Në vjeshtën e vitit 1991, në shkretëtirën e Arizonës, mori jetë një nga projektet më të çuditshme shkencore të shekullit të kaluar. Tetë vullnetarë ranë dakord të jetonin për dy vjet brenda një strukture gjigante, pothuajse tërësisht të izoluar nga bota e jashtme, e njohur si Biosphere 2.
Synimi i projektuesve ishte i guximshëm: të krijonin një Tokë në miniaturë dhe të testonin nëse njerëzit mund të mbijetonin në një ekosistem të mbyllur, duke prodhuar ushqimin e tyre, duke ricikluar ujin dhe duke mbajtur ajrin e frymëmarrjes në nivele të qëndrueshme.
Të lidhura
None found
Brenda konstruksioneve masive prej xhami, në një hapësirë prej rreth 1.27 hektarësh, u ndërtuan disa mjedise natyrore: një pyll tropikal, një oqean me shkëmbinj koralorë, pyll mangrovash, savanë, shkretëtirë dhe zona bujqësore. Banorët kultivonin vetë ushqimin dhe vareshin tërësisht nga burimet e këtij ekosistemi artificial.
Projekti dukej si një skenar fantastiko-shkencor i bërë realitet. Për shumë vëzhgues, ai shërbente edhe si një provë paraprake për kolonitë e ardhshme njerëzore në hapësirë. Nëse njerëzimi do të vendoste një ditë të jetonte në Mars, sisteme të ngjashme mund të ishin jetike për mbijetesën.
Por ajo që filloi si një eksperiment ambicioz u shndërrua gradualisht në një situatë alarmante.
Muajt e parë kaluan pa probleme të mëdha. Megjithatë, me kalimin e kohës, pjesëmarrësit filluan të vinin re ndryshime të pazakonta. Lodheshin shumë më shpejt se zakonisht, puna fizike bëhej gjithnjë e më e rëndë dhe ndienin mungesë ajri edhe gjatë aktiviteteve të thjeshta të përditshme.
Matjet e kryera konfirmuan se niveli i oksigjenit brenda kompleksit po binte në mënyrë të vazhdueshme. Në fillim, oksigjeni përbënte rreth 21 për qind të atmosferës së brendshme, gati njësoj si në Tokë. Por brenda rreth 16 muajsh, përqendrimi kishte rënë në afërsisht 14 për qind.
Kjo përqindje përkthehej në një sasi oksigjeni të disponueshëm të krahasueshme me atë që gjendet në një lartësi prej rreth 4.000 metrash mbi nivelin e detit. Në kushte të tilla, trupi mund të vuajë nga lodhja, vështirësitë në frymëmarrje, dobësia dhe rënia e aftësisë për punë fizike. Për tetë njerëzit e izoluar, situata ishte veçanërisht shqetësuese, sepse nuk mund të dilnin nga kompleksi pa e ndërprerë eksperimentin.
Shkencëtarët u gjendën përballë një problemi që dukej i pashpjegueshëm. Nëse oksigjeni konsumohej në sasi kaq të mëdha, atëherë përqendrimi i dioksidit të karbonit duhej të rritej në përmasa të ngjashme. Por kjo nuk po ndodhte në nivelin e pritur. Dukej sikur një pjesë e oksigjenit po zhdukej pa lënë asnjë gjurmë.
Shpjegimi erdhi më vonë dhe ishte shumë më i ndërlikuar sesa kishin parashikuar projektuesit. Fajtori i parë ishte dheu. Për zonat bujqësore ishte përdorur tokë jashtëzakonisht pjellore, e pasur me lëndë organike. Miliarda mikroorganizma që jetonin në të shpërbënin vazhdimisht këto materiale, duke konsumuar sasi të mëdha oksigjeni dhe duke çliruar dioksid karboni. Procesi ishte shumë më intensiv sesa ishte llogaritur. Ndërkohë, bimët nuk arrinin ta kompensonin humbjen e oksigjenit përmes fotosintezës.
Megjithatë, kjo shpjegonte vetëm një pjesë të misterit. Betoni ishte pjesa tjetër e problemit. Zbulimi i dytë ishte edhe më befasues. Sasitë e mëdha të betonit të ekspozuar brenda kompleksit po reagonin kimikisht me dioksidin e karbonit. Gjatë procesit të karbonatizimit, dioksidi i karbonit reagonte me përbërësit e betonit dhe shndërrohej në karbonate.
Kështu, mikroorganizmat konsumonin oksigjenin dhe prodhonin dioksid karboni, ndërsa një pjesë e këtij gazi lidhej kimikisht me betonin. Kjo shpjegonte përse oksigjeni pakësohej, ndërsa dioksidi i karbonit nuk grumbullohej në përmasat e pritura. Studimet shkencore që pasuan konfirmuan rolin e aktivitetit mikrobik në tokë dhe të reaksioneve kimike me betonin.
Kur niveli i oksigjenit u bë i rrezikshëm për shëndetin e pjesëmarrësve, drejtuesit e projektit u detyruan të ndërhynin. Në kompleks filloi të furnizohej oksigjen nga jashtë. Ky vendim binte ndesh me idenë fillestare të një ekosistemi që funksiononte në mënyrë të pavarur, por ishte i domosdoshëm për sigurinë e njerëzve brenda tij.
Pavarësisht vështirësive, tetë pjesëmarrësit përfunduan qëndrimin dyvjeçar dhe dolën nga kompleksi më 26 shtator 1993. Një mision i dytë filloi në mars të vitit 1994, por përfundoi pas rreth gjashtë muajsh, në një periudhë konfliktesh organizative dhe ndryshimesh në drejtimin e projektit.
Sot, kompleksi është në pronësi të Universitetit të Arizonës dhe shërben si qendër kërkimore për studimin e ekosistemeve, proceseve mjedisore dhe ndryshimeve klimatike. Megjithëse eksperimenti fillestar nuk arriti të demonstronte një sistem plotësisht të vetëqëndrueshëm, ai siguroi njohuri të rëndësishme për ndërveprimet ndërmjet tokës, bimëve, atmosferës dhe materialeve ndërtimore.
Përvoja tregoi se krijimi i një bote artificiale është shumë më i ndërlikuar sesa mund të duket në teori. Edhe kur çdo element projektohet dhe kontrollohet me kujdes, proceset natyrore mund të ndërveprojnë në mënyra të paparashikuara. Dhe pikërisht kjo ishte mësimi më i madh i Biosferës 2: njeriu mund të ndërtojë një mjedis artificial, por kontrollimi i të gjitha proceseve që e mbajnë gjallë është një sfidë krejt tjetër.








