Gjykata Kushtetuese e Kosovës punon aktualisht me shtatë gjyqtarë nga nëntë që duhet të ketë. Dy vendet e lira kanë mbetur të paplotësuara që nga legjislatura e kaluar, ndërsa në gusht të vitit 2027 pritet të përfundojnë mandatet e pesë gjyqtarëve të tjerë. Për këtë arsye, vendimet që do të marrë Kuvendi për përbërjen e Gjykatës kanë rëndësi edhe për funksionimin e saj në vitet e ardhshme.
Përzgjedhja e gjyqtarëve të rinj ka rikthyer debatin mbi pavarësinë e drejtësisë, ndikimin politik në institucionet kushtetuese dhe përgjegjësinë e Kuvendit për ta mbështetur procesin te merita e kandidatëve.
Të lidhura
None found
Në prill të këtij viti, Komisioni i Posaçëm i propozoi Kuvendit gjashtë kandidatë për dy vendet vakante, por asnjë gjyqtar nuk u zgjodh. Vonesa të ngjashme pati edhe në vitin 2021, kur dështimet e njëpasnjëshme e zgjatën përzgjedhjen dhe i kthyen procedurat në fillim.
Zgjedhja e dy gjyqtarëve rregullohet nga neni 114 i Kushtetutës. Krahas shumicës së votave të deputetëve të pranishëm që votojnë, nevojitet edhe pëlqimi i shumicës së deputetëve me vende të rezervuara ose të garantuara për komunitetet joshumicë.
Procesi ka kaluar në një fazë të re. Të martën, Komisioni i Posaçëm për Shqyrtimin e Kandidatëve për Emërim në Gjykatën Kushtetuese, nën drejtimin e kryetarit Vigan Qorrolli, shqyrtoi nominimet për të verifikuar nëse kandidatët përmbushin kushtet kushtetuese dhe ligjore. Pas kontrollit të dokumenteve, Komisioni vendosi që ata që i plotësojnë këto kushte t’i nënshtrohen një testi me shkrim dhe një interviste me gojë.
Testimi me shkrim është parashikuar për 18 nëntor, kurse intervistat me gojë për 27 nëntor. Të dyja fazat do të shërbejnë për vlerësimin e mëtejshëm të kandidatëve për vendet e lira.
Ekspertët kërkojnë që vendimi të mbështetet te merita, profesionalizmi dhe integriteti, pa ndërhyrje partiake. Sipas tyre, votat politike dhe marrëveshjet mes partive mund të ndikojnë në përzgjedhje dhe të ngrenë pikëpyetje për pavarësinë e institucionit më të lartë të drejtësisë kushtetuese në vend.
Avokati Gazmend Halilaj, duke folur për “Bota sot”, e cilësoi përzgjedhjen si një provë të rëndësishme për shtetin e së drejtës. Ai tha se Gjykata Kushtetuese ka fjalën përfundimtare në mbrojtjen e kushtetutshmërisë dhe të drejtave të qytetarëve, ndaj përbërja e saj nuk duhet të përcaktohet nga llogaritë partiake.
Halilaj, i cili u shpreh si avokat dhe përkrahës i Lëvizjes Vetëvendosje, e lidhi rëndësinë e këtij procesi me rendin kushtetues, pavarësinë e drejtësisë dhe demokracinë në vend. Sipas tij, kandidatët duhet të vlerësohen për aftësitë profesionale dhe integritetin personal, si dhe të jenë të pavarur nga interesat e partive dhe ndikimet politike.
Ai vlerësoi se puna e Komisionit për vlerësimin dhe filtrimin e kandidatëve është e rëndësishme, por nuk mjafton. Halilaj kërkoi që fazat e ardhshme të zhvillohen me transparencë, drejtësi dhe vendime të arsyetuara, pa e trajtuar Gjykatën Kushtetuese si pjesë të kalkulimeve politike.
Mbështetja e tij për LVV-në, tha Halilaj, buron nga bindjet për barazinë para ligjit, luftën kundër kapjes së institucioneve dhe ndarjen e pushteteve. Megjithatë, ai theksoi se kjo mbështetje nuk duhet të ndikojë në qëndrimin e tij për përzgjedhjen dhe se asnjë parti nuk duhet të gëzojë privilegje në emërimin e gjyqtarëve. Sipas tij, Kosovës i duhen gjyqtarë në shërbim të Kushtetutës, jo të politikës.
Halilaj shtoi se një Gjykatë Kushtetuese e pavarur është interes jetik për Kosovën dhe qytetarët e saj. Për këtë arsye, ai kërkoi që procesi të sigurojë emërimin e profesionistëve me integritet, të cilët nuk varen nga politika.
Njohësi i çështjeve juridike Blerim Burjani, po në një prononcim për “Bota sot”, shprehu një vlerësim kritik për mënyrën se si janë zgjedhur gjyqtarët ndër vite. Ai pretendon se disa prej tyre janë paraqitur si të pavarur, megjithëse kanë pasur lidhje ose mbështetje politike.
Sipas Burjanit, përzgjedhjet e mëparshme janë mbështetur te votat e partive dhe koalicioneve dhe janë arritur përmes kompromiseve, ndërsa tani, siç pretendon ai, vendimi merret nga një parti politike. Ai i përshkroi gjyqtarët e zgjedhur ndër vite si njerëz me mbështetje partiake që janë paraqitur si të pavarur dhe tha se Kosova nuk ka pasur gjyqtarë profesionalë e të pavarur.
Burjani shprehu dyshime edhe për procesin aktual. Sipas tij, Kuvendi mund t’i përmbushë procedurat ligjore dhe të plotësojë vendet vakante, por kjo nuk garanton që përzgjedhja të mbështetet në kritere profesionale. Ai tha se gjyqtarët zgjidhen me vota e jo me kritere dhe se edhe anëtarët e komisionit janë politikë.
