Një hetim i publikuar nga “Financial Times” thotë se Rusia po i jep Iranit në fshehtësi asistencë teknike dhe teknologjike për ndërtimin e raketave hipersonike lundruese.
Të lidhura
None found
Bashkëpunimi lidhet me programin sekret shumëvjeçar C430L, i nisur në vitin 2023. Në të janë përfshirë disa nga ekspertët më të përvojë të industrisë ruse të raketave, ndërsa objektivi është që Teherani të zhvillojë një gjeneratë të re armësh, të afta të kërcënojnë anijet luftarake amerikane dhe objektivat tokësore në Lindjen e Mesme.
Raportimi i gazetës britanike mbështetet në korrespondencë ruse të rrjedhur, të dhëna për udhëtime dhe shqyrtim të patentave ushtarake. Një nga synimet kryesore të projektit, sipas këtyre materialeve, është krijimi i një sistemi shtytjeje me ramjet. Kjo teknologji do t’i lejonte një rakete lundruese të lëvizte në atmosferë me shpejtësi disa herë më të madhe se shpejtësia e zërit.
Vlerësimet e ekspertëve të armëve sugjerojnë se sistemi mund të përdoret për prodhimin e raketave kundër anijeve, si edhe të raketave për goditjen e objektivave tokësore.
“Ky është një transferim nga Rusia i një teknologjie ushtarake me ndjeshmëri të lartë strategjike, të cilën iranianët janë përpjekur ta sigurojnë prej dekadash”, deklaroi Fabian Hinz, ekspert për raketat iraniane dhe analist i lartë në “Conflict Armament Research”.
Hinz theksoi se një projekt i përmasave të tilla do të kërkonte miratim politik nga nivelet më të larta të udhëheqjes ruse.
Raketat hipersonike lundruese bashkojnë shpejtësinë e madhe me fluturimin në lartësi të ulët. Si pasojë, sistemet e mbrojtjes ajrore dhe raketore do të kishin më pak kohë për t’i zbuluar dhe interceptuar ato.
Një aftësi e tillë do të kishte rëndësi të veçantë për Iranin në Gjirin Persik, ku Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre kanë vendosur forca detare dhe sisteme të avancuara mbrojtjeje.
“Për iranianët, kjo do të nënkuptonte marrjen e një sistemi të ri armësh me rëndësi strategjike, i cili mund të vinte në rrezik anijet e Marinës amerikane”, tha Jim Lamson, ish-analist ushtarak i CIA-s për Iranin dhe aktualisht pjesë e Qendrës James Martin për Studime të Mospërhapjes.
Pavarësisht këtyre të dhënave, deri tani nuk ekzistojnë prova se Irani e ka përfunduar, me ndihmën e Rusisë, zhvillimin e një rakete lundruese hipersonike.
Dokumentet e analizuar nga “Financial Times” tregojnë se koordinimi i programit është bërë nga Rosoboronexport, eksportuesi shtetëror rus i armëve, në bashkëpunim me NPO Mashinostroyenia, një prej kompanive kryesore ruse të prodhimit të raketave.
Sipas gjurmëve të udhëtimeve, zyrtarë rusë dhe inxhinierë të lartë të NPO Mashinostroyenia kanë shkuar disa herë në Iran përpara se të nënshkruhej kontrata zyrtare me Ministrinë iraniane të Mbrojtjes dhe Logjistikës së Forcave të Armatosura, në nëntor 2023.
Deri në vitin 2025, kompania ruse kishte siguruar nga Irani materiale teknike që lidheshin me sistemin shtytës të raketës. Specialistët rusë shqyrtuan edhe të dhënat e një prove fluturimi iraniane dhe i dërguan Teheranit pyetje të detajuara për performancën e sistemit.
Në prill 2025, Rosoboronexport sugjeroi dërgimin e një ekipi specialistësh rusë në Iran, me qëllim zhvillimin e konsultimeve teknike për programin C430L.
Materialet e bëra publike lënë të kuptohet se bashkëpunimi teknik vijoi edhe gjatë vitit 2026, ndërsa dy vendet shqyrtonin etapat e mëtejshme të projektit.
Projekti i raketave është pjesë e forcimit të lidhjeve ushtarake mes Moskës dhe Teheranit.
Irani i ka dërguar Rusisë dronë sulmues Shahed, të cilët forcat ruse i kanë përdorur gjerësisht në luftën në Ukrainë. Në këmbim, Rusia e ka mbështetur Iranin në disa sektorë të teknologjisë ushtarake.
Po ashtu, zyrtarë ukrainas dhe perëndimorë e kanë akuzuar Moskën se i ka dhënë Iranit mbështetje gjatë përplasjeve të tij me SHBA-në dhe Izraelin. Ndihma e pretenduar ka përfshirë imazhe satelitore, dronë dhe komponentë ushtarakë.
Në këtë kuadër, C430L përfaqëson një formë më të avancuar të bashkëpunimit, pasi synon t’i përcjellë Iranit njohuritë teknike të nevojshme për zhvillimin më të pavarur të armëve strategjike të sofistikuara.
Nicole Graczewski, profesoreshë në Sciences Po në Paris, tha se programi dëshmon përpjekjen e Rusisë për ta zgjeruar ndikimin e saj ushtarak përtej luftës në Ukrainë dhe për të sfiduar interesat amerikane edhe në rajone të tjera.
Gjatë viteve, Irani ka krijuar një arsenal të gjerë raketash balistike, ndërsa industria e tij vendase prodhon motorë për raketa lundruese që fluturojnë me shpejtësi më të ulët.
Teherani pretendon gjithashtu se ka zhvilluar armë hipersonike. Megjithatë, ndërtimi i një rakete lundruese hipersonike me shtytje ramjet paraqet një sfidë teknologjike shumë më të ndërlikuar.
Në vitin 2019, një kompani iraniane e lidhur me industrinë e mbrojtjes prezantoi një motor ramjet të prodhuar në vend, gjatë një aktiviteti ku ishte i pranishëm lideri suprem iranian, Ali Khamenei.
Në gusht 2023, agjencia iraniane Tasnim, e lidhur me Gardën Revolucionare, njoftoi se Irani kishte nisur testimin e një prototipi të raketës hipersonike lundruese.
Nëse kjo teknologji do të zhvillohej me sukses, Irani do të mund të krijonte sisteme të reja armësh mbi të njëjtën bazë teknologjike dhe të ulte varësinë nga furnizuesit e huaj.
Sipas dokumenteve të siguruara nga “Financial Times”, programi C430L pritet të vazhdojë edhe gjatë vitit 2026. Rusia dhe Irani po vijojnë bashkëpunimin teknik dhe po diskutojnë hapat e ardhshëm të projektit.
Raportet nuk tregojnë se një raketë e tillë është aktualisht në përdorim operacional. Ato dëshmojnë se Moska po e ndihmon Teheranin të kapërcejë një nga boshllëqet më të rëndësishme teknologjike në programin e tij raketor.
