Me arrestimin e nëntë personave në Zubin Potok, në kuadër të operacionit të koduar “Dosja 23”, një prej ngjarjeve më të rënda të krimeve të luftës në veri të Kosovës është kthyer sërish në qendër të vëmendjes – rasti i njohur si “Grupi i Intelektualëve”.
Të lidhura
None found
Operacioni i ndërmarrë nga Prokuroria Speciale dhe Policia e Kosovës ka lidhje me hetimet për zhdukjen dhe vrasjen e 23 personave gjatë luftës së vitit 1999, ndërsa arrestimet e fundit vijnë pas gjetjes dhe identifikimit përmes ADN-së të mbetjeve mortore në Zubin Potok.
Rasti tashmë ka marrë një përmasë të re, sepse hetimet nuk përqendrohen vetëm te identifikimi i viktimave, por edhe te përpjekjet për të qartësuar përgjegjësinë penale të personave që dyshohet se kanë marrë pjesë në këto krime. Për Prokurorinë Speciale dhe Policinë e Kosovës, “Dosja 23” përbën një hap të ri në hetimin e krimeve të luftës, ndërsa për familjet e viktimave mbetet thelbësore të dihet e vërteta për fatin e të afërmve dhe të vendoset drejtësia.
Por çfarë rëndësie kanë këto arrestime për ndriçimin e krimeve të luftës në veri të Kosovës? A mund të hapë “Dosja 23” rrugë drejt provave dhe përgjegjësive të reja penale dhe sa mund të ndikojë ky rast në procesin e drejtësisë për viktimat dhe familjarët e tyre?
Pas pritjes prej gati tri dekadash, familjarët e personave të zhdukur gjatë luftës në Kosovë kanë të drejtë të marrin përgjigje për fatin e më të dashurve të tyre dhe që viktimat të marrin drejtësi. Eksperti i sigurisë, Fidair Berisha, vlerëson se çdo nismë institucionale për sqarimin e këtyre rasteve është e rëndësishme, sidomos kur flitet për raste që për vite të tëra kanë mbetur pa një përgjigje të plotë.
Në një koment për “Bota sot” lidhur me operacionin “Dosja 23” dhe arrestimin e nëntë personave në Zubin Potok, Berisha thotë se ky zhvillim mund të ketë rëndësi të veçantë për hetimin e krimeve të luftës në Kosovë.
Ai e konsideron operacionin dhe arrestimet si një zhvillim të rëndësishëm në procesin e hetimit dhe zbardhjes së krimeve të kryera gjatë luftës në Kosovë. Sipas tij, pesha e këtij operacioni rritet edhe më shumë për shkak se lidhet me rastin e njohur si “Grupi i Intelektualëve”, i cili për shumë vite nuk u ka dhënë një përgjigje të plotë as familjeve të viktimave, as opinionit publik.
Berisha thekson se hetimi nuk duhet të mbyllet me gjetjen dhe identifikimin e viktimave; ai duhet të shkojë deri te qartësimi i plotë i rrethanave të vrasjeve dhe zhdukjeve. Megjithatë, ai tërheq vëmendjen se arrestimet janë pjesë e një procesi hetimor dhe nuk nënkuptojnë automatikisht fajësinë e personave të arrestuar. Hetimet, sipas tij, duhet të kryhen në mënyrë profesionale, të mbështetura në prova dhe në përputhje me procedurat ligjore.
Berisha shpreh besimin se “Dosja 23” mund të sjellë zhvillime të reja në sqarimin e këtij rasti, nëse gjatë hetimeve sigurohen prova dhe dëshmi të mjaftueshme për të ndriçuar atë që u ka ndodhur 23 intelektualëve të zhdukur. Në fund, ai nënvizon se familjarët e viktimave presin prej vitesh zbardhjen e së vërtetës dhe se drejtësia nuk duhet të shtyhet më. Sipas tij, përgjegjësit, nëse identifikohen dhe u vërtetohet fajësia, duhet të dalin para drejtësisë dhe të marrin dënimin e merituar.
