Jacob Tsimerman, fitues i Medaljes Fields, vlerësimi më i rëndësishëm në matematikë dhe çmimi që shpesh konsiderohet ekuivalenti i Nobelit për këtë disiplinë, ka vendosur të ndërpresë përkohësisht veprimtarinë akademike për t’iu bashkuar OpenAI-së. Matematikani do të angazhohet në çështjet e sigurisë së inteligjencës artificiale, ndërsa në vitin 2025 bashkëshkroi një studim mbi skenarët në të cilët IA mund të çojë në zhdukjen e pothuajse të gjithë njerëzimit.
Të lidhura
None found
Në korrik të vitit të kaluar, Tsimerman arriti një nga vlerësimet më të larta që mund të marrë një studiues i ri. Gjatë Kongresit Ndërkombëtar të Matematikës, të zhvilluar në Filadelfia, atij iu dha Medalja Fields, çmim që akordohet një herë në katër vjet për matematikanët nën moshën 40 vjeç.
Matematikani 38-vjeçar u nderua për punën e tij në gjeometrinë algjebrike dhe aritmetike. Vlerësimi lidhej veçanërisht me metodat e reja që ai zhvilloi për të bashkuar gjeometrinë me teorinë e numrave, si edhe me kontributin në zgjidhjen e disa prej problemeve më të ndërlikuara të kësaj fushe, mes tyre hamendësimin e famshëm André-Oort.
Ndërsa komuniteti akademik po festonte suksesin e tij, Tsimerman bëri të ditur se do të punojë për OpenAI, kompaninë e njohur për krijimin e ChatGPT. Ai do të marrë leje nga Universiteti i Torontos, ku vazhdon të jetë profesor, dhe pritet ta nisë detyrën e re në fund të muajit gusht.
Sipas tij, kalimi drejt inteligjencës artificiale është thuajse i pashmangshëm, pasi matematika akademike mund të përballet së shpejti me një ndryshim të thellë.
“Disa vite më parë, modelet e inteligjencës artificiale nuk arrinin të përballonin as pyetjet më të thjeshta. Por gjatë muajve të fundit kemi parë një shpërthim të rezultateve kërkimore, për të cilat matematikanët profesionistë do të ishin krenarë dhe që mund të botoheshin pa vështirësi në revista shkencore”, u shpreh ai për revistën The Atlantic.
Në maj të këtij viti, OpenAI njoftoi se një prej modeleve të saj kishte zbuluar një ndërtim të ri matematikor që rrëzonte një hamendësim të lidhur me problemin e distancave njësore. Ky problem ishte formuluar nga matematikani i njohur Paul Erdős në vitin 1946 dhe kishte mbetur i pazgjidhur për afro 80 vjet. Më vonë, një ekip i pavarur matematikanësh verifikoi saktësinë e provës.
Tsimerman ishte ndër ekspertët që shqyrtuan rezultatin dhe e përshkroi atë si një punë të jashtëzakonshme, të denjë për t’u publikuar në një prej revistave më prestigjioze të matematikës.
“Këto aftësi po i shohim të funksionojnë tashmë në një shkallë të gjerë. Nëse kjo prirje vijon, dhe shumë prej nesh, përfshirë edhe mua, besojnë se do të vijojë, shumë shpejt sistemet e inteligjencës artificiale do të jenë vazhdimisht më të afta se njerëzit në detyrat që sot kryejnë matematikanët. Në atë pikë do të na duhet të rishikojmë tërësisht mënyrën se si funksionon kjo disiplinë”, tha ai.
Ky vlerësim është veçanërisht i rëndësishëm pasi vjen nga një prej përfaqësuesve më të shquar të brezit të tij në matematikë.
Fëmijëria
Jacob Tsimerman lindi në vitin 1988 në Kazan, në territorin e asaj që në atë kohë ishte Bashkimi Sovjetik. Kur ishte tre vjeç, familja e tij u zhvendos në Izrael, ndërsa në moshën nëntëvjeçare ai shkoi në Toronto të Kanadasë.
Interesi për matematikën ishte i pranishëm në të gjithë familjen. Nëna e tij jepte matematikë në shkollë të mesme, babai ishte informaticien dhe gjyshi merrej me fizikë. Që në fëmijëri, krahas lodrave, Jacob zgjidhte edhe ushtrime matematikore që ia jepnin familjarët.
Aftësitë e tij u vunë re shumë herët. Në moshën 12-vjeçare mori pjesë për herë të parë në Olimpiadën Kanadeze të Matematikës, por nuk arriti rezultat. Pas përfundimit të garës, shkoi në Universitetin e Torontos, gjeti një tabelë dhe kaloi orë të tëra duke u marrë me një problem që nuk kishte mundur ta zgjidhte gjatë konkursit.
Tre vjet më vonë, ai fitoi medaljen e artë në Olimpiadën Ndërkombëtare të Matematikës. Një vit më pas, arriti rezultatin maksimal.
