Analisti Nehat Hyseni nga Presheva ka komentuar rrugën që çoi në zgjedhjen e Justina Shiroka-Pulës Presidente të Kosovës, duke e cilësuar 6 tetorin si një moment të pazakontë në historinë e re institucionale të vendit.
Të lidhura
None found
Sipas tij, zgjidhja e ngërçit presidencial erdhi vetëm pasi politika e shtyu kompromisin deri në çastet e fundit, pavarësisht se vendi ishte përballur me krizë institucionale për muaj të tërë.
“Zgjedhja e Presidentit të Republikës së Kosovës më 6 tetor 2026 do të mbahet mend si një nga episodet më të veçanta të historisë së re institucionale të Kosovës. Rreziku i zgjedhjeve të parakohshme ishte një arsye, por më e rëndësishme është se një çështje kushtetuese, që kërkonte dialog politik, përgjegjësi shtetërore dhe kompromis, u la për t’u zgjidhur në minutat e fundit”, i tha Hyseni gazetës “Bota sot”.
Ai vëren se ajo që nuk u arrit gjatë javëve dhe muajve u realizua për pak minuta, kur u bë i prekshëm rreziku i shpërndarjes së Kuvendit dhe i një procesi tjetër zgjedhor. Hyseni e quan këtë paradoks dhe pyet pse marrëveshja nuk u gjet më herët.
Propozimi i kryeministrit Albin Kurti për akademiken dhe kryetaren e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, Justina Shiroka-Pula, si dhe pranimi i kandidaturës nga PDK-ja e udhëhequr nga Bedri Hamza, sipas analistit, krijuan formulën që i dha fund ngërçit. Shiroka-Pula u zgjodh Presidente në raundin e parë me 81 vota.
Hyseni e përshkruan marrëveshjen si një lloj “aksham pazari” politik dhe ngre sërish pyetjen se përse partitë nuk arritën të gjenin zgjidhje më herët.
“Në një krizë politike që zgjati pothuajse dy vjet, një emër i ri dhe një marrëveshje politike u gjetën brenda pak minutash, duke mundësuar një votim që e kurseu vendin nga një tjetër cikël zgjedhor. Kjo e bën të pashmangshme pyetjen: pse u prit deri në atë moment?”, shprehet ai.
Hyseni: Kushtetuta kërkon kompromis, politika prodhoi konfrontim
Kur analizon procesin e zgjedhjes së Presidentit, Hyseni rikujton se kërkesa për shumicë të cilësuar është pjesë e qëllimshme e sistemit kushtetues. Në dy raundet e para duhen 80 vota, çka nënkupton se shumica parlamentare duhet të sigurojë mbështetje edhe jashtë kampit të saj.
“Zgjedhja e Presidentit në sistemin kushtetues të Kosovës është konceptuar si proces që kërkon më shumë se shumicën e zakonshme parlamentare. Kjo nuk është vendosur rastësisht: synimi është që Presidenti të mos jetë vetëm produkt i një partie, por rezultat i një marrëveshjeje më të gjerë”, thotë Hyseni.
Ai e sheh si paradoks kryesor të krizës politike të vitit 2026 faktin se Kushtetuta kërkonte marrëveshje, ndërsa kultura politike shpesh nxiste përplasje.
“Kërkesa për 80 vota në dy raundet e para e obligon shumicën qeverisëse të kërkojë mbështetje përtej radhëve të veta. Në demokracitë e konsoliduara, kjo mund të shërbejë si nxitje për dialog; në sisteme partiake të polarizuara, mund të kthehet në mjet bllokimi. Kosova u përball me këtë të fundit”, nënvizon ai.
Analisti ndalet edhe te marrëveshja që kryeministri Albin Kurti dhe LDK-ja arritën në fund të gushtit për kandidaturën e Bekim Sejdiut për President. Ndonëse fillimisht u duk se ajo do të sillte zgjidhjen, kundërshtimi brenda LDK-së bëri që marrëveshja të mos zbatohej.
“Marrëveshja mes liderëve nuk mjafton nëse nuk gjen mbështetje të qëndrueshme në grupet parlamentare. Presidenti nuk zgjidhet përmes deklaratave për media; duhen vota, dhe ato kërkojnë marrëveshje të mirëfilltë”, shprehet Hyseni.
Ai e rendit këtë mes mangësive të rëndësishme të funksionimit të demokracisë parlamentare në Kosovë.
Në vlerësimin e tij, PDK-ja pati rol të rëndësishëm në ditët e fundit të krizës. Partia e Bedri Hamzës nuk pranoi të mbështeste automatikisht kandidatin e propozuar nga LVV-ja dhe në negociata përfshiu edhe çështjen e ndryshimit të Ligjit për Dhomat e Specializuara.
“Nga ana juridike, Presidenca dhe Specialja ishin çështje të ndara, por në politikë u lidhën me njëra-tjetrën. Institucionalisht bëhej fjalë për dy procese, ndërsa në negociatat parlamentare ato u trajtuan në të njëjtën tavolinë. Kjo dëshmon se çështje të ndara ligjërisht mund të ndërvaren politikisht”, deklaron Hyseni.
Sipas tij, ndërthurja e këtyre çështjeve ishte një tipar i rëndësishëm i bisedimeve që i paraprinë zgjedhjes së Presidentes.
Hyseni e vendos krizën edhe në kontekstin e zhvillimeve jashtë Kuvendit, në veçanti të protestave për Dhomat e Specializuara. Ai thekson se presioni mbi vendimmarrjen vinte nga disa drejtime, jo vetëm nga partitë politike.
