Ndryshimet e propozuara përfshijnë 102 milionë euro për paga, ku hyjnë paga e 13-të dhe kompensimi retroaktiv për përvojën e punës, si dhe 20 milionë euro për pensionet bazike. Fondi Monetar Ndërkombëtar ka tërhequr vërejtjen për shtimin e deficitit dhe ndikimin që shpenzimet e vazhdueshme mund të kenë në financat publike.
Qeveria e Kosovës ka kërkuar rishikimin e ndarjeve buxhetore për vitin 2026, duke propozuar shtimin e 122 milionë eurove për shpenzimet e pagave dhe pensioneve. Projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për Ndarjet Buxhetore është miratuar në lexim të parë dhe pritet të diskutohet të enjten në lexim të dytë në Kuvendin e Kosovës, afërsisht dy muaj para mbylljes së vitit fiskal.
Të lidhura
None found
Nga shuma e propozuar, 102 milionë euro do të vendosen në kategorinë “Paga dhe Shtesa” të nënprogramit “Kontingjencat” në Ministrinë e Financave. Fondet janë planifikuar për pagesën e pagës së 13-të dhe kompensimin retroaktiv të përvojës së punës, në përputhje me Aktgjykimin KO79/23 të Gjykatës Kushtetuese.
Projektligji i jep Qeverisë mundësinë që, me propozim të ministrit të Financave, të miratojë kompensimin retroaktiv për përvojën e punës të punonjësve që paguhen nga buxheti. Dokumenti, megjithatë, nuk tregon se si do të ndahet shuma prej 102 milionë eurosh mes pagës së 13-të dhe kompensimit retroaktiv.
Ministri i Financave, Hekuran Murati, ka thënë gjatë prezantimit se një pjesë e mjeteve do të përdoret për pagën e 13-të, ndërsa pjesa tjetër për kompensimin retroaktiv të diferencës së shtesës për përvojën e punës. Ai ka shpjeguar se kompensimi përfshin periudhën nga hyrja në fuqi e Ligjit për Pagat në Sektorin Publik deri në fund të vitit 2025, kur shtesa prej 0.5 për qind për çdo vit përvojë pune nuk është mbuluar plotësisht.
Aktgjykimi KO79/23 trajton kushtetutshmërinë e dispozitave të Ligjit për Pagat në Sektorin Publik, mes tyre edhe mënyrën e përllogaritjes së shtesës për përvojën e punës. Ndryshimi i propozuar në buxhet ka për qëllim të sigurojë financimin e detyrimeve që lidhen me këtë çështje.
Projektligji parasheh gjithashtu 20 milionë euro shtesë për Ministrinë e Punës, Familjes dhe Vlerave të Luftës Çlirimtare, për Departamentin e Pensioneve. Këto mjete do të regjistrohen te “Subvencione dhe Transfere” dhe do të shërbejnë për mbulimin e pensioneve bazike.
Dividendët e ndërmarrjeve publike si burim financimi
Për financimin e nevojave buxhetore, Qeveria propozohet të autorizohet të kërkojë shpërndarjen e dividendëve nga ndërmarrjet publike, deri në vlerën 30 milionë euro. Dispozita parashikon që paratë të kalojnë në Llogarinë e Vetme të Thesarit brenda 30 ditëve nga hyrja në fuqi e ligjit.
Tabela me parashikimet fiskale që e shoqëron projektligjin llogarit 42 milionë euro të hyra nga dividendët dhe ndarja e fitimit gjatë vitit 2026. Për vitin 2025, parashikimi në këtë kategori ishte 15.4 milionë euro. Shifra prej 42 milionë eurosh përfaqëson vlerësimin e përgjithshëm të të hyrave të kësaj kategorie, kurse autorizimi i ri për dividendët e ndërmarrjeve publike kufizohet në 30 milionë euro.
Dokumenti nuk tregon se cilat ndërmarrje publike pritet të japin dividendë dhe as sa do të jetë kontributi i secilës. Për rrjedhojë, mbetet për t’u sqaruar se nga cilat ndërmarrje do të vijnë këto mjete dhe çfarë pasojash mund të ketë shpërndarja në planet financiare dhe investimet e tyre të planifikuara.
