Thirrja e ministrit të Jashtëm të Kosovës, Glauk Konjufca, që vendi të kalojë nga statusi i vëzhguesit në anëtarësim të plotë në Kartën e Adriatikut ka rikthyer në vëmendje rolin e Kosovës në strukturat rajonale të sigurisë.
Të lidhura
None found
Gjatë takimit të asociacionit, Konjufca e lidhi këtë kërkesë me kërcënimet konkrete me të cilat është përballur Kosova, duke përmendur sulmin terrorist në Banjskë dhe sulmin ndaj kanalit të Ibër-Lepencit. Sipas tij, Kosova i ka përballuar të dyja ngjarjet dhe ka “triumfuar”, duke dëshmuar aftësinë për t’u përballur me rreziqe të sigurisë.
Megjithatë, anëtarësimi i plotë në Kartën e Adriatikut nuk varet vetëm nga argumentet e sigurisë. Për këtë hap nevojitet edhe pajtimi politik dhe diplomatik i vendeve anëtare, ndërsa mosnjohja e Kosovës nga disa shtete, veçanërisht nga Bosnjë-Hercegovina, mund të krijojë pengesa.
Kosova tashmë ka statusin e vëzhguesit në këtë mekanizëm, ndaj kërkesa për shndërrimin e A5 në A6 paraqet një përpjekje për të kaluar në një nivel më të lartë të përfshirjes. Por sa e mundshme është kjo dhe cilat janë veprimet që duhet të ndërmarrë Prishtina?
Presidenti i Institutit Shkencor Helvetik të Evropës Jugindore me qendër në Zürich, Dashnim Hebibi, thotë për “Bota sot” se objektivi është i realizueshëm si synim diplomatik. Sipas tij, megjithatë, ai nuk mund të arrihet vetëm përmes deklarimeve publike.
Hebibi vlerëson se statusi aktual i Kosovës si vëzhguese i siguron Prishtinës një bazë institucionale për të kërkuar anëtarësim të plotë. Ai e konsideron të rëndësishme edhe situatën e sigurisë të përmendur nga ministri Glauk Konjufca, pasi sulmet në Banjskë dhe ndaj kanalit të Ibër-Lepencit tregojnë se Kosova përballet drejtpërdrejt me kërcënime.
Megjithatë, eksperti nënvizon se nevoja për siguri nuk mjafton vetë për të garantuar anëtarësimin. Sipas tij, kushti vendimtar është ndërtimi i një konsensusi politik mes vendeve anëtare.
Për Hebibin, vështirësia kryesore mbetet politike dhe diplomatike. Ai kujton se Kosova e ka paraqitur edhe më herët kërkesën për anëtarësim të plotë, por procesi nuk është përmbyllur. Një nga çështjet më të ndërlikuara ka qenë qëndrimi i Bosnjës dhe Hercegovinës, e cila nuk e njeh pavarësinë e Kosovës.
Prandaj, ai mendon se Prishtina duhet ta riformulojë qasjen e saj dhe të mos mbështetet vetëm te argumenti se Kosova e meriton anëtarësimin. Synimi duhet të jetë bindja e partnerëve se përfshirja e Kosovës do ta forconte Kartën e Adriatikut dhe bashkëpunimin rajonal në fushën e sigurisë.
Një nga propozimet e Hebibit është ngritja e një grupi të posaçëm diplomatik për A6, ku do të përfaqësoheshin Presidenca, Qeveria dhe Ministria e Punëve të Jashtme. Ky mekanizëm, sipas tij, duhet të ketë një mandat të përcaktuar për identifikimin e shteteve që duhen bindur, argumenteve që duhen përdorur, pengesave që duhet të kapërcehen dhe afateve për secilin veprim.
Në këtë proces, ai e sheh si thelbësore mbështetjen e Shteteve të Bashkuara. Prishtina, sipas tij, duhet të zhvillojë konsultime të drejtpërdrejta me Washingtonin dhe të kërkojë që përkrahja amerikane për integrimin e Kosovës në mekanizmat rajonalë të sigurisë të shprehet qartë.
