Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara shpallën fajtorë Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin për krime lufte, konkretisht për ndalim dhe arrestim të paligjshëm, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Të njëjtit u liruan nga akuzat për krime kundër njerëzimit. Ky aktgjykim ka nxitur një diskutim të gjerë jo vetëm në sferën ligjore, por edhe në atë politike dhe diplomatike rreth Kosovës.
Të lidhura
None found
Vendimi risjell në vëmendje jo thjesht fatin gjyqësor të ish-udhëheqësve të UÇK-së, por edhe mënyrën se si ai mund të ndikojë në perceptimin ndërkombëtar të vendit, në lidhjet me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian, si dhe në synimet e Prishtinës për të forcuar pozicionin e saj në arenën ndërkombëtare. Në këtë kontekst, një nga detyrat kryesore për institucionet kosovare është që debati mbi vendimin të mos kthehet në një konflikt politik me aleatët, por të adresohet me argumente juridike dhe diplomatike. Ndërkohë, çështja vijon të jetë pjesë e një procesi më të gjerë, duke qenë se pas vendimit të shkallës së parë priten edhe hapa të tjerë gjyqësorë.
Analisti Zejnulla Jakupi, në një intervistë për “Bota sot”, thekson se vendimi i 16 shtatorit duhet parë kryesisht si një akt gjyqësor që ka të bëjë me përgjegjësinë penale personale të të dënuarve dhe jo si një gjykim kundër shtetit të Kosovës apo luftës së UÇK-së. Ai kujtoi se vetë Dhomat e Specializuara vunë në dukje se të akuzuarit u dënuan për krime lufte, ndërsa u shpallën të pafajshëm për krime kundër njerëzimit, sepse prokuroria nuk provoi dot përtej dyshimit të arsyeshëm se kishte ndodhur një sulm i gjerë ose sistematik ndaj civilëve.
Sipas Jakupit, ndikimi në politikën e jashtme do të jetë më shumë politik dhe në nivel perceptimi sesa juridik. Ai nënvizoi se Kosova mbështetet në marrëdhënie të ngushta me SHBA-në dhe vendet evropiane, dhe se krijimi i Dhomave të Specializuara ishte produkt i një bashkëpunimi me partnerët perëndimorë. Për këtë arsye, reagimi i institucioneve kosovare është thelbësor për të treguar se ato respektojnë sundimin e ligjit dhe mekanizmat ndërkombëtarë. Ai nuk pret që aktgjykimi të sjellë një ndryshim rrënjësor në marrëdhëniet me Perëndimin, pasi aleatët kanë një interes të dyanshëm: të respektojnë pavarësinë e gjyqësorit dhe të ruajnë stabilitetin politik të Kosovës. Çdo orvatje për ta paraqitur vendimin si një dënim të shtetit do të vështirësonte komunikimin diplomatik të Prishtinës.
Jakupi shton se një ndikim më i ndjeshëm mund të shfaqet në mënyrën se si Kosova menaxhon imazhin e saj ndërkombëtar, veçanërisht duke pasur parasysh rolin që Thaçi dhe Veseli kanë luajtur në politikën e jashtme dhe konsolidimin ndërkombëtar të vendit. Megjithatë, institucionet mund ta ndajnë qartë përgjegjësinë individuale nga subjektiviteti shtetëror, gjë që është thelbësore. Ai theksoi gjithashtu se procesi gjyqësor nuk mbaron me vendimin e shkallës së parë dhe se duhet shmangur trajtimi i tij si zgjidhja përfundimtare. Ekzistojnë procedura të mëtejshme gjyqësore dhe Dhomat e Specializuara tashmë kanë nisur hapat për dëmshpërblimin e viktimave.
Lidhur me subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës, analisti nuk sheh arsye që aktgjykimi të konsiderohet si një goditje juridike ndaj shtetësisë apo pavarësisë. Gjykata u mor me përgjegjësi penale individuale për veprime të kryera gjatë luftës dhe nuk vendosi mbi statusin ndërkombëtar të vendit, një dallim kyç për diplomacinë kosovare. Ajo që mund të ndryshojë, sipas tij, është konteksti politik në të cilin Prishtina ushtron diplomacinë e saj. Kosova duhet të tregohet e kujdesshme që diskutimi mbi vendimin të mos përshkallëzohet në një përplasje me aleatët perëndimorë apo në një krizë besimi me institucionet ndërkombëtare. Në vend të kësaj, diplomacia mund të theksojë se Kosova, pavarësisht dhimbjes dhe debatit, i trajton çështjet e drejtësisë përmes institucioneve dhe rrugëve ligjore.
