SafeJournalists, ka ngritur shqetësime për disa nga rregullat e reja të brendshme të Gjykatës së Posaçme të Shkallës së Parë për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar (GJKKO), të cilat pritet të nisin zbatimin më 1 shtator 2026.
Rrjeti ndërkombëtar për mbrojtjen e gazetarëve, pranon detyrimin e gjykatës për të ruajtur sigurinë dhe zhvillimin normal të proceseve, por paralajmëron se ndërthurja e disa dispozitave mund të dëmtojë ndjeshëm lirinë e informimit.
Të lidhura
None found
Në deklaratë theksohet se nenet 76 dhe 93(16) vendosin ndalim të plotë për mbajtjen e telefonave, laptopëve dhe pajisjeve të tjera elektronike në sallë.
Sipas SafeJournalists, kjo masë ua vështirëson gazetarëve shënimin e informacionit, verifikimin e të dhënave dhe komunikimin në kohë reale me redaksitë.
Shqetësime ngre edhe sistemi i rreptë i akreditimit vjetor, së bashku me kërkesën që pjesëmarrja në seancë të njoftohet 24 orë më herët.
Rrjeti vlerëson se këto detyrime krijojnë ngarkesë administrative dhe mund të diskriminojnë gazetarët e pavarur, reporterët e rinj dhe mediat e vogla.
Po ashtu, kundërshtime ka për trajtimin përmes akreditimit të çështjeve etike ose të përdorimit të inteligjencës artificiale, si edhe për mungesën e një procedure të shpejtë ankimi ndaj refuzimeve.
Reagimi i plotë:
SafeJournalists shpreh shqetësimin e tij për disa dispozita që prekin median në Rregulloren e re të Brendshme, të miratuar nga Gjykata e Posaçme e Shkallës së Parë për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar me Vendimin nr. 49, datë 17 korrik 2026. Dokumenti u publikua më 31 korrik 2026 dhe është parashikuar të hyjë në fuqi më 1 shtator 2026.
Rrjeti pranon se Gjykata e Posaçme ka përgjegjësinë të garantojë sigurinë, të mbrojë të gjithë personat e përfshirë në proces, të sigurojë paprekshmërinë e procedimit gjyqësor dhe të mundësojë administrimin e rregullt të drejtësisë. Gjithashtu, ai vlerëson masat e përfshira në rregullore për transparencën, trajtimin e barabartë dhe marrjen e vendimeve të arsyetuara.
Megjithatë, zbatimi i përbashkët i disa prej këtyre dispozitave mund t’ua kufizojë gazetarëve mundësinë për t’i ndjekur drejtpërdrejt proceset, për të hedhur shënime të sakta, për të komunikuar me redaksitë dhe për të raportuar pa vonesë mbi çështje me interes jashtëzakonisht të lartë publik.
Neni 90 parashikon akreditim individual me afat njëvjeçar, ndërsa neni 93(1) përcakton mënyrën e aksesit për përfaqësuesit e akredituar të medias. Nga rregullorja nuk kuptohet qartë nëse një gazetar që nuk ka akreditim të përhershëm pranë Gjykatës së Posaçme mund ta ndjekë si pjesëtar i publikut një seancë që, në kushte të tjera, është e hapur.
Ndërkohë, Shtojca 7 u kërkon gazetarëve të pavarur të provojnë se kanë ushtruar veprimtari profesionale gjatë 12 muajve pararendës. Një kërkesë e tillë mund të dëmtojë gazetarët freelancer, reporterët e pavarur, ata që ndodhen në hapat e parë të profesionit ose gazetarët që sapo janë caktuar të raportojnë nga Gjykata. Akreditimi mund të ndihmojë në identifikim dhe në sigurimin e aksesit të barabartë, por nuk duhet të përdoret si filtër apo si kusht i panevojshëm për ndjekjen e procedimeve publike.
Edhe procedura për sigurimin e aksesit mund të sjellë ngarkesë të panevojshme burokratike, sidomos për gazetarët e pavarur dhe ata që angazhohen në redaksi të vogla. Kur vihet në zbatim procedura e posaçme e nenit 93(2), neni 93(3) përcakton si rregull që kërkesa të dorëzohet të paktën 24 orë përpara zhvillimit të seancës.
Më tej, gazetarëve mund t’u kërkohet të rikonfirmojnë pjesëmarrjen, të zbatojnë parimin e përgjithshëm që lejon vetëm një përfaqësues për çdo media dhe, kur synohet mbulim audioviziv, të paraqesin një kërkesë tjetër në bazë të nenit 95. Procedura të tilla mund të jenë të dobishme për organizimin kur ka një arsye konkrete që lidhet me kapacitetin e sallës ose me sigurinë, por ato nuk duhet të kthehen në një parakusht të zakonshëm për praninë në seancat publike. Për seancat urgjente, njoftimet në momentet e fundit dhe zëvendësimin e reporterëve nevojitet një proces i shpejtë dhe i thjeshtë.