“Në Kuvend zhvilloheshin negociatat për votat, ndërsa jashtë tij shtohej presioni publik. Afati kushtetues ushtronte trysni juridike, mundësia e zgjedhjeve sillte presion elektoral dhe protestat shtonin atë politik. Të tre faktorët u përqendruan në të njëjtën ditë dhe ndikuan në rrethanat e vendimit përfundimtar”, thotë ai.
Megjithatë, analisti nënvizon se vendimet e institucioneve duhet të merren gjithmonë në pajtim me kornizën ligjore dhe kushtetuese.
Një arsye pse kandidatura e Shiroka-Pulës u pranua, sipas Hysenit, ishte profili i saj akademik dhe institucional. Ai vlerëson se një figurë që nuk është drejtpërdrejt partiake mund të krijojë më shumë mundësi për marrëveshje mes kampeve politike.
“Në politikë, profili i kandidatit mund të ketë po aq peshë sa mënyra e arritjes së marrëveshjes. Një kandidate akademike me përvojë institucionale dhe pa lidhje të drejtpërdrejta partiake ofronte hapësirë më të gjerë për kompromis. Kështu ndodhi me Justina Shiroka-Pulën: kandidatura e saj shërbeu si urë mes kampeve dhe bëri të mundur, në çastet e fundit, atë që për javë dukej e paarritshme”, shprehet Hyseni.
Ai e vlerëson si domethënëse që Shiroka-Pula mori 81 vota, një më shumë se pragu prej 80 votash që kërkohej në dy raundet e para.
Hyseni kritikon mënyrën e trajtimit të krizës dhe thotë se kompromisi është i domosdoshëm në demokracinë parlamentare, por nuk duhet të arrihet vazhdimisht vetëm kur koha po mbaron.
“Shteti nuk mund të drejtohet gjithnjë në minutat e fundit dhe Republika nuk duhet të presë mesnatën për të marrë vendime me rëndësi strategjike. Zgjedhja e Presidentit nuk duhet të ndodhë vetëm sepse po afrohet afati kushtetues. Kompromisi është thelbësor për demokracinë parlamentare, por kur arrihet tepër vonë, qytetarët mbeten në dilemë nëse po shohin ndërtim të shtetit apo një pazar të çastit të fundit”, pohon ai.
Sipas Hysenit, pas kësaj krize duhet të ndryshojë jo vetëm mënyra si interpretohen dispozitat kushtetuese, por edhe kultura politike e vendimmarrjes.
Hyseni paralajmëron për rrezikun e përqendrimit të pushtetit
Analisti nga Presheva thotë se kriza duhet të shërbejë si rast për të reflektuar mbi ndarjen dhe balancimin e pushteteve.
“Një forcë politike që qeveris dhe arrin të ndikojë njëkohësisht në zgjedhjen e Presidentit, Kryetarit të Kuvendit dhe institucioneve të tjera mund të grumbullojë pushtet të madh politik. Kjo nuk lidhet vetëm me një parti, por me cilësinë e demokracisë. Ajo mbrohet përmes ndarjes së pushteteve, kontrollit e balancës institucionale, opozitës funksionale, gjyqësorit të pavarur dhe medias së lirë, jo vetëm duke shmangur një shumicë absolute”, vlerëson Hyseni.
Ai shton se Kosova duhet të krijojë institucione që kanë më shumë rëndësi se individët dhe udhëheqësit politikë.
“Kosovës i duhet një demokraci e institucioneve, jo e personaliteteve. Asnjë udhëheqës, kushdo qoftë, nuk mund të jetë më i rëndësishëm se institucioni që drejton”, thekson Hyseni.
Në mbyllje, ai e lidh krizën me nevojën për një kulturë të re politike. Sipas tij, patriotizmi nuk duhet të shprehet vetëm përmes fjalëve për historinë, luftën, pavarësinë dhe shtetësinë, por edhe me respektimin e institucioneve.
“Patriotizmi në shekullin XXI nuk matet vetëm me retorikën për UÇK-në, pavarësinë apo flamurin. Ka edhe patriotizëm institucional: respektimi i Kushtetutës, pranimi i kompromisit, mosshndërrimi i opozitës në armik, moskonsiderimi i shtetit si pronë e shumicës dhe pranimi se edhe kundërshtari politik i përket Republikës”, deklaron ai.
Hyseni vlerëson se zgjedhja e Shiroka-Pulës nuk duhet parë vetëm si përfundim i krizës, por edhe si mundësi për të nisur një etapë të re politike. Kosova, sipas tij, duhet të synojë institucione të qëndrueshme, jo vetëm fitore të një partie ndaj tjetrës, sepse pushtetet ndërrohen, ndërsa institucionet duhet të vazhdojnë të qëndrojnë.
“Kosova nuk doli fituese sepse një parti mposhti tjetrën. Ajo doli fituese sepse, në çastin e fundit, partitë shmangën një tjetër krizë institucionale. Por ky rezultat i minutës së fundit nuk duhet të fshijë dështimin e muajve paraprakë. Demokracia e pjekur nuk pret që koha të mbarojë për të negociuar. Kosova duhet të tregojë se di të krijojë stabilitet, kompromis, ndarje të pushteteve dhe përgjegjësi institucionale”, përfundon Hyseni.
Mesazhin e tij, ai e përmbledh me parimin që, sipas tij, duhet të udhëheqë zhvillimin demokratik të Kosovës: “Pushteti fitohet me vota, por shteti ruhet me institucione.”
