Bashkimi Evropian ka reaguar me shqetësim ndaj ndryshimeve që Kuvendi i Kosovës ka miratuar në Ligjin për Dhomat e Specializuara, duke vlerësuar se ato nuk përputhen me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.
Të lidhura
None found
Për këtë çështje ka folur për “Bota sot” Gunther Fehlinger-Jahn, ekspert austriak dhe kryetar i Komitetit Austriak për Zgjerimin e NATO-s. Ai thotë se pavarësia e drejtësisë dhe siguria e dëshmitarëve duhet të mbrohen, por thekson se çdo vlerësim i zhvillimeve duhet të marrë parasysh edhe rrethanat historike të luftës në Kosovë.
Sipas tij, përplasja mes Prishtinës dhe Brukselit duhet të trajtohet përmes dialogut dhe procedurave kushtetuese e ligjore, pa u përdorur si arsye për të cenuar rrugën evropiane të Kosovës.
Fehlinger-Jahn deklaron se e ka përcjellë me shqetësim të madh reagimin e BE-së pas votimit të ndryshimeve nga Kuvendi i Kosovës. Ai kujton se më 8 tetor, Bashkimi Evropian tha se këto ndryshime bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe kërkoi respektimin e mandatit, pavarësisë dhe mekanizmave për mbrojtjen e dëshmitarëve në Dhomat e Specializuara.
Eksperti austriak shprehet se mbështet drejtësinë e pavarur, përgjegjësinë individuale penale dhe mbrojtjen e dëshmitarëve, duke i cilësuar këto si shtylla të demokracive evropiane. Megjithatë, ai kërkon që Evropa të mos harrojë rrethanat historike në të cilat po zhvillohet debati.
“Kosova ishte viktima, ndërsa Serbia e Millosheviqit ishte agresori”, thotë Fehlinger.
Ai rikthen në vëmendje se gjatë luftës së viteve 1998–1999, shqiptarët e Kosovës u përballën me vrasje masive, përndjekje, deportime dhe dëbime të organizuara nga forcat shtetërore serbe dhe jugosllave.
Fehlinger thekson se gjykatat ndërkombëtare kanë përcaktuar përgjegjësinë penale të zyrtarëve të lartë serbë dhe jugosllavë për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit të kryera në Kosovë.
“Pavarësisht terminologjisë që vazhdon të përdoret në debatin historik dhe politik për gjenocidin, Evropa nuk duhet të ngatërrojë dallimin themelor mes një popullsie që iu nënshtrua dhunës masive shtetërore dhe aparatit shtetëror që e organizoi atë fushatë. Ky dallim është jashtëzakonisht i rëndësishëm edhe sot”, shprehet ai.
Sipas ekspertit, procedurat gjyqësore duhet të përqendrohen te përgjegjësia e individëve dhe nuk duhet të japin përshtypjen se lufta çlirimtare e Kosovës përbën faj kolektiv.
Ai paralajmëron se BE-ja nuk duhet ta paraqesë luftën çlirimtare të Kosovës si çështjen kryesore penale të viteve ’90, ndërsa Serbinë ta trajtojë gjithnjë e më shumë si një partnere të zakonshme, me përgjegjësi që i përket vetëm së kaluarës.
“Një qasje e tillë do të përbënte përmbysje të drejtësisë evropiane. Brukseli duhet ta shohë mosmarrëveshjen me Kosovën jo vetëm si një problem teknik të detyrimeve kontraktuale, por edhe në dritën e pabarazisë së thellë historike që qëndron pas saj”, deklaron Fehlinger.
Duke komentuar ndryshimet e miratuara, ai kujton se Dhomat e Specializuara u krijuan nga institucionet e Kosovës në kushte të jashtëzakonshme dhe nën presion të madh ndërkombëtar.
Fehlinger sqaron se amendamentet e votuara nuk e shfuqizojnë këtë institucion. Sipas tij, ato lidhen me ripërcaktimin e disa elementeve të juridiksionit, periudhës kohore që mbulohet, dënimeve dhe lidhjes së çështjeve me pretendimet fillestare që çuan në krijimin e Dhomave të Specializuara.
“Është e ligjshme që përfaqësuesit e zgjedhur të Kosovës të diskutojnë nëse një institucion i themeluar në rrethana të jashtëzakonshme vazhdon të veprojë brenda mandatit dhe mirëkuptimit politik mbi bazën e të cilit Kosova e pranoi fillimisht”, thotë ai.
Megjithatë, eksperti nënvizon se Kosova duhet të respektojë Kushtetutën dhe angazhimet ndërkombëtare. Çdo konflikt që mund të lindë duhet, sipas tij, të zgjidhet përmes mjeteve juridike.
“Kosova qeveriset nga Kushtetuta e saj dhe nga zotimet ndërkombëtare. Për këtë arsye, çdo ndryshim duhet t’i nënshtrohet një shqyrtimi të plotë kushtetues e ligjor. Nëse ndonjë dispozitë e ligjit të ri bie ndesh me një marrëveshje ndërkombëtare mes Kosovës dhe BE-së, çështja duhet të zgjidhet përmes dialogut, kontrollit kushtetues dhe negociatave, jo përmes kërcënimeve ndaj perspektivës evropiane të Kosovës”, deklaron Fehlinger.
Ai shton se ekspertët ligjorë në Kosovë kanë vënë me të drejtë në dukje se ndryshimi i legjislacionit të brendshëm nuk e ndryshon vetvetiu një marrëveshje ndërkombëtare, pasi një marrëveshje e tillë zakonisht kërkon pëlqimin e palëve.
