Në vitin 2019, Sommarøy u bë i njohur në mbarë botën për pretendimin se synonte të shndërrohej në zonën e parë pa kohë. Shtatë vjet më vonë, BBC u kthye në këtë fshat të vogël peshkatarësh në Arktikun norvegjez për të shqyrtuar fushatën dhe jetën në një vend ku dielli nuk perëndon për më shumë se dy muaj.
I vendosur rreth 56 kilometra në perëndim të Tromsø-s, ishulli u paraqit atëherë si një komunitet që kërkonte të hiqte dorë nga kufizimet e orës. Nisma lidhej me kushtet e veçanta të verës, kur dielli qëndron mbi horizont për javë të tëra dhe dallimi mes ditës e natës bëhet i paqartë.
Të lidhura
None found
Si simbol i fushatës, në një urë pranë ishullit u varën orë. Një pronar hoteli i dorëzoi gjithashtu një peticion një përfaqësuesi të parlamentit norvegjez. Lajmi u përhap gjerësisht dhe Sommarøy u përshkrua si vendi që donte të jetonte pa u mbështetur te ora.
Por, sipas një reportazhi të BBC-së të publikuar shtatë vjet më pas, prapavija e kësaj fushate ishte më e ndërlikuar. Shumë banorë u befasuan nga jehona ndërkombëtare dhe nga ideja se jeta në ishull mund të vazhdonte pa asnjë referencë kohore. Një sistem i tillë do të krijonte pengesa praktike për punën, hapjen e dyqaneve, shkollat dhe shërbimet turistike.
Më vonë u bë e ditur se fushata ishte mbështetur nga Innovation Norway, agjencia shtetërore që merret me promovimin e turizmit dhe biznesit. Disa banorë morën pjesë në nismë, ndërsa të tjerë, sipas raportimeve, nuk ishin vënë në dijeni. Pas zbulimit të përfshirjes së agjencisë, drejtuesi i saj kërkoi falje publikisht.
Orët u hoqën nga ura dhe fushata u ndërpre. Megjithatë, historia vazhdoi të sillte vizitorë dhe të nxiste pyetje për ndikimin që ka drita e vazhdueshme në përjetimin e kohës.
Sommarøy shtrihet në veri të Rrethit Arktik. Dielli qëndron mbi horizont afërsisht nga 18 maji deri më 26 korrik, duke mos lënë vend për errësirën e natës. Gjatë dimrit, ndodh e kundërta: dielli nuk lind për një periudhë të gjatë dhe banorët kalojnë ditën në errësirë.
Gazetari i BBC-së udhëtoi drejt ishullit për të parë nga afër se si ndikon ky fenomen në jetën e përditshme. Që në nisje, u bë e qartë se ora mbetet e rëndësishme: autobusi nga Tromsø nisej saktësisht në 11:30 dhe, nëse humbej, udhëtari duhej të priste deri ditën tjetër. Rruga zgjat rreth një orë e 40 minuta dhe kalon mbi ura, pranë fjordeve e vendbanimeve të vogla.
Udhëtimi përfundon në një peizazh arktik me shtëpi shumëngjyrëshe, porte të vogla dhe male ku bora qëndron edhe në mes të verës. Sommarøy ka rreth 300 banorë të përhershëm, por numri shtohet gjatë verës dhe fundjavave, kur norvegjezët vijnë në shtëpitë e tyre verore.
Fama e fushatës së vitit 2019 ndikoi në zgjedhjen e ishullit edhe për disa turistë. Ewa Kaczynski, një vizitore nga Polonia, shkoi atje pasi kishte dëgjuar për nismën. Ajo donte të shihte diellin e mesnatës dhe të kalonte disa ditë larg trysnisë së orareve.
Fillimisht, realiteti nuk përputhej plotësisht me pritshmëritë e saj: dyqanet dhe restorantet mbylleshin sipas orareve të zakonshme, ndërsa recepsioni i hotelit nuk punonte gjatë gjithë natës. Më pas, Kaczynski e fiku telefonin celular dhe u përpoq të shijonte ritmin më të ngadaltë të ishullit. Ajo mendoi se mjaftonte të mos shqetësohej vazhdimisht për kohën për ta përjetuar ndryshe qëndrimin.
Edhe holandezi Wouter De Wit e shfrytëzoi dritën e pandërprerë: ai notoi në mesnatë, ndërkohë që dielli ishte ende lart. Përvojën e quajti të pabesueshme, ndonëse uji ishte shumë i ftohtë.
Banorët, nga ana tjetër, e trajtojnë me më shumë rezervë historinë e vitit 2019. Fushata e vendosi ishullin në vëmendjen e botës, por gjithashtu bëri që jeta e përditshme e komunitetit të kthehej në një spektakël mediatik.
Një punonjës hoteli, i cili foli për BBC-në në mënyrë anonime, tha se të jetuarit pa kohë ishte më shumë një temë diskutimi mes banorëve sesa një projekt konkret. “Në verë, ne jetojmë jashtë kohës gjithsesi”, u shpreh ai, duke iu referuar ritmit më të çlirët të jetës. Nëse nuk ka klientë, një shitës mund ta mbyllë dyqanin për të shkuar për peshkim. Fëmijët mund të rrinë zgjuar deri vonë, kur të nesërmen nuk kanë shkollë dhe shumë familje janë me pushime.
Sipas tij, publiciteti bëri që vizitorët fillimisht të përqendroheshin thuajse vetëm te pretendimi për shfuqizimin e kohës, në vend që të shihnin jetën e zakonshme të ishullit. Me kalimin e viteve, situata u qetësua: banorët u kthyen te rutina, ndërsa fama vazhdoi të tërhiqte turistë.
Për të provuar se si ndihet një vend ku nata nuk sjell errësirë, gazetari i BBC-së bëri një eksperiment gjatë qëndrimit. Qetësia e ishullit ishte aq e thellë, sa dallimi mes kalimit të kohës dhe ndalimit të saj dukej i vështirë për t’u kapur.
Ai vendosi alarmin në 03:30 të mëngjesit dhe doli për shëtitje. Rrugët ishin bosh, trafiku nuk dëgjohej dhe banorët flinin, ndërsa ai ecte drejt bregdetit. Pulëbardhat fluturonin mbi ujë dhe zogjtë shtegtarë lëviznin në ujërat e cekëta. Shtëpitë rrinin të heshtura dhe shenjat e aktivitetit njerëzor ishin pothuajse të padukshme.
Në atë qetësi, gazetarin e përfshiu papritur një ndjenjë euforie. Ai nuk arriti të dallonte nëse shkaku ishte bukuria e pazakontë e peizazhit apo ndjesia se, për pak çaste, ishte i lirë nga kufizimet e kohës.
Sommarøy nuk u bë zona e parë pa kohë në botë. Ora vazhdon të përcaktojë nisjen e autobusëve, oraret e dyqaneve dhe pjesë të tjera të jetës së përditshme. Por ishulli u ofron vizitorëve mundësinë për të ngadalësuar ritmin, për të fikur telefonin dhe për ta shijuar ditën pa menduar vazhdimisht se koha po mbaron.