Problemi që e çoi drejt “Nobelit të matematikës”
Gjatë studimeve të doktoraturës në Universitetin Princeton, nën mbikëqyrjen e teoricienit të njohur të numrave Peter Sarnak, Tsimerman u përball me një prej mësimeve kryesore të punës shkencore: rëndësinë e dështimit.
Sarnak i caktonte detyra jashtëzakonisht të vështira, për të cilat Tsimerman punonte me muaj pa arritur në një zgjidhje. Kur kthehej pa përgjigje, mentori i tij i jepte një problem tjetër. Sipas Sarnak, vetëm përmes përpjekjeve të pasuksesshme dhe të përsëritura mund të ndërtohej intuita e domosdoshme për kërkimin shkencor.
Në vitin 2021, së bashku me Benjamin Bakker, Yohan Brunebarbe dhe Jonathan Pila, ai dha kontribut në zgjidhjen e hamendësimit André-Oort. Problemi synonte të përcaktonte nëse disa modele të fshehura brenda numrave shfaqen rastësisht apo nëse janë rezultat i rregullave të sakta gjeometrike.
“Kam pasur një karrierë me të cilën jam shumë i kënaqur. Në 20 vjet kam botuar rreth 50 punime shkencore. Besoj se shumë shpejt inteligjenca artificiale do të jetë në gjendje të prodhojë një numër shumë më të madh punimesh dhe me cilësi më të lartë”, tha ai për San Francisco Chronicle.
Pesë skenarë për fundin e njerëzimit
Vëmendja e Tsimerman ndaj inteligjencës artificiale nuk nisi së fundmi. Shfaqja e ChatGPT në fund të vitit 2022 e shtyu atë të mendonte më thellë për ritmin e zhvillimit të kësaj teknologjie.
Në korrik të vitit 2025, ai publikoi së bashku me studiuesin Andrew Critch një studim të titulluar “A Taxonomy of Omnicidal Futures Involving Artificial Intelligence”, ose “Një taksonomi e të ardhmeve omnicidale që përfshijnë inteligjencën artificiale”.
Termi “omnicid” përdoret nga autorët për të përshkruar një situatë në të cilën zhduken të gjithë njerëzit ose pjesa dërrmuese e tyre.
Në punim paraqiten pesë mënyra teorike përmes të cilave sisteme shumë të avancuara të inteligjencës artificiale mund të kontribuojnë në një katastrofë globale.
Skenari i parë nuk përfshin një aktor që synon drejtpërdrejt shkatërrimin e njerëzimit. Ai përshkruan një botë ku inteligjenca artificiale dhe robotët marrin një rol gjithnjë e më dominues, duke i bërë njerëzit të parëndësishëm dhe duke ua pamundësuar ruajtjen e kushteve të nevojshme për mbijetesë.
Katër skenarët e tjerë lidhen me objektiva të qarta shkatërruese, të cilat mund të burojnë nga shtete, korporata të mëdha, grupe të vogla ose vetë sistemet e inteligjencës artificiale.
Një prej këtyre mundësive parashikon kompani robotike aq të fuqishme, saqë do të përplaseshin me qeveritë dhe do të shkaktonin një luftë civile në përmasa globale. Një skenar tjetër lidhet me garën mes shteteve, e cila mund të sjellë ushtri të automatizuara dhe flota të mëdha dronësh nën kontrollin e IA-së. Në një rast të tillë, një reagim automatik mund ta shndërronte një krizë lokale në luftë botërore.
Autorët nënvizojnë se nuk bëhet fjalë për parashikime konkrete, por për modele teorike që synojnë të evidentojnë rreziqet e mundshme përpara se ato të shfaqen në realitet.
Nga kritik i rreziqeve të IA-së te OpenAI
Edhe pse ka shprehur shqetësime të forta për inteligjencën artificiale, Tsimerman ka zgjedhur të punojë pikërisht në OpenAI, kompaninë që zhvilloi ChatGPT.
“Mendoj se njerëzit duhet ta trajtojnë këtë problem shumë më seriozisht dhe të njëjtën gjë duhet të bëjnë edhe qeveritë”, deklaroi ai për San Francisco Chronicle.
Ai nuk e mbështet ndalimin e zhvillimit të inteligjencës artificiale, por pranon shqetësimin kryesor që lidhet me mënyrën se si po ecën ky proces.
“Po i ndërtojmë këto teknologji më shpejt nga sa jemi në gjendje t’i kontrollojmë.”
Për të, vendimi për t’iu bashkuar OpenAI-së nuk bie ndesh me paralajmërimet e tij të mëparshme. Përkundrazi, detyra e re lidhet drejtpërdrejt me shqetësimet që ka ngritur prej vitesh, pasi ai do të merret me sigurinë e inteligjencës artificiale.