SHBA-ja është pjesë e A5 dhe partner strategjik i Kosovës, ndaj kjo marrëdhënie, sipas Hebibit, duhet të përdoret në mënyrë më aktive në diplomacinë e Prishtinës.
Një rol të veçantë mund të ketë edhe koordinimi me Tiranën. Hebibi thotë se Shqipëria mund ta mbështesë Kosovën brenda strukturave të A5, si dhe përmes kontakteve dypalëshe me vendet anëtare. Mesazhi që duhet përcjellë, sipas tij, është se anëtarësimi i Kosovës nuk synon të jetë kundër ndonjë shteti, por të kontribuojë në forcimin e sigurisë rajonale.
Duke pasur parasysh se Kroacia do të mbajë presidencën e A5 gjatë vitit 2026, ai kërkon që Kosova të zhvillojë diplomaci intensive me Zagrebin dhe të sigurojë që çështja e saj të ruhet në agjendën e diskutimeve. Sipas Hebibit, kjo përbën një mundësi diplomatike që Prishtina duhet ta shfrytëzojë.
Po ashtu, ai e konsideron të nevojshëm angazhimin me Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut, prej të cilave Kosova duhet të kërkojë mbështetje dhe koordinim diplomatik për anëtarësimin e saj.
Bosnjë-Hercegovina mbetet një nga çështjet më të vështira, por edhe më të rëndësishme për diplomacinë kosovare. Hebibi sugjeron që Prishtina të punojë drejtpërdrejt me Sarajevën, pa akuza dhe pa ultimatume, duke përcjellë mesazhin se anëtarësimi i Kosovës në A5 nuk përbën një veprim kundër Bosnjës dhe Hercegovinës, por pjesë të bashkëpunimit rajonal për sigurinë.
Ai propozon gjithashtu identifikimin e faktorëve institucionalë dhe politikë brenda Bosnjës që mund të ndihmojnë në gjetjen e një formule të pranueshme për të gjitha palët.
Sipas Hebibit, Kosova duhet të paraqitet në këtë proces jo vetëm me kërkesën për t’u pranuar, por edhe me një ofertë konkrete për bashkëpunim rajonal. Në këtë ofertë mund të përfshihen lufta kundër kërcënimeve hibride, mbrojtja e infrastrukturës kritike, siguria kibernetike, lufta kundër terrorizmit dhe krimit të organizuar, shkëmbimi i informacionit, trajnimet dhe ushtrimet e përbashkëta, bashkëpunimi civil-ushtarak dhe reagimi i përbashkët ndaj krizave.
Një qasje e tillë, sipas tij, do ta ndryshonte narrativën diplomatike rreth kërkesës për A6. Sulmi në Banjskë dhe ai ndaj Ibër-Lepencit duhet t’u paraqiten partnerëve ndërkombëtarë në mënyrë profesionale, jo vetëm si akuza politike, por si raste që dëshmojnë rëndësinë e mbrojtjes së infrastrukturës kritike dhe të bashkëpunimit rajonal në siguri.
Hebibi argumenton se, nëse kërcënimet janë rajonale, atëherë edhe mekanizmat e sigurisë duhet të jenë sa më gjithëpërfshirës.
Në këtë kuadër, ai i kushton rëndësi edhe rolit të KFOR-it. Kosova, sipas tij, duhet të tregojë se prania e KFOR-it dhe partneriteti me NATO-n e SHBA-në nuk e vendosin atë vetëm në pozicionin e përfitueses së sigurisë.
Përkundrazi, Prishtina duhet të dëshmojë se synon të shndërrohet nga një aktor që kërkon siguri në një aktor që kontribuon gjithnjë e më shumë në sigurinë e rajonit. Hebibi e konsideron këtë një argument më të fuqishëm në tryezën diplomatike.