Jakupi vlerëson se vendimi mund të shënojë një fazë të re në mënyrën se si Kosova ndërton narrativën e saj ndërkombëtare. Sfida do të jetë ruajtja e kujtesës dhe perceptimit të luftës së viteve 1998–1999, duke e ndarë atë nga përgjegjësia individuale për krime të caktuara. Nëse kjo ndarje kryhet në mënyrë institucionale dhe të matur, vendimi nuk do të thotë automatikisht dobësim i marrëdhënieve me Perëndimin. Ndikimi afatgjatë do të varet nga reagimi i institucioneve politike, partive dhe shoqërisë. Një qasje që respekton procesin juridik dhe mbron në mënyrë të argumentuar interesat e vendit do t’i jepte Prishtinës më shumë hapësirë për të përballuar këtë moment të vështirë.
Në përfundim të analizës së tij, Jakupi argumenton se Dhomat e Specializuara duhet të vijojnë të ekzistojnë për një kohë të gjatë, ndoshta edhe disa dekada, derisa sistemi i drejtësisë në Kosovë të konsolidohet plotësisht. Arsyeja është se ende ka çështje të rëndësishme që kërkojnë trajtim të drejtë dhe profesional, ndërsa sistemi vendor nuk ka arritur gjithmonë të sigurojë pavarësi të plotë, mbrojtje efektive të dëshmitarëve dhe gjykime të bazuara vetëm në fakte dhe prova. Sipas tij, debati nuk duhet të përqendrohet vetëm në ekzistencën ose jo të këtyre Dhomave, por mbi standardet e drejtësisë që duam të ndërtojmë. Kur sistemi gjyqësor vendor të jetë në gjendje të garantojë në mënyrë të qëndrueshme pavarësinë, sigurinë e dëshmitarëve dhe gjykimin e drejtë, atëherë mund të diskutohet seriozisht transferimi i përgjegjësive. Deri atëherë, një mekanizëm i specializuar ndërkombëtar shërben si garanci që çështjet më të ndjeshme të trajtohen sipas standardeve të njëjta juridike, pavarësisht se kush janë të akuzuarit. Drejtësia, përfundon ai, nuk duhet të ndërtohet mbi përkatësi politike apo presion publik, por mbi fakte, prova dhe një proces të drejtë.
Nga ana tjetër, profesori Nijazi Halili e sheh aktgjykimin e Hagës si një zhvillim me peshë të veçantë juridike dhe ndërkombëtare, i cili përtej pasojave për të dënuarit, hap një debat mbi reflektimin e tij në imazhin e Kosovës dhe marrëdhëniet me partnerët kryesorë. Ai mendon se Kosova duhet ta trajtojë këtë çështje me qetësi institucionale dhe diplomaci të matur. Aktgjykimi ndaj individëve nuk duhet barazuar me pozitën ndërkombëtare të Republikës së Kosovës, por perceptimi ndërkombëtar i këtij zhvillimi mund të jetë i rëndësishëm për diplomacinë, sidomos në raport me SHBA-në dhe BE-në.
Halili sugjeron se krahas rrugës së ankimit, do të ishte e dobishme të shqyrtohej mundësia e një ekspertize të pavarur juridike ndërkombëtare, me specialistë të së drejtës penale ndërkombëtare, të drejtave të njeriut dhe vlerësimit të provave nga SHBA-ja dhe vendet evropiane. Një analizë e tillë nuk do të zëvendësonte procesin gjyqësor, por do të ofronte një vlerësim profesional të aktgjykimit dhe çështjeve juridike të rëndësishme për hapat e ardhshëm. Në planin diplomatik, Kosova duhet të vijojë komunikimin me Uashingtonin dhe Brukselin në mënyrë të argumentuar dhe institucionale, pasi forcimi i subjektivitetit ndërkombëtar kërkon besueshmëri institucionale, respektim të standardeve të drejtësisë dhe aftësi për të trajtuar çështjet e ndjeshme përmes ligjit dhe argumentit. Si përfundim, profesori thekson se ky aktgjykim duhet parë si një moment që kërkon analizë të thellë juridike, diplomaci të kujdesshme dhe një qasje të përgjegjshme ndaj marrëdhënieve ndërkombëtare të Kosovës.