Nga ana tjetër, eksperti i kriminalistikës Muhamet Racaj vlerëson se arrestimet e nëntë personave në Zubin Potok, në kuadër të operacionit “Dosja 23”, kanë rëndësi të veçantë për zbardhjen e krimeve të luftës në veri të Kosovës. Ai thekson se pesha e këtij operacioni nuk kufizohet vetëm në aspektin penal, por shtrihet edhe në kriminalistikë dhe në dokumentimin e së vërtetës për ngjarjet e luftës.
Duke iu referuar të dhënave të bëra publike nga Policia e Kosovës dhe Prokuroria Speciale, Racaj thotë se nëntë persona u arrestuan nën dyshimin për krime lufte kundër popullatës civile, në një rast të lidhur me “Grupin e Intelektualëve”. Sipas tij, nga këndvështrimi kriminalistik, sfida kryesore e një operacioni të tillë është ndërtimi i një zinxhiri provash që e lidh të dyshuarin me veprën konkrete penale.
Ai thekson se nuk mjafton vetëm identifikimi i personave të dyshuar; duhet të ndërtohet një zinxhir provash që lidh personin, vendin, kohën, viktimën dhe mënyrën e kryerjes së veprës. Në këtë proces, sipas tij, rol të veçantë kanë provat materiale dhe forenzike, përfshirë mbetjet mortore, analizat e ADN-së, dokumentet ushtarake, komunikimet, të dhënat elektronike, dëshmitë e dëshmitarëve dhe çdo gjurmë tjetër që ndihmon në rindërtimin kriminalistik të ngjarjes.
Racaj përmend edhe zhvillimet e fundit të njoftuara nga autoritetet, sipas të cilave hetimet paraprake çuan në gjetjen e mbetjeve mortore dhe në identifikime përmes ADN-së. Gjatë operacionit të fundit, shton ai, u sekuestruan telefona, libreza ushtarake dhe materiale të tjera që autoritetet i shohin si të rëndësishme për rastin.
Për mundësinë që “Dosja 23” të sjellë zhvillime të reja në vendosjen e drejtësisë, Racaj thotë se operacioni potencialisht mund të jetë një pikë e rëndësishme për hetime të mëtejshme, por rezultati përfundimtar duhet të përcaktohet nga provat që do të administrohen në procedurën penale. Ai nënvizon se arrestimi përbën vetëm një fazë të procesit dhe nuk nënkupton fajësi; përgjegjësia penale duhet të provohet individualisht për çdo të dyshuar përmes një procesi të rregullt gjyqësor.
Në një këndvështrim më të gjerë, Racaj e lidh hetimin e krimeve të luftës me sigurinë juridike dhe institucionale të Kosovës. Ai argumenton se siguria e një shteti nuk ndërtohet vetëm përmes pranisë policore apo masave operative, por edhe përmes aftësisë së institucioneve për të hetuar, dokumentuar dhe ndjekur penalisht vepra të rënda, pavarësisht se kur janë kryer.
Prandaj, ai e sheh si të rëndësishëm vazhdimin e bashkëpunimit profesional ndërmjet Policisë së Kosovës, Prokurorisë Speciale, ekspertëve të kriminalistikës dhe strukturave forenzike, duke kërkuar ruajtjen e integritetit të provave dhe mbështetjen e hetimit në fakte. Drejtësia për viktimat, sipas tij, nuk do të thotë vetëm identifikimi i tyre, por edhe dokumentimi shkencor i rrethanave të vrasjes, zhdukjes dhe përgjegjësisë individuale të personave të përfshirë.
Në mbyllje, Racaj thekson se zbardhja e fatit të të zhdukurve dhe ndjekja e përgjegjësve, nëse fajësia u provohet, nuk duhet parë thjesht si një çështje e së shkuarës, por edhe si një element i rëndësishëm për të ardhmen e vendit. Sipas tij, krimet e luftës duhet të dokumentohen, autorët të përballen me drejtësinë dhe viktimave t’u kthehet e drejta për të vërtetën.