SafeJournalists shpreh shqetësim të veçantë për nenet 76 dhe 93(16), të cilat nuk u lejojnë gazetarëve të pranuar vetëm për ndjekjen e seancës që të mbajnë ose të përdorin telefona celularë, laptopë dhe mjete të tjera elektronike. Ndalimi i transmetimeve ose regjistrimeve të paautorizuara është i ligjshëm, por një kufizim i përgjithshëm pengon njëkohësisht shënimet elektronike pa zhurmë, raportimin me shkrim, kontaktin me redaktorët, kontrollin e informacionit juridik dhe përdorimin e pajisjeve për arsye aksesueshmërie.
Për këtë arsye, duhet të vlerësohen zgjidhje më pak kufizuese dhe praktikisht të zbatueshme. Mes tyre mund të jenë përdorimi i pajisjeve në modalitetin pa zë, krijimi i hapësirave të posaçme për median, çaktivizimi ose kufizimi i funksioneve të kamerës dhe dhënia nga drejtuesi i seancës e udhëzimeve të përshtatura për rrethanat konkrete.
Neni 95 trajton posaçërisht mbulimin audioviziv të proceseve gjyqësore, duke përfshirë fotografimin, filmimin, regjistrimin zanor dhe transmetimin. Marrja paraprake e lejes gjyqësore dhe vendosja e kufizimeve për këtë lloj raportimi mund të justifikohen kur synohet mbrojtja e dëshmitarëve, të miturve, privatësisë, provave, rregullit në sallë ose administrimit të drejtë të drejtësisë.
Sidoqoftë, çdo masë kufizuese duhet të mbështetet te kushtet konkrete të seancës, të ketë arsyetim dhe të jetë proporcionale. Përpara një ndalimi të plotë duhen marrë në konsideratë alternativa më pak kufizuese. Pamjet apo materialet e përgatitura nga Gjykata, ose ato që shpërndahen përmes një sistemi “media pool”, mund ta ndihmojnë aksesin kur ka pengesa teknike ose sigurie, por duhet të shërbejnë si plotësim dhe jo të zëvendësojnë rregullisht praninë e pavarur të gazetarëve brenda sallës.
Një tjetër çështje lidhet me nenin 96(3)(e)–(g), ku trajtohen manipulimet e kryera me inteligjencë artificiale, përmbajtjet e cilësuara si mashtruese dhe publikimi i fotografive të personave të dallueshëm kur identifikimi i tyre vlerësohet i panevojshëm. Mbrojtja kundër manipulimeve të rreme dhe publikimeve të paligjshme është e justifikueshme. Megjithatë, sistemi i akreditimit nuk duhet të përdoret për të kontrolluar vendimet editoriale ose sjelljen pas publikimit që zhvillohet jashtë mjediseve të Gjykatës. Raste të tilla duhet të zgjidhen nëpërmjet legjislacionit në fuqi, mjeteve juridike, procedurave të korrigjimit dhe standardeve të etikës profesionale.
Sipas nenit 98, ndaj gazetarëve mund të merren masa që nisin me paralajmërimin, vijojnë me pezullimin e akreditimit deri në gjashtë muaj dhe arrijnë deri te heqja e tij. Për sanksionet më të rënda, rregullorja përmban disa garanci të rëndësishme, mes të cilave kërkesa për fakte konkrete, nxjerrja e një urdhri të argumentuar dhe mundësia që gazetari ose media të paraqesë qëndrimin e vet.
Pavarësisht këtyre garancive, dokumenti nuk përcakton qartë një procedurë të përshpejtuar rishikimi, përmes së cilës një refuzim aksesi ose një masë ndaj akreditimit të zgjidhet përpara se seanca përkatëse të humbasë rëndësinë e saj gazetareske.
SafeJournalists i kërkon Gjykatës së Posaçme të pezullojë zbatimin e dispozitave të kontestuara që kanë të bëjnë me median dhe të zhvillojë një proces të përqendruar rishikimi, përmes konsultimeve të mirëfillta me gazetarët, organizatat mediatike, specialistët e ligjit dhe shoqërinë civile.
Rregullat e rishikuara duhet të sigurojnë që çdo kufizim mbi aksesin dhe raportimin e medias të ketë bazë ligjore, të jetë i domosdoshëm, proporcional, i formuluar qartë dhe i zbatuar në mënyrë të barabartë. Ato duhet t’u mundësojnë gazetarëve të ushtrojnë punën në kushte të arsyeshme dhe praktike, ndërsa refuzimet, përjashtimet ose masat ndaj tyre duhet të argumentohen dhe t’i nënshtrohen një shqyrtimi të shpejtë e efektiv.
Rrjeti SafeJournalists do t’i njoftojë për këtë çështje aktorët përkatës brenda dhe jashtë vendit, si dhe do të vazhdojë të vëzhgojë mënyrën se si do të zbatohet rregullorja.
Prishtinë – Shkup – Sarajevë – Zagreb – Beograd – Podgoricë – Tiranë, 7 gusht 2026
Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës
Asociacioni i Gazetarëve të Maqedonisë
Shoqata e Gazetarëve të Bosnjë dhe Hercegovinës
Shoqata Kroate e Gazetarëve
Shoqata e Pavarur e Gazetarëve të Serbisë
Sindikata e Medias e Malit të Zi