Sipas të dhënave në tabelën fiskale, të hyrat e përgjithshme buxhetore për vitin 2026 vlerësohen në 3 miliardë e 749.3 milionë euro, ndërsa shpenzimet në 4 miliardë e 89.6 milionë euro. Kjo paraqet një bilanc buxhetor negativ prej 340.2 milionë eurosh.
Deficiti i përgjithshëm fiskal është parashikuar në nivelin 2.8 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa bilanci i llogaritur sipas kufirit të rregullës fiskale është minus 2 për qind të BPV-së. Këta dy tregues kanë përmbajtje të ndryshme: bilanci i përgjithshëm pasqyron diferencën mes të hyrave dhe shpenzimeve të paraqitura, kurse përllogaritja sipas rregullës fiskale përfshin edhe përcaktimet për shpenzimet që përjashtohen nga kufiri përkatës. Këto janë parashikime të dokumentit shoqërues të projektligjit dhe jo shifra përfundimtare të ekzekutimit të buxhetit për vitin 2026.
FMN-ja tërheq vërejtjen për presionin ndaj financave publike
Propozimi për ndryshime buxhetore vjen pas paralajmërimeve të Fondit Monetar Ndërkombëtar për rritjen e deficitit fiskal në Kosovë dhe nevojën për kujdes më të madh në shpenzimet publike. Në raportin e konsultimeve të vitit 2026 sipas nenit IV, të publikuar në mars, FMN-ja vlerësoi se masat e reja shpenzuese, përfshirë pagën e 13-të për punonjësit publikë dhe rritjen e shtesës për përvojën e punës, po ndikojnë në zgjerimin e deficitit. Sipas Fondit, shtimi i shpenzimeve për paga dhe transfere mund të rrisë presionin mbi çmimet, të zgjerojë çekuilibrat e jashtëm dhe të ngushtojë mundësitë për investime publike.
FMN-ja ka këshilluar për disiplinë më të madhe fiskale, mbikëqyrje më të mirë të shpenzimeve rrjedhëse dhe masa kompensuese për rritjen e shpenzimeve, me synim ruajtjen e qëndrueshmërisë së financave publike. Ndër rekomandimet e përmendura në raport janë shqyrtimi i përjashtimeve tatimore, gjetja e kursimeve në mallra dhe shërbime dhe rritja e efikasitetit të shpenzimeve sociale. Këto përfundime janë pjesë e analizës së përgjithshme të FMN-së për politikat fiskale të Kosovës dhe nuk janë vlerësim i drejtpërdrejtë për secilën dispozitë të projektligjit të tetorit. Sidoqoftë, ato shtrojnë pyetjen se si do të financohen shpenzimet shtesë dhe çfarë ndikimi do të kenë në bilancin buxhetor e në mundësitë për investime.
Ndryshime të propozuara në fund të vitit
Projektligji po shqyrtohet në një periudhë të vonshme të vitit fiskal, kur kanë mbetur rreth dy muaj deri në përfundimin e vitit 2026. Vonesa mund të lidhet me moskonstituimin e Kuvendit. Ndryshimet synojnë të mbulojnë shpenzimet e planifikuara për paga e pensione, përfshirë detyrimet për kompensimin retroaktiv të përvojës së punës.
Megjithatë, në dokument mungojnë të dhënat e hollësishme për koston e secilës masë, shumat e shpenzuara deri tani dhe ndikimin përfundimtar të ndryshimeve në ekzekutimin e buxhetit. Prandaj, mbetet e nevojshme që Ministria e Financave të sqarojë ndarjen e 102 milionë eurove, si dhe mënyrën e sigurimit dhe ekzekutimit të mjeteve të parashikuara.
Ndryshimet në ndarjet buxhetore për vitin 2026 janë proces i veçantë nga hartimi dhe miratimi i buxhetit për vitin 2027. Ky i fundit pritet të miratohet në Qeveri jo më vonë se 31 tetori.
