Brukseli po shqyrton për herë të parë mundësinë e përcaktimit të datave orientuese për Malin e Zi, Ukrainën, Moldavinë dhe Shqipërinë, me synim përmbylljen e etapave kryesore të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Të lidhura
None found
Propozimet e reja do t’u ofronin këtyre katër vendeve, që konsiderohen më pranë anëtarësimit, një plan të detajuar dhe gradual drejt integrimit në bllok, ndërsa shtetet e tjera kandidate do të mbeteshin pas tyre.
Sipas dy zyrtarëve të lartë të Komisionit Evropian, të cilët folën për Politico në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së planeve, po hartohen “udhërrëfyes” të posaçëm për Malin e Zi, Ukrainën, Moldavinë dhe Shqipërinë. Nisma është pjesë e përpjekjeve për të përshpejtuar një proces që ka zgjatur prej dekadash.
Katër vendet konsiderohen favorite për t’iu bashkuar BE-së, por deri tani janë përballur me ritëm të ngadaltë reformash dhe mungesë qartësie mbi datën e pranimit. Udhërrëfyesit do të përbënin garancinë e parë se, nëse zbatohen reformat themelore, negociatat mund të çojnë në anëtarësim, ndërsa do të përcaktonin edhe afate orientuese për përfundimin e tyre.
Një prej zyrtarëve deklaroi se planet do të qartësojnë kërkesat ndaj secilit kandidat dhe do të krijojnë njëkohësisht përgjegjësi për shtetet anëtare të BE-së, të cilat duhet të japin miratimin e tyre për vijimin e procesit. Dokumentet pritet të përmbajnë edhe data të përafërta për mbylljen zyrtare të grupeve të reformave, të njohura si “grupe” negociuese, të cilat përbëjnë etapa të rëndësishme në rrugën drejt anëtarësimit.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, premtoi në fjalimin për Gjendjen e Unionit, në fillim të shtatorit, mbështetje të përqendruar për vendet kandidate që kanë shënuar përparimin më të madh.
Ndërkohë, zyrtarët konfirmuan se në këtë fazë nuk do të hartohen plane për vendet që ndodhen në një etapë më të hershme, përfshirë Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjën dhe Hercegovinën. Jashtë kësaj nisme mbeten edhe Gjeorgjia, Turqia dhe Serbia, aplikimet e të cilave janë bllokuar për shkak të shqetësimeve mbi regresin demokratik dhe gjyqësor.
Një zëdhënës i Komisionit Evropian tha se planet do të krijojnë “një rrugë drejt përfundimit të negociatave të pranimit”. Sipas tij, ato do të përcaktojnë përparësitë, afatet dhe rezultatet e pritshme, duke ndihmuar kandidatët më të avancuar të përmbushin reformat e nevojshme.
“Imperativ gjeopolitik”
BE-ja po e sheh gjithnjë e më shumë afrimin me demokracitë pro-tregut, veçanërisht me ato të rajonit përreth, si një çështje strategjike. Kjo ndodh në një periudhë tensionesh me partnerë si SHBA-të, përballjesh me praktikat armiqësore të Kinës dhe kërcënimeve nga Rusia. Në Bruksel ekziston shqetësimi se zgjatja e procesit të anëtarësimit mund të shkaktojë zhgënjim te kandidatët ose t’i bëjë ata më të ekspozuar ndaj presionit të rivalëve që kundërshtojnë afrimin me BE-në.
Nisma për udhërrëfyesit vjen në të njëjtën kohë me rishikimin e politikës së “para-zgjerimit” të Bashkimit Evropian. Zyrtarët mendojnë se kandidatëve duhet t’u sigurohet një mënyrë më e mirë për “integrim gradual” në bllok, përmes përfitimeve ekonomike dhe pjesëmarrjes në projekte të përbashkëta që do të lidhen me përparimin e tyre.
Ky rishikim drejtohet nga Alexandre Adam, këshilltari i afërt i Ursula von der Leyen, dhe do t’u paraqitet zyrtarëve të lartë më 6 tetor. Synimi është që vendet kandidate të mbeten të lidhura me procesin e integrimit, ndërsa aplikimet e tyre vazhdojnë të shqyrtohen.
“Zgjerimi… mbetet një imperativ gjeopolitik. Megjithatë, procesi i anëtarësimit kërkon kohë”, thuhet në një draft të rishikimit të zgjerimit, të parë nga POLITICO. Dokumenti nënvizon se kandidatët duhet të kalojnë një proces rigoroz, të bazuar në merita, si dhe të zbatojnë reforma të thella e afatgjata.
Sipas të njëjtit draft, kjo periudhë duhet të përdoret në mënyrë strategjike, si për përgatitjen e Bashkimit Evropian për një zgjerim të ardhshëm, ashtu edhe për thellimin e integrimit gradual në fusha me interes të përbashkët.
Si pjesë e rishikimit, Ursula von der Leyen dhe Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, pritet të propozojnë ndryshime në mënyrën se si funksionon brenda BE-së, me qëllim krijimin e mekanizmave mbrojtës. Këto masa do të synonin të parandalonin anëtarët e rinj që të dëmtonin politikat kryesore të bllokut ose të tërhiqeshin nga angazhimet e marra.
Ndryshimet e mundshme mund të përfshijnë klauzola emergjence dhe periudha tranzicioni, përpara se shtetet e reja të përfitojnë plotësisht nga të drejtat që lidhen me anëtarësimin.
“Analizat e politikave tregojnë se Bashkimi mund të përfshijë anëtarë të rinj përmes përshtatjeve të synuara, kryesisht brenda kuadrit ekzistues të Traktatit”, thuhet në draft. Në dokument argumentohet se nuk është e nevojshme të ndryshohen ligjet themelore të BE-së për të adresuar shqetësimet që lidhen me zgjerimin.
Kryeqytetet evropiane vazhdojnë të jenë të kujdesshme për pranimin e anëtarëve të rinj, disa prej të cilëve kanë vetëm pak dekada përvojë demokratike. Një nga arsyet është regresi i Hungarisë në respektimin e shtetit të së drejtës nën kryeministrin Viktor Orbán, si dhe përdorimi i vetos nga Budapesti për të bllokuar politika të rëndësishme, përfshirë sanksionet ndaj Rusisë dhe mbështetjen për Ukrainën.
Përparimi i vendeve kandidate në procesin e anëtarësimit kërkon mbështetjen unanime të shteteve anëtare.
Udhëheqësit e vendeve të BE-së do të diskutojnë mënyrën dhe ritmin e pranimit të anëtarëve të rinj në një samit dyditor në Bruksel, i cili nis më 15 tetor. Komisioni do të kërkojë prej tyre mbështetje politike për përshpejtimin e procesit, ndërsa në draft-agjendën e takimit parashikohet “një diskutim strategjik mbi zgjerimin dhe reformat e brendshme” në Këshillin Evropian.
Marta Kos i tha POLITICO-s në fillim të këtij muaji se shpreson që propozimet e reja dhe bisedimet me liderët evropianë të sjellin një “vjeshtë të zgjerimit”, pas disa vitesh me ecuri të ngadaltë.
Gjatë kësaj jave, Ursula von der Leyen do të udhëtojë drejt Ballkanit Perëndimor, ku do të zhvillojë bisedime me drejtuesit e Malit të Zi, Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Kosovës. Ajo nuk do të vizitojë Bosnjë-Hercegovinën dhe Serbinë, pasi të dyja vendet ndodhen në periudhën e zgjedhjeve kombëtare.
