Fitorja e Listës Studentore në zgjedhjet e fundit në Serbi nuk ka krijuar pritshmëri për njohjen e Kosovës nga Beogradi. Këtë vlerësim e ka shprehur kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ndërsa analistët Zejnullah Jakupi dhe Ali Hertica i kanë kërkuar atij të tregojë kujdes kur flet për Serbinë dhe interesat e Kosovës.
Në Samitin e Zgjerimit të Euroneës, në Bruksel, Rama tha se Lista Studentore mbetet kundër njohjes së pavarësisë së Kosovës. Sipas tij, ky qëndrim tregon se, pavarësisht rezultatit zgjedhor, politika e Beogradit ndaj Kosovës nuk pritet të ndryshojë.
Të lidhura
None found
Kryeministri foli edhe për rrugën evropiane të Serbisë. Ai tha se vendi duhet të provojë përkushtimin ndaj parimeve dhe politikave të Bashkimit Evropian nëse dëshiron të anëtarësohet. Në veçanti, Rama kritikoi mospërafrimin e Beogradit me sanksionet e BE-së kundër Rusisë, duke theksuar se vullneti i deklaruar nuk mjafton pa përmbushjen e detyrimeve. Ai u shpreh se rajoni ka nevojë për Serbinë si pjesë të BE-së, por se ajo duhet ta meritojë këtë përkatësi duke plotësuar kushtet e panegociueshme.
Marrëdhëniet me Kosovën mbeten ndër pengesat kryesore për integrimin evropian të Serbisë. Brukseli ka kërkuar vazhdimisht normalizimin e raporteve mes Prishtinës dhe Beogradit. Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008 dhe paraqiti kërkesën për anëtarësim në BE në dhjetor 2022. Ndërkohë, Lista Studentore, ashtu si shumica e forcave politike serbe, e konsideron Kosovën pjesë të patjetërsueshme të Republikës së Serbisë dhe kundërshton njohjen e saj.
Duke komentuar deklaratat e Ramës për “Bota sot”, analisti politik Zejnullah Jakupi tha se ato duhen parë në kontekstin më të gjerë politik e rajonal. Sipas tij, suksesi i lëvizjes studentore tregon se një pjesë e madhe e shoqërisë serbe kërkon ndryshim të pushtetit, luftë kundër korrupsionit dhe institucione më demokratike. Megjithatë, ndërrimi i drejtuesve nuk sjell automatikisht ndryshim të politikës shtetërore ndaj Kosovës. Jakupi e cilësoi këtë pjesë të vlerësimit të Ramës realiste, por tha se qëndrimi i tij përmban edhe aspekte që meritojnë kritikë.
Jakupi bëri dallim mes një fitoreje demokratike ndaj një sistemi politik të konsoliduar dhe ndryshimit të mendësisë serbe për Kosovën. Sipas tij, deklaratat dhe programi i lëvizjes fituese nuk japin ende arsye për optimizëm: përfaqësuesit e saj vazhdojnë ta quajnë Kosovën pjesë të Serbisë dhe nuk pranojnë pavarësinë e saj. Për këtë arsye, ai tha se Kosova nuk duhet të presë përmirësim të marrëdhënieve me Prishtinën vetëm sepse në Beograd ndryshojnë emrat e atyre që drejtojnë institucionet. Ajo që ka rëndësi, sipas Jakupit, janë veprimet konkrete të Serbisë.
Analisti shprehu rezerva edhe ndaj qasjes së Ramës se Serbia nuk duhet të largohet nga rruga evropiane. Ai tha se një Serbi demokratike, e qëndrueshme dhe e orientuar drejt BE-së i shërben gjithë rajonit dhe se askush nuk duhet të dëshirojë izolimin apo destabilizimin e saj. Por, sipas tij, mbështetja për perspektivën evropiane të Beogradit nuk mund të kthehet në tolerim të politikave të tij ndaj Kosovës.
Jakupi kërkoi që Serbia të mbajë përgjegjësi për marrëdhëniet me Rusinë, moszbatimin e marrëveshjeve me Kosovën dhe pengesat që i vendos shtetësisë e integrimit ndërkombëtar të saj. Rëndësia strategjike e Serbisë për Ballkanin, tha ai, nuk duhet t’i shtyjë këto çështje në plan të dytë. Ai e quajti veçanërisht shqetësues faktin që Beogradi kërkon të ruajë mbështetjen e Moskës për çështjen e Kosovës, ndërsa refuzon të përafrohet me politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë.
