Gjykimi ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit nuk është mbyllur me aktgjykimin e shpallur më 16 shtator. Ndonëse shkalla e parë u shqiptoi së bashku 81 vjet burgim katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, çështja tani pritet të vazhdojë në Gjykatën e Apelit.
Të lidhura
None found
Vendimi parashikon nga 25 vjet burgim për Thaçin dhe Krasniqin, 18 vjet për Veselin dhe 13 vjet për Selimin. Mbrojtjet pritet ta kundërshtojnë aktgjykimin dhe të kërkojnë ndryshimin e tij në fazën e ardhshme të procedurës.
Trupi gjykues i shpalli të katër përgjegjës për krime lufte të lidhura me ndalimin arbitrar, trajtimin mizor, torturën dhe vrasjen. Në të njëjtën kohë, ata u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit, pasi Prokuroria nuk arriti të dëshmonte përtej dyshimit të arsyeshëm se kishte ekzistuar një sulm i gjerë ose sistematik kundër popullsisë civile.
A është i mundur rrëzimi i plotë i aktgjykimit?
Një nga kërkesat e mundshme të mbrojtjes është shpallja e pafajësisë së plotë. Megjithatë, arritja e një rezultati të tillë do të ishte dukshëm më e vështirë sesa ulja e dënimeve ose ndryshimi i gjetjeve të veçanta të shkallës së parë.
Kjo lidhet me faktin se vendimi nuk është mbështetur në një episod të vetëm apo vetëm në një akuzë. Paneli ka nxjerrë përfundime për përgjegjësinë penale të secilit prej katër të akuzuarve në raport me qindra viktima dhe disa lloje krimesh lufte.
Sipas Gjykatës, të akuzuarit mbajnë përgjegjësi për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 personave, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 personave. Për shkak të shtrirjes së këtyre gjetjeve, përmbysja në tërësi e aktgjykimit bëhet shumë më e ndërlikuar.
Që të arrihej një vendim i plotë pafajësie, Paneli i Apelit do të duhej të rrëzonte në thelb konstatimet mbi fajësinë të bëra nga shkalla e parë. Megjithatë, vështirësia e këtij skenari nuk do të thotë se aktgjykimi nuk mund të pësojë ndryshime.
Praktika e deritanishme e Dhomave të Specializuara dëshmon se Apeli ka ndërhyrë në vendime të shkallës së parë, duke hedhur poshtë gjetje të caktuara dhe duke zvogëluar masën e dënimeve.
Rasti Mustafa: Nga 26 vjet në 15 vjet burgim
Një nga rastet më të rëndësishme që ilustron mundësinë e ndryshimit të një vendimi është ai i Salih Mustafës. Në dhjetor 2022, ai u dënua me 26 vjet burgim për krimet e luftës për të cilat ishte shpallur fajtor.
Një vit më vonë, në dhjetor 2023, Gjykata e Apelit ia uli dënimin në 22 vjet. Më pas, në korrik 2024, Gjykata Supreme e riktheu çështjen për rishqyrtim në pjesën që kishte të bënte me dënimin.
Në shtator të po atij viti, Apeli caktoi një masë të re prej 15 vjetësh burgim. Kështu, dënimi fillestar prej 26 vjetësh u reduktua përfundimisht në 15 vjet.
Ky precedent nuk do të thotë se i njëjti përfundim do të përsëritet edhe për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin. Ai megjithatë tregon se në procedurën e Apelit mund të ketë ndryshime të konsiderueshme në kohëzgjatjen e dënimit.
Rasti Shala: Ndryshim gjetjesh dhe ulje dënimi
Edhe procedura ndaj Pjetër Shalës paraqet një shembull domethënës. Shala ishte dënuar fillimisht me 18 vjet burgim, ndërsa në korrik 2025 Apeli ia uli masën në 13 vjet.
Në këtë rast, ndërhyrja e shkallës së dytë nuk u kufizua vetëm te numri i viteve të burgimit. Paneli i Apelit hodhi poshtë disa konstatime të veçanta që lidheshin me individë të caktuar, mes tyre edhe gjetje për torturë dhe ndalim arbitrar.
Apeli vlerësoi se, për disa prej këtyre gjetjeve, nuk kishte prova të mjaftueshme që të ishin testuar përmes dëshmive në gjykatë. Pavarësisht kësaj, fajësitë për veprat kryesore mbetën në fuqi.
Shembulli i Shalës tregon se Paneli i Apelit mund të ndryshojë pjesë individuale të një aktgjykimi pa qenë e nevojshme ta rrëzojë vendimin në tërësi.
Faza e re e betejës juridike për katërshen e UÇK-së
Pikërisht në këto çështje pritet të fokusohet përballja e ardhshme ligjore e mbrojtjes së Thaçit, Veselit, Selimit dhe Krasniqit. Ekipet mbrojtëse mund t’i kërkojnë Apelit hedhjen poshtë të gjetjeve mbi fajësinë, ndryshimin e pjesëve të aktgjykimit ose, si alternativë, zvogëlimin e dënimeve.
Shpallja e plotë e pafajësisë mund të mbetet një prej synimeve të mbrojtjes. Por pesha e akuzave, numri i madh i konstatimeve dhe vëllimi i provave të shqyrtuara gjatë gjykimit të shkallës së parë e bëjnë një rrëzim tërësor të vendimit shumë më të vështirë sesa korrigjimin e pjesëve të veçanta ose uljen e viteve të burgimit.
Vetë procesi ka pasur një përmasë jashtëzakonisht të madhe. Në çështjen Thaçi dhe të tjerët, Gjykata ka administruar mijëra prova, ka dëgjuar një numër të lartë dëshmitarësh dhe ka zhvilluar procedura që kanë vazhduar për vite.
Për këtë arsye, ankimi nuk pritet të përmblidhet vetëm në një kërkesë për më pak vite burg. Mbrojtjet mund të kundërshtojnë mënyrën e interpretimit të provave, përcaktimin e përgjegjësisë individuale për secilin nga katër të akuzuarit dhe konstatimet konkrete për veprat penale për të cilat ata u shpallën fajtorë.
Pas 81 viteve të shqiptuara, vendimi kalon në duart e Apelit
Rastet e trajtuara më herët tregojnë se aktgjykimi i shkallës së parë në Hagë nuk përbën domosdoshmërisht përfundimin e procesit. Te Mustafa, dënimi ndryshoi nga 26 vjet në 22 vjet dhe më pas në 15 vjet. Te Shala, masa prej 18 vjetësh u ul në 13 vjet.
Në çështjen e Shalës, përveç uljes së dënimit, Apeli rrëzoi edhe disa gjetje konkrete, ndonëse konfirmoi fajësitë kryesore.
Pas totalit prej 81 vjetësh burgim të vendosur nga shkalla e parë për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin, mbrojtjet tani do të kenë mundësinë të kërkojnë që ky rezultat të ndryshohet.
Arritja e një pafajësie të plotë paraqitet si rrugë e vështirë, sidomos përballë numrit të madh të gjetjeve dhe akuzave të rënda të shqyrtuara në gjykimin e parë. Sidoqoftë, ulja e dënimeve, ndryshimi i konstatimeve konkrete ose rrëzimi i pjesëve të aktgjykimit janë ende skenarë që do të vlerësohen nga Paneli i Apelit.
Për katër ish-krerët e UÇK-së, procesi juridik në Hagë tashmë ka kaluar në një etapë të re.