Eksperti sugjeron edhe hartimin e një dokumenti të përbashkët politik me titullin “Kosova A6 Initiative”. Në këtë dokument do të duhej të përcaktoheshin arsyet e kërkesës për anëtarësim, kontributi që mund të japë Kosova, përfitimet për sigurinë rajonale, angazhimet e Prishtinës dhe mënyra për adresimin e shqetësimeve të shteteve që kanë rezerva.
Hebibi thekson se një çështje kaq strategjike kërkon koordinim sa më të gjerë politik në Kosovë. Sipas tij, dallimet, kritikat dhe qëndrimet e ndryshme janë të natyrshme, por për sigurinë, integrimin euroatlantik dhe forcimin e pozitës ndërkombëtare duhet të ekzistojë një bashkërendim i gjerë.
Ai vlerëson se debati nuk duhet të fokusohet te pyetja se kush është përgjegjës, por te përcaktimi i partnerëve që duhet të binden, kontributit që Kosova mund t’i japë rajonit, mënyrës së sigurimit të mbështetjes amerikane, shfrytëzimit të presidencës kroate dhe tejkalimit të pengesës politike me Bosnjën dhe Hercegovinën.
Për Hebibin, kërkesa për A6 nuk duhet të mbetet vetëm deklaratë e ministrit të Jashtëm, por duhet të kthehet në një projekt shtetëror diplomatik. Ai e përmbledh qasjen e tij me nevojën për më pak përçarje, akuza dhe retorikë që mbyll dyer, dhe për më shumë diplomaci që krijon mundësi të reja.
Sipas tij, Kosova duhet ta kërkojë anëtarësimin me vendosmëri, por ta ndërtojë atë përmes durimit, argumenteve, aleancave dhe punës së vazhdueshme diplomatike. Kjo do t’i ndihmonte partnerët ta shihnin praninë e Kosovës si një faktor që e forcon sigurinë e përbashkët.
“Askush nuk mund ta ndërtojë të ardhmen i vetëm. Siguria dhe paqja janë më të qëndrueshme kur ndërtohen së bashku”, thekson Hebibi.
Eksperti Shefqet Avdimetaj e sheh si të arsyeshme kërkesën e ministrit Glauk Konjufca për anëtarësim të plotë të Kosovës në Kartën e Adriatikut, sidomos për shkak të situatës së sigurisë në rajon.
Avdimetaj thotë se sulmi në Banjskë dhe ai ndaj kanalit të Ibër-Lepencit dëshmojnë se kërcënimet ndaj Kosovës janë reale. Sipas tij, siguria e vendit është e lidhur drejtpërdrejt me sigurinë rajonale, ndaj Kosova nuk duhet të ketë vetëm një rol periferik, por duhet të kontribuojë në mekanizmat e përbashkët të sigurisë.
Megjithatë, ai e pranon se realizimi i kësaj kërkese nuk do të jetë i lehtë. Pengesa kryesore, sipas tij, është politike dhe diplomatike, veçanërisht për shkak të mosnjohjes së Kosovës nga Bosnjë-Hercegovina dhe nevojës për konsensus brenda Kartës së Adriatikut.
Avdimetaj vlerëson se argumentet e Kosovës në fushën e sigurisë janë të rëndësishme, por ato duhet të shoqërohen me angazhim të fortë diplomatik dhe me mbështetje të bashkërenduar nga partnerët ndërkombëtarë.
Sipas tij, iniciativa e Konjufcës mund të shihet edhe si përpjekje për ta rikthyer Kosovën në qendër të diskutimeve mbi arkitekturën rajonale të sigurisë.
Avdimetaj thotë për “Bota sot” se anëtarësimi i plotë nuk është i pamundur, por kërkon konsensus politik dhe punë diplomatike. Nëse Prishtina arrin të sigurojë mbështetje më të gjerë nga shtetet anëtare dhe partnerët euroatlantikë, atëherë kërkesa për A6 mund të marrë një perspektivë më konkrete për realizim.