Matematikani beson se puna brenda kompanisë do t’i mundësojë ta kuptojë më mirë këtë teknologji duke e parë nga afër.
“Në këtë moment, shkuarja në OpenAI kishte më shumë kuptim. Një prej gjërave që më mungojnë më shumë është trajnimi në inxhinierinë e softuerit. Ndihem shumë më i sigurt me anën teorike të rrjeteve neuronale dhe me mënyrën se si funksionojnë sistemet e inteligjencës artificiale, sesa me procesin praktik të trajnimit dhe ndërtimit të tyre”, tha ai për The Atlantic.
Sipas tij, puna në një laborator që ndodhet në qendër të zhvillimit të inteligjencës artificiale do ta ndihmojë të krijojë një kuptim më të plotë për këtë teknologji.
IA-ja ka nevojë për më shumë matematikë
Tsimerman mendon se formimi i tij matematikor mund të jetë kontributi më i rëndësishëm që do të sjellë në punën e re.
Ai thotë se inteligjenca artificiale moderne vazhdon të jetë kryesisht një shkencë empirike. Kompanitë ndërtojnë modele gjithnjë e më të mëdha dhe studiojnë sjelljen e tyre përmes eksperimenteve, por ende nuk ekziston një teori e përgjithshme që të shpjegojë me saktësi përse këto modele fitojnë aftësi të caktuara dhe si mund të veprojnë kur bëhen më të fuqishme.
Sipas tij, fusha ka nevojë për një themel teorik më të fortë, të ngjashëm me ndikimin që patën teoria e informacionit dhe teoria e kompleksitetit në shkencën kompjuterike.
Teoria e informacionit u dha koncepteve si informacioni dhe sasia e të dhënave që mund të transmetohen një përkufizim matematikor. Ndërkohë, teoria e kompleksitetit bëri të mundur përcaktimin e vështirësisë së problemeve që një kompjuter është në gjendje të zgjidhë.
Tsimerman beson se një qasje e tillë do të ndihmonte në kuptimin më të thellë të inteligjencës artificiale dhe në përmirësimin e sigurisë së saj.
Matematika si vitrinë e industrisë së inteligjencës artificiale
Gjatë muajve të fundit, matematika është kthyer për kompanitë e mëdha të IA-së në një hapësirë kërkimi shkencor, por edhe në një instrument marketingu.
Për OpenAI-n, fakti që një model mund të kontribuojë në zgjidhjen e problemeve matematikore të pazgjidhura prej dekadash shërben si një dëshmi e fortë e aftësisë së tij për të arsyetuar.
Megjithatë, Tsimerman paralajmëron se mënyra se si kompanitë teknologjike i prezantojnë rezultatet shpesh ecën më shpejt se standardet e kujdesit akademik.
Një shembull ishte njoftimi i OpenAI-së për rezultate të reja mbi dhjetë probleme matematikore ende të pazgjidhura. Një prej tyre lidhej me grupet jo-sofike, struktura abstrakte që përdoren në studimin e simetrive dhe transformimeve.
Kompania e paraqiti atë rezultat si një përparim të rëndësishëm, por disa matematikanë kritikuan mënyrën e komunikimit të arritjes.
Sipas tyre, zgjidhja e modelit varej në mënyrë thelbësore nga punimet e fundit të Andreas Thom dhe Gábor Kun, të cilët kishin vendosur më parë bazat e zgjidhjes së problemit. Pas reagimeve, OpenAI e ndryshoi komunikatën për të njohur më qartë kontributin e kërkimeve të mëparshme.
Rreziku i “slop”-it dhe humbja e autonomisë
Një problem tjetër, sipas Tsimerman, është prodhimi në shkallë të gjerë i rezultateve që duken bindëse, por që vështirë verifikohen.
Sisteme si ChatGPT dhe Claude mund të përdoren sot për të trajtuar hamendësime të rëndësishme matematikore dhe për të prodhuar prova ose ide shumë të sofistikuara. Në raste të caktuara, ato mund të sjellin edhe rezultate reale e të vlefshme.
Por kur mungojnë ekspertët që mund t’i kontrollojnë, këto produkte mund të shndërrohen në atë që Tsimerman e quan “slop”: prova, teori dhe hamendësime që duken të besueshme, por që kërkojnë verifikim të hollësishëm nga specialistët.
Për të, shqetësimi kryesor nuk lidhet vetëm me mundësinë që IA-ja të gabojë, por edhe me varësinë e njerëzve nga ajo.
“Nëse thjesht u kërkon agjentëve të inteligjencës artificiale të vazhdojnë punën dhe nuk përpiqesh të kuptosh vetë se çfarë po bëjnë, përfundon duke humbur autonominë”, tha ai.
Sipas Tsimerman, ky është aktualisht rreziku më real dhe më i prekshëm i inteligjencës artificiale. /La Repubblica/