Fehlinger kundërshton gjithashtu çdo përpjekje për ta shndërruar luftën e UÇK-së në bazë të një faji kolektiv dhe kërkon që i njëjti standard të përdoret edhe në raport me Serbinë.
“Brukseli nuk duhet ta ndëshkojë Kosovën pse kërkon drejtësi të barabartë. UÇK-ja nuk mund të kriminalizohet në mënyrë kolektive. Gjykatat gjykojnë individë, ndërsa kombet dhe lëvizjet çlirimtare nuk mund të shpallen fajtore në tërësi vetëm sepse disa persona përballen me akuza penale”, shprehet ai.
Sipas tij, i njëjti parim duhet të zbatohet edhe ndaj Serbisë. Evropa, thotë eksperti, duhet të analizojë nëse përgjegjësia për krimet e kryera nga shteti serb ka marrë të njëjtin vëmendje politike, të njëjtat burime financiare dhe të njëjtin angazhim ndërkombëtar.
Ai thekson se familjet e qytetarëve të vrarë dhe të zhdukur të Kosovës kanë të drejtë të kërkojnë drejtësi, ndërsa Serbia duhet të japë informacione të plota për personat e zhdukur, arkivat, varrezat masive dhe strukturat përgjegjëse për krimet e luftës.
“Pajtimi nuk mund të ndërtohet mbi harrimin e historisë”, thotë Fehlinger.
Për qasjen e BE-së ndaj kësaj çështjeje, ai propozon pesë parime kryesore: mbrojtjen e pavarësisë së gjykatave dhe sigurisë së dëshmitarëve; respektimin e së drejtës demokratike të Kosovës për të miratuar ligje dhe për të kërkuar interpretim kushtetues për mandatin e Dhomave të Specializuara; moslejimin e shndërrimit të ndjekjeve individuale në dënim kolektiv të UÇK-së apo të luftës së Kosovës për liri; kërkimin e përgjegjësisë së plotë të Serbisë dhe bashkëpunimit të saj për krimet e luftës, personat e zhdukur dhe varrezat masive; si dhe ndarjen e procesit të integrimit evropian e euroatlantik të Kosovës nga kjo mosmarrëveshje gjyqësore.
Eksperti austriak vlerëson se Kosova nuk duhet të mbetet jashtë strukturave evropiane, edhe kur përballet me kërkesa dhe kushte të ndryshme. Ai kërkon që perspektiva e saj integruese të bëhet e qartë.
“BE-ja duhet ta kuptojë rëndësinë strategjike të Kosovës për një Ballkan paqësor dhe evropian. Pesë shtetet anëtare që ende nuk e njohin Kosovën duhet ta njohin atë. Kosova duhet të ecë shpejt drejt anëtarësimit në NATO dhe BE, integrimit në zonën Shengen dhe, në fund, pjesëmarrjes së plotë në zonën e euros”, deklaron Fehlinger.
Ndërkohë, ai thotë se Serbia nuk mund të ketë një të ardhme të vërtetë evropiane pa u përballur me trashëgiminë e epokës së Millosheviqit, pa pranuar realitetin e Kosovës së pavarur dhe pa u distancuar qartë nga revizionizmi rus.
Fehlinger kundërshton çdo përpjekje për të vendosur një barazi të rreme morale mes Beogradit dhe Prishtinës, duke iu referuar luftës së vitit 1999.
“Kosova nuk e sulmoi Serbinë në vitin 1999. Shqiptarët e Kosovës po dëboheshin nga shtëpitë e tyre. NATO ndërhyri pas vitesh represioni, dhune në rritje dhe përpjekjesh diplomatike që kishin dështuar”, thotë ai.
Sipas ekspertit, pikërisht për këtë arsye Evropa ka një përgjegjësi të veçantë ndaj Kosovës. Ai nënvizon se drejtësia duhet të jetë e paanshme, por paanshmëria nuk mund të nënkuptojë mbylljen e syve ndaj historisë.
“Mbrojtja e të drejtave të të akuzuarve, dëshmitarëve dhe pavarësisë së gjyqësorit është plotësisht e pajtueshme me njohjen e faktit se kush iu nënshtrua përndjekjes shtetërore dhe kush kontrollonte mekanizmat e represionit shtetëror”, deklaron Fehlinger.
Në fund, ai i kërkon Bashkimit Evropian të qëndrojë në anën e viktimave dhe të Kosovës demokratike, duke paralajmëruar se Dhomat e Specializuara nuk duhet të shndërrohen në simbol të drejtësisë selektive, ndërsa Serbia shmang një përballje të ngjashme politike me krimet e viteve ’90.
Fehlinger vlerëson se Kosova duhet ta zgjidhë mosmarrëveshjen me BE-në përmes ligjit dhe dialogut, ndërsa Brukseli duhet ta trajtojë atë si një aleate dhe anëtare të ardhshme, jo si një protektorat që duhet të mbikëqyret përgjithmonë.
“Synimi im strategjik mbetet i pandryshuar: Kosova në NATO, në Bashkimin Evropian, në Shengen dhe në zonën e euros. Kosova i përket plotësisht Perëndimit”, thekson ai.
Gunther Fehlinger-Jahn përfundon duke thënë se Evropa u detyrohet viktimave të vërtetën, drejtësinë dhe kujtesën, ndërsa Kosovës së lirë dhe demokratike i detyrohet një të ardhme të qartë evropiane.