Sipas Jakupit, anëtarësimi evropian duhet të jetë rezultat i respektimit të vlerave, standardeve dhe detyrimeve të BE-së, jo shpërblim për peshën gjeopolitike të Serbisë. Ai shtoi se ndërtimi i një Serbie demokratike nuk mund të mbështetet në mohimin e të drejtave të Kosovës ose në ambicie të vjetra nacionaliste. Për këtë arsye, Jakupi i kërkoi Brukselit të jetë më konsekuent dhe të mos bëjë lëshime në standardet e veta për interesa politike të përkohshme, për shkak të pozitës gjeografike apo rëndësisë strategjike të Beogradit.
Ndër kushtet që ai i konsideron vendimtare janë normalizimi real i marrëdhënieve me Kosovën dhe zbatimi i plotë, pa kushte, i marrëveshjeve të Brukselit dhe Ohrit të vitit 2023. Jakupi kërkoi gjithashtu që Serbia të ndalë pengimin e Kosovës në organizatat ndërkombëtare, në përputhje me zotimin e marrëveshjes së vitit 2023, dhe të respektojë sovranitetin e saj.
Një tjetër çështje, sipas Jakupit, është përgjegjësia për sulmin në Banjskë më 24 shtator 2023. Ai kërkoi hetime dhe përgjegjësi penale për personat e përfshirë, përfshirë ata që mund të mbajnë përgjegjësi organizative ose politike, mbi bazën e provave dhe procedurave ligjore. Jakupi tha se Beogradi duhet të ndërpresë ndërhyrjet në Kosovë, të respektojë institucionet e saj dhe të mos financojë struktura paralele jashtë rendit kushtetues.
Ai përmendi si kusht edhe përafrimin e politikës së jashtme serbe me atë të BE-së. Sipas Jakupit, Serbia duhet të tregojë se orientimi i saj strategjik është drejt Evropës, në vend që të ndjekë një politikë të dyfishtë mes Brukselit dhe Moskës. Ai renditi gjithashtu reformat në drejtësi, zgjedhjet e lira, luftën kundër korrupsionit, lirinë e mediave, pavarësinë e institucioneve, demokracinë dhe sundimin e ligjit si standarde që duhet t’i përmbushë çdo vend që kërkon të bëhet pjesë e Bashkimit Evropian.
Jakupi theksoi se edhe Kosova duhet të zbatojë detyrimet e veta, përfshirë ato për Asociacionin e komunave me shumicë serbe, në përputhje me marrëveshjet dhe Kushtetutën e vendit. Megjithatë, sipas tij, këto detyrime nuk mund të përdoren për t’i dhënë Serbisë mundësi t’u shmanget përgjegjësive të saj.
Sa i përket rolit të Ramës, Jakupi tha se kritika ndaj kryeministrit shqiptar është e ligjshme dhe e nevojshme. Sipas tij, Rama duhet të jetë më i kujdesshëm kur shprehet për Serbinë, sidomos kur në diskutim janë interesat e Kosovës. Ai vlerësoi se Shqipëria duhet të mbetet mbështetëse e palëkundur e Kosovës ndërkombëtarisht. Marrëdhëniet e mira me Serbinë, tha Jakupi, kanë rëndësi, por nuk duhet të krijojnë përshtypjen se interesat e Prishtinës vijnë të dytat. Sipas tij, detyra e Shqipërisë nuk është t’ia lehtësojë Beogradit rrugën evropiane si ndërmjetëse, por të jetë partnere e Kosovës dhe mbështetëse e drejtësisë, paqes e stabilitetit rajonal.
Jakupi komentoi edhe vazhdimësinë e pushtetit politik në Shqipëri. Ai tha se Rama, përpara se të flasë për zhvillimet në Serbi, duhet të reflektojë mbi përgjegjësinë e vet politike. Çështjen e dorëheqjes, sipas tij, duhet ta vendosin qytetarët shqiptarë përmes zgjedhjeve dhe mekanizmave demokratikë, por asnjë kryeministër nuk duhet ta shohë pushtetin si të përhershëm. Jakupi kërkoi një politikë shqiptare më të qartë, më dinjitoze dhe më të vendosur për interesat kombëtare, pa krijuar përshtypjen se Beogradi merr më shumë mirëkuptim se Prishtina.
