Një hipotezë e ngritur gati dy shekuj më parë nga një prej të mbijetuarve të anijes Essex, e cila u mbyt nga një balenë kashalot në vitin 1820, po merr mbështetje nga kërkimet e reja shkencore.
Të lidhura
None found
Studiuesit pohojnë se organi i madh yndyror që ndodhet në kokën e këtyre balenave mund të funksionojë si një lloj amortizatori për goditjet, duke u dhënë atyre aftësinë që të përplasen me forcë të jashtëzakonshme me kundërshtarët.
Ngjarja që shërbeu si bazë për romanin e njohur “Moby Dick” të Herman Melville mbetet një nga episodet më të veçanta në historinë e lundrimit. Në mëngjesin e 20 nëntorit 1820, anija e gjuetisë së balenave Essex u sulmua nga një kashalot gjigant në ujërat e Oqeanit Paqësor.
Sipas rrëfimit të Thomas Nickerson, i cili në atë kohë ishte vetëm 15 vjeç, ai sapo kishte shpëtuar nga një sulm i një balene ndaj barkës së tij. Kur arriti te anija kryesore, pa një tjetër kashalot që po i afrohej me shpejtësi. Balena u përplas me anijen me forcë të madhe, u tërhoq për pak çaste dhe pastaj u kthye për një goditje të dytë, e cila shkëputi pjesën e përparme të anijes dhe e çoi atë drejt fundosjes.
Rreth 200 vjet pas kësaj ngjarjeje, hulumtimet shkencore po hedhin dritë mbi mekanizmin që mund të shpjegojë se si një kafshë e vetme arriti të shkatërronte një anije shumë herë më të madhe se vetja.
BBC raporton se një nga shpjegimet e mundshme është i lidhur me spermacetin, një organ i madh dhe i pasur me yndyrë që gjendet në kokën e kashalotit. Ky organ përmban një substancë vajore që në të kaluarën ishte shumë e kërkuar nga gjuetarët e balenave, pasi përdorej si karburant si dhe në prodhimin e qirinjve dhe sapunëve.
Edhe pse spermaceti është studiuar prej kohësh, funksioni i tij i saktë ende nuk është kuptuar plotësisht. Një nga teoritë sugjeron se ai mund të jetë zhvilluar evolucionarisht si një strukturë mbrojtëse, e cila u mundëson balenave të përplasen me forcë pa pësuar dëmtime të rënda.
Biologu evolucionar Dave Carrier sugjeroi në një studim të vitit 2002 se organi mund të veprojë si një lloj dashi goditës, duke u dhënë balenave aftësinë për t’u përballur fizikisht me kundërshtarët. Ai argumenton se kjo sjellje mund të ketë rrënjë evolucionare, pasi edhe gjitarë të tjerë, si deshtë, e përdorin kokën për konkurrencë.
Vëzhgimet e kohëve të fundit nga ekofiziologu Alec Burslem, i Universitetit të Havait, kanë regjistruar kashalotë që përplasen me kokë me njëri-tjetrin në ujërat pranë Ishujve Balearikë dhe Azoreve.
Në një nga rastet e dokumentuara, një mashkull i ri lëvizi me shpejtësi rreth 4,5 metra në sekondë dhe goditi një balenë tjetër me një forcë të llogaritur rreth 460 kilonjutonë.
Burslem vlerëson se një kashalot i rritur plotësisht, duke lëvizur me të njëjtën shpejtësi, mund të prodhonte një forcë prej rreth 1.200 kilonjutonësh. Kjo forcë është e krahasueshme me goditjen e një autobusi që lëviz me rreth 65 kilometra në orë.
Një përplasje e tillë mund të shkaktojë dëme shkatërruese në një anije, veçanërisht nëse goditja përqendrohet në një pjesë të caktuar të strukturës së saj.
Sipas Michael Harrison, kurator kryesor i Shoqërisë Historike të Nantucket, janë dokumentuar tri raste në të cilat kashalotët kanë sulmuar anije kryesore të gjuetisë së balenave.
Përveç Essex, një kashalot sulmoi dhe shkatërroi anijen Ann Alexander në Paqësorin Jugor në vitin 1851. Një tjetër incident ndodhi në vitin 1902, kur një kashalot përmbyti anijen Kathleen pranë Ishujve Galapagos.
Sidoqoftë, historia e Essex mbetet ndër më të njohurat. Pas fundosjes, 20 anëtarët e ekuipazhit u larguan nga anija me tri barka të vogla, ndërsa ndodheshin rreth 1.300 milje larg tokës. Udhëtimi i tyre i dëshpëruar u shndërrua në një nga rrëfimet më tronditëse të mbijetesës në det dhe u bë burim frymëzimi për romanin “Moby Dick”.
Megjithë zbulimet e fundit, studiuesit theksojnë se ende nuk dihet se sa shpesh kashalotët i përdorin kokat e tyre për t’u përplasur me njëri-tjetrin në natyrë dhe nëse ky është funksioni kryesor i organit të spermacetit.
Një tjetër teori sugjeron se ky organ luan një rol të rëndësishëm në prodhimin dhe drejtimin e tingujve që balenat përdorin për komunikim dhe orientim. Përmes këtyre tingujve, femrat mund të marrin informacion edhe për madhësinë e meshkujve, çka mund të ndikojë në zgjedhjen e partnerit.
Studiuesit mendojnë se organi mund të kryejë disa funksione njëkohësisht. Për këtë arsye, edhe pse historia e Essex ofron një rast të jashtëzakonshëm për të kuptuar fuqinë e kashalotëve, shumë prej sekreteve biologjike të këtyre gjitarëve detarë mbeten ende për t’u zbuluar.
