Shkencëtarët kanë arritur të zhvillojnë një mënyrë për të analizuar mbetjet e lashta njerëzore dhe për të kërkuar në to hormone të lidhura me shtatzëninë, një hap që mund t’u japë arkeologëve mundësinë të kuptojnë nëse një grua ishte shtatzënë kur vdiq ose nëse kishte sjellë në jetë një fëmijë pak kohë më parë.
Të lidhura
None found
Në studimin e publikuar më 2 tetor në Journal of Archaeological Science, ekipi i kërkuesve raportoi se zbuloi hormonet kryesore riprodhuese – estrogjenin, progesteronin dhe testosteronin – në kocka dhe dhëmbë të skeleteve deri në 1,000 vjeç, shkruan CNN, transmeton Klankosova.tv.
Autorja kryesore e studimit, Aimee Barlow, arkeologe në Universitetin e Sheffield, tha: “Ne gjetëm një ‘arkiv hormonesh’ në skelete dhe dhëmbë”.
Ajo deklaroi për CNN se kjo është hera e parë që këto hormone të veçanta janë identifikuar në dhëmbë ose në gurë dentarë.
Barlow shtoi gjithashtu se për herë të parë progesteroni është matur me sukses në indin kockor të njeriut.
Zbulimi i shtatzënisë në mbetjet njerëzore të lashta ka qenë prej kohësh i vështirë, pasi mendohej se molekula të tilla proteinike si hormonet nuk mund të mbijetonin të ruajtura në indet e forta. Pavarësisht kësaj, Barlow analizoi mostra nga shtatë skelete femrash dhe tre meshkujsh, që datonin nga shekulli i parë deri në shekullin e 19-të, duke përdorur analizën imunosorbente të lidhur me enzimat (ELISA).
Kjo metodë ekzistuese bën të mundur zbulimin dhe matjen e progesteronit, një biomarkues thelbësor për shtatzëninë, niveli i të cilit rritet ndjeshëm gjatë tremujorit të parë.
Rezultatet treguan se estrogjeni, progesteroni dhe testosteroni mund të mateshin në kocka, si edhe në mostra dentine, smalti, gurësh dentarë dhe rrënjësh dhëmbësh. Autorët e studimit shkruajnë se “Nivelet e larta të progesteronit në strukturat dhe gurët dentarë, prania e estrogjenit në kockë dhe mungesa e testosteronit në indet e forta ishin në përputhje me shtatzëninë në kohën e vdekjes”.
Sipas Barlow, nëse kjo qasje zhvillohet më tej përmes kërkimeve të tjera, ajo mund t’u mundësojë shkencëtarëve të përcaktojnë moshën kur një grua mbeti shtatzënë për herë të parë, nëse kishte kaluar një abort dhe sa kohë kishte ndërmjet lindjeve.
“Kjo do të jetë veçanërisht e dobishme për periudhat historike ku nuk ka të dhëna të shkruara”, tha ajo.
Megjithatë, studiuesja theksoi se teknika ende kërkon punë të mëtejshme për t’u zhvilluar plotësisht. Ajo tha se nevojitet një studim më i gjerë me individë të gjallë dhe me të dhëna të detajuara mjekësore, në mënyrë që të përcaktohen nivelet bazë të hormoneve në indet kockore.
“Së dyti, duhet ta kuptojmë shkencën themelore. Duhet të mësojmë se si këto hormone përfshihen dhe ruhen brenda këtyre indeve të ndryshme”, tha Barlow, duke shtuar se duhet hetuar edhe mënyra se si hormonet ruhen dhe degradohen me kalimin e kohës në mjedise të ndryshme, transmeton Klankosova.tv.
Nikolas Lemos, profesor i shkencave mjekësore forenzike në Universitetin Queen Mary të Londrës, i cili nuk mori pjesë në studim, i tha CNN se “ky është një studim pionier… që ka vendosur një precedent botëror”.
Megjithatë, ai nënvizoi se madhësia e kampionit ishte “shumë e vogël” dhe se metoda ELISA ka nevojë për “testim dhe validim të mëtejshëm”.
“Shkurt, megjithëse gjetjet janë të jashtëzakonshme, ato duhet të konsiderohen si një provë e konceptit, jo ende një mjet rutinë diagnostikues”, tha ai.
Edhe Alexander Comninos, profesor i endokrinologjisë në Imperial College London, i cili po ashtu nuk ishte i përfshirë në studim, e përshkroi kërkimin si “fascinues”. Për CNN ai tha: “Duke kuptuar profilet riprodhuese të së kaluarës, kjo mund të ofrojë një pasqyrë se si ato mund të kenë ndryshuar me kalimin e kohës dhe ndoshta të japë një aluzion për të ardhmen”. /Klankosova.tv
