Pakënaqësia për gjendjen e arsimit publik në Francë po shtrihet përtej shkollave dhe universiteteve, duke e vënë qeverinë e Sébastien Lecorny përballë rrezikut që një revoltë e nisur në institucionet arsimore të kthehet në një përplasje të gjerë për shërbimet publike dhe zgjedhjet buxhetore.
Protesta e së martës, 6 tetor, pritet të jetë prova e parë madhore për fuqinë e këtij mobilizimi. Gjashtë sindikata të arsimit, së bashku me federatën e prindërve FCPE, kanë mbështetur thirrjen e organizatave të studentëve dhe mësuesve. Kjo ka zgjeruar një lëvizje që fillimisht u shfaq në shkollat e mesme dhe më pas u përhap në universitete.
Të lidhura
None found
Të dhënat e Ministrisë së Arsimit tregojnë se të hënën protestat ose ndërprerjet e veprimtarisë prekën 413 institucione, nga 564 të tilla që ishin raportuar të premten. Në arsimin e lartë, ministri Philippe Baptiste deklaroi se rreth 30 deri në 40 struktura universitare ishin përballur me bllokime ose mbyllje.
Çështja për qeverinë nuk kufizohet vetëm te rikthimi i institucioneve në funksion. Protestuesit ngrenë shqetësime për mungesën e mësuesve, kushtet e ndërtesave, cilësinë e procesit mësimor dhe pasigurinë lidhur me vijimin e studimeve. Zgjidhja e këtyre problemeve kërkon vendime me kosto financiare dhe nuk mund të realizohet brenda një kohe të shkurtër.
Ndryshe nga mobilizimet e mëparshme studentore, kjo lëvizje nuk u nxit nga një reformë e vetme. Ajo mori jetë nga vështirësitë e përditshme të studentëve në periferitë e Parisit dhe u zgjerua përmes rrjeteve sociale.
Më 1 tetor, qeveria hoqi dorë nga plani për tarifat e regjistrimit për studentët pa bursë në programet teknike dyvjeçare BTS dhe në klasat përgatitore për shkollat e arsimit të lartë. Ky vendim eliminoi një prej burimeve të tensionit, por nuk iu përgjigj të gjitha kërkesave të protestuesve.
Ndër kërkesat kryesore tashmë janë rekrutimi për vendet vakante të mësuesve, rikonstruksioni i ndërtesave shkollore, riorganizimi i ditës mësimore, transparenca e platformës së pranimeve në arsimin e lartë Parcoursup dhe përmirësimi i përfaqësimit studentor.
Qeveria premton masa, por buxheti mbetet kufizim
Projektbuxheti për vitin 2027 parashikon rreth 64 miliardë euro për Arsimin Kombëtar, pa llogaritur pensionet e stafit. Në terma të krahasueshëm, kjo shumë është rreth 1.2 miliardë euro më e lartë se ajo e vitit 2026.
Sipas qeverisë, rritja e fondeve, e shoqëruar me uljen e numrit të nxënësve dhe studentëve, dëshmon se arsimi vazhdon të jetë prioritet. Sindikatat dhe familjet, megjithatë, pritet ta vlerësojnë këtë shtesë jo vetëm përmes shumës së përgjithshme, por edhe nga pasojat konkrete në shkolla, si numri i mësuesve, përmasat e klasave, ngrohja dhe gjendja e godinave.
Lecorny ka kërkuar që vëmendja kryesore t’u kushtohet mungesave të krijuara prej kohësh dhe vendeve të lira të mësuesve. Gjithashtu, pritet bashkëpunim me rajonet për punimet në infrastrukturën shkollore.
Raporti i parë për zëvendësimin e mësuesve pritet të publikohet më 16 tetor, ndërsa masat e para konkrete duhet të bëhen të ditura para fundit të muajit. Për të martën është parashikuar edhe një takim me presidentët e rajoneve mbi infrastrukturën e shkollave.
Mobilizimi po zhvillohet në një periudhë të ndërlikuar për financat publike të Francës. Në fund të tremujorit të dytë të vitit 2026, borxhi publik arriti në rreth 3.6 trilionë euro, ekuivalent me rreth 119% të PBB-së.
Le Monde vlerëson se qeveria pret që shërbimi i borxhit të kushtojë 91 miliardë euro gjatë vitit 2027. Kjo e ngushton hapësirën për financime të reja afatgjata, ndërsa ekzekutivi duhet të marrë parasysh edhe zgjedhjet presidenciale të vitit 2027.
Kriza në arsim mund të shndërrohet kështu në pjesë të një debati më të madh për mënyrën e financimit të shërbimeve publike në Francë dhe për fushat që duhet të vendosen në krye të prioriteteve.
Analiza e Le Monde parashtron tre mënyra të mundshme se si mund të zhvillohet situata.
Një mundësi është zbutja e tensioneve në mënyrë graduale, përmes plotësimit të vendeve të lira të mësuesve, marrjes së angazhimeve të qarta për godinat shkollore dhe vijimit të bisedimeve me studentët e sindikatat.
Një skenar tjetër do të ishte vazhdimi i konfliktit në sektorin e arsimit, me protesta, bllokime lokale dhe negociata. Në këtë rast, një pjesë e shkollave mund të rifillojë mësimin, ndërsa institucione të tjera do të vazhdonin mobilizimin.
Mundësia e tretë lidhet me zgjerimin e protestës në një përplasje më të gjerë shoqërore. Kjo do të ndodhte nëse sindikatat e arsimit do të bashkoheshin me punonjës të sektorëve të tjerë dhe kërkesat për arsimin do të ndërthureshin me debatin e përgjithshëm për buxhetin.
Deri tani, protesta e ka lënë pas fazën e një mobilizimi të kufizuar vetëm në shkolla, por ende nuk është shndërruar në një lëvizje të përgjithshme shoqërore.
Numri i pjesëmarrësve në demonstratat e 6 tetorit, niveli i përfshirjes së studentëve dhe masat e para konkrete që priten deri më 16 tetor do të tregojnë nëse rruga do të çojë drejt kompromisit apo drejt një përshkallëzimi të ri.