Në përfundim të vlerësimit të tij, Jakupi tha se zhvillimet në Serbi u dërgojnë mesazh vendeve të rajonit: brezat e rinj kërkojnë ndryshim politik, përgjegjësi dhe institucione më demokratike dhe nuk pranojnë pafundësisht të njëjtat struktura e mënyra qeverisjeje. Ai kujtoi se studentët serbë fituan zgjedhjet kryesisht me një platformë kundër korrupsionit dhe për ndryshimin e institucioneve, jo me një qëndrim të ri ndaj Kosovës. Për Serbinë, sipas tij, ndryshimi i pushtetit duhet të shoqërohet me ndryshim të mendësisë politike, respektim të Kosovës dhe përmbushje të detyrimeve ndërkombëtare. Ndërsa BE-ja, shtoi ai, nuk duhet të përdorë standarde të dyfishta: Serbia duhet ta dëshmojë me vepra, jo vetëm me deklarata, se e meriton anëtarësimin.
Edhe njohësi i çështjeve politike Ali Hertica foli për “Bota sot” lidhur me qëndrimin e Ramës pas fitores së Listës Studentore dhe humbjes së Aleksandar Vuçiqit. Rama kishte thënë se rezultati i zgjedhjeve nuk sinjalizonte ndryshim në qasjen e Serbisë ndaj Kosovës, çështje që ai e ka cilësuar si më të dashurën për të. Hertica u pajtua se ndryshimi në skenën politike serbe nuk nënkupton domosdoshmërisht ndryshim të politikës ndaj Kosovës, pasi përfaqësuesit e Listës Studentore nuk kanë dhënë deri tani sinjale të qarta për një qasje tjetër.
Sipas Herticës, lëvizja nuk ka paraqitur një qëndrim të ri për njohjen e Kosovës ose për marrëdhëniet mes dy vendeve. Ai tha se gjatë fushatës kandidatët e saj kërkuan rishqyrtimin e të gjitha marrëveshjeve të arritura në dialog, kthimin e çështjes së statusit të Kosovës në Kombet e Bashkuara dhe marrjen e vendimeve vetëm pasi të konsultohen me serbët e Kosovës.
Hertica komentoi edhe qëndrimin e Ramës se Serbia nuk duhet të largohet nga projekti evropian. Ai e quajti Serbinë pjesë të rëndësishme të Ballkanit Perëndimor dhe tha se braktisja e këtij projekti do të kishte pasoja për rajonin, veçanërisht për Kosovën. Megjithatë, sipas tij, kjo rëndësi nuk justifikon tolerimin e politikave që pengojnë normalizimin me Kosovën. Beogradi, theksoi ai, duhet të plotësojë detyrimet përpara anëtarësimit në BE.
Dy fushat ku Hertica kërkoi ndryshim janë marrëdhëniet e Serbisë me Kosovën dhe harmonizimi i politikës së jashtme me atë të Bashkimit Evropian, sidomos në raport me Rusinë. Sipas tij, Beogradi ka treguar hezitim si për normalizimin, ashtu edhe për sanksionet dhe çështje të tjera të politikës së jashtme. Për këtë arsye, Hertica tha se BE-ja duhet të kërkojë rezultate konkrete dhe të mos mjaftohet me deklaratat e Serbisë.
Ai kërkoi gjithashtu një qasje më të vendosur evropiane ndaj Kosovës. Hertica shprehu shqetësimin se kërkesa e saj për anëtarësim në BE nuk ka përparuar prej vitesh dhe se Komisioni Evropian ende nuk po e trajton. Sipas tij, me vullnet politik mund të gjendet një zgjidhje krijuese që t’i mundësojë Kosovës të paktën nisjen e procesit të anëtarësimit, edhe pse jo të gjitha vendet anëtare e njohin atë.
Në përmbyllje, Hertica theksoi se perspektiva evropiane e Serbisë duhet të lidhet me detyrimet e saj ndaj Kosovës. Sipas tij, Bashkimi Evropian duhet të kërkojë zbatimin e plotë të marrëveshjeve dhe respektimin e realitetit shtetëror të Kosovës.
