mbron personat për veprat dhe faktet që tashmë janë trajtuar me një vendim përfundimtar. Megjithatë, ky parim nuk e përjashton domosdoshmërisht hetimin e një ngjarjeje tjetër, nëse ajo nuk ka qenë pjesë e gjykimit të mëparshëm.
Po ashtu, mbyllja e një hetimi nuk është gjithmonë e barabartë me një aktgjykim përfundimtar. Në rrethana të caktuara, hetimi mund të rihapet nëse dalin prova të reja. Aktualisht, megjithatë, nuk ka të dhëna publike se një gjë e tillë po ndodh.
Për momentin, pasoja më e drejtpërdrejtë për shtatë personat nuk është arrestimi apo aktakuza, por dëmi i mundshëm politik dhe reputacional. Cilësimi i përfshirë në aktgjykim mund të përsëritet në raporte ndërkombëtare, debate politike, media dhe propagandën e Serbisë, edhe pse ata nuk janë gjykuar në këtë proces.
Ekziston edhe rreziku që opinioni publik të mos e dallojë një person të përmendur në arsyetimin e një aktgjykimi nga një person i shpallur fajtor. Prandaj, në çdo raportim mediatik duhet të sqarohet se shtatë figurat nuk janë dënuar me aktgjykimin e 16 shtatorit.
Mbrojtja e Thaçit, Veselit, Krasniqit dhe Rexhep Selimit pritet të kundërshtojë në apel ekzistencën, përbërjen dhe qëllimin e pretenduar të ndërmarrjes së përbashkët kriminale. Nëse shkalla e dytë e ndryshon këtë pjesë të aktgjykimit, mund të ndryshojë edhe kuadri juridik në të cilin janë përmendur shtatë figurat.
Sidoqoftë, ata nuk kanë të njëjtën mundësi ankimi, pasi nuk kanë qenë palë në proces. Nuk mund ta apelojnë aktgjykimin sikur të ishin persona të akuzuar, ndonëse emrat e tyre tashmë janë përfshirë në konstatimet e shkallës së parë.
Këtu qëndron edhe paradoksi kryesor: aktgjykimi mund të ketë ndikim të madh në reputacionin e tyre, por ata nuk kanë në dispozicion të gjitha mjetet juridike që do të kishte një person i akuzuar për t’i kundërshtuar këto konstatime.
Gjykata kishte nevojë të shpjegonte mënyrën se si, sipas saj, qëllimi i pretenduar kriminal zbatohej nga strukturat drejtuese deri te terreni. Por identifikimi publik i njerëzve që nuk ishin akuzuar ngre pikëpyetje serioze për drejtësinë procedurale dhe të drejtën e tyre për t’u dëgjuar.
Shtatë figurat nuk janë shpallur fajtore dhe nuk mund të trajtohen publikisht si persona të dënuar. Në të njëjtën kohë, përmendja e tyre nuk është një detaj i parëndësishëm, sepse ajo është përdorur si pjesë e mekanizmit juridik përmes të cilit gjykata ndërtoi përgjegjësinë e katër të dënuarve.
Nëse ky arsyetim do t’i mbijetojë procesit të apelit, mbetet për t’u parë. Deri atëherë, dallimi thelbësor duhet të ruhet: katër persona janë dënuar në shkallën e parë, ndërsa shtatë të tjerët janë përmendur pa qenë të akuzuar dhe vazhdojnë të konsiderohen të pafajshëm.
Burimet: Përmbledhja publike e aktgjykimit të Dhomave të Specializuara; Radio Evropa e Lirë; deklarimet e Geoffrey Nice, Nevenka Tromp, Artan Qerkinit dhe Shukri Bujës.
