Periudha gjashtëmujore gjatë së cilës Kushtetuta lejon që posti i presidentit të Kosovës të ushtrohet nga një ushtrues detyre përfundon më 4 tetor.
Të lidhura
None found
Albulena Haxhiu e mori këtë përgjegjësi më 4 prill, në cilësinë e kryetares së legjislaturës së dhjetë të Kuvendit të Kosovës, pasi Vjosa Osmanit i përfundoi mandati pesëvjeçar si presidente e vendit.
Pamundësia e partive parlamentare për të arritur konsensus rreth emrit të presidentit të ardhshëm bëri që Kosova të shkonte në zgjedhje të parakohshme parlamentare.
Megjithëse afati kushtetues për konstituim ka kaluar, Kuvendi i dalë nga zgjedhjet e 7 qershorit vazhdon të mos jetë konstituuar. Ndërkohë, subjektet politike ende nuk duken pranë një marrëveshjeje për kreun e shtetit.
Çështja që shtrohet është se çfarë do të ndodhte nëse presidenti i ri nuk zgjidhet deri më 4 tetor dhe kush do ta drejtonte Kosovën pas kësaj date.
Përgjigjet ndaj kësaj dileme ndryshojnë, pasi një rrethanë e tillë nuk është parashikuar në Kushtetutë, aktin më të lartë juridik të Kosovës.
Ekspertë të fushës juridike dhe politike vlerësojnë se, pasi të mbarojë periudha gjashtëmujore, nuk ekziston bazë kushtetuese që vendi të vazhdojë të ketë një ushtrues detyre të presidentit.
Në anën tjetër, Lëvizja Vetëvendosje, e cila fitoi zgjedhjet e fundit, mbron qëndrimin se këtë funksion mund ta marrë kryetari i ri i Kuvendit dhe ta ushtrojë deri në zgjedhjen e presidentit.
Hulumtuesi i Institutit Demokratik të Kosovës, Eugen Cakolli, deklaron për Radion Evropa e Lirë se kufiri gjashtëmujor për ushtrimin e detyrës së presidentit është afat absolut dhe nuk mund të nisë sërish në asnjë rrethanë.
Sipas tij, nëse deri më 4 tetor nuk zgjidhet presidenti i ri, Kosova do të përballej me skenarin më të rrezikshëm kushtetues.
Cakolli thotë se vendi do të hynte në një terren serioz dhe të rrezikshëm kushtetues, çka do ta bënte të domosdoshme paraqitjen e një kërkese në Gjykatën Kushtetuese.
Edhe Melos Kolshi, hulumtues ligjor në Institutin e Kosovës për Drejtësi, i thotë Radios Evropa e Lirë se vazhdimi i ushtrimit të detyrës së presidentit pas 4 tetorit do të ishte pa mbështetje kushtetuese dhe do ta dëmtonte rëndë rendin kushtetues.
Kolshi thekson se mungesa e një presidenti me mandat kushtetues nuk përbën thjesht problem formal. Kreu i shtetit ka rol në krijimin dhe funksionimin e institucioneve, në përfaqësimin e Kosovës, në fushën e sigurisë dhe të mbrojtjes, si dhe në procedura të tjera që Kushtetuta ia cakton presidentit.
Sipas tij, nëse nuk do të kishte një person me bazë kushtetuese për t’i ushtruar këto kompetenca, Kosova do të hynte në një krizë të re institucionale dhe kushtetuese, për të cilën Kushtetuta nuk përcakton ndonjë rrugë të qartë zgjidhjeje.
LVV-ja parasheh një ushtrues të ri detyre deri në zgjedhjen e presidentit
Lëvizja Vetëvendosje e interpreton ndryshe situatën. Deputeti i kësaj partie në Kuvendin e Kosovës, Adnan Rrustemi, argumenton se funksioni i ushtruesit të detyrës së presidentit lidhet drejtpërdrejt me postin e kryetarit të Kuvendit.
Sipas Rrustemit, sapo të zgjidhet, kryetari i ri i Kuvendit fillon ta ushtrojë detyrën e presidentit deri në zgjedhjen e kreut të ri të shtetit. Ai thotë se me zgjedhjen e kryeparlamentarit të ri nis nga e para edhe periudha gjashtëmujore e paraparë në Kushtetutë.
Rrustemi deklaron për Radion Evropa e Lirë se vazhdimësia institucionale garantohet nga fryma, përmbajtja dhe funksioni i Kushtetutës. Sipas tij, Kosova nuk mund të mbetet në asnjë rast pa president ose pa ushtrues detyre dhe nuk mund të lejohet vakum institucional në asnjë rrethanë.
Cakolli, nga KDI-ja, e kundërshton këtë lexim. Ai thotë se pretendimi se periudha gjashtëmujore rinis automatikisht kur zgjidhet një kryetar i ri i Kuvendit nuk ka qëndrueshmëri kushtetuese.
Një interpretim i tillë, sipas tij, do të ishte gjithashtu i rrezikshëm, sepse do ta zbehte rëndësinë e zgjedhjes së presidentit.
Cakolli shpjegon se, po të zgjidhej një kryetar i ri i Kuvendit sa herë që periudha gjashtëmujore i afrohet fundit, vendi mund të drejtohej vazhdimisht vetëm nga ushtrues detyre. Ai thekson se ky nuk është as synimi dhe as ideja e dispozitave përkatëse kushtetuese.
Kolshi nga IKD-ja vlerëson se afatet e vendosura nga Kushtetuta nuk mund të konsiderohen orientuese dhe se Kuvendi nuk mund ta bëjë normale marrjen e vendimeve jashtë tyre.
Ai paralajmëron se do të krijohej një paqartësi e rëndë nëse periudha gjashtëmujore do të përfundonte pa u zgjedhur presidenti i ri.
Në pritje të një marrëveshjeje për kreun e shtetit, LVV-ja nuk e ka paraqitur kandidatin e saj për kryetar të ri të Kuvendit. Për pasojë, konstituimi i legjislaturës së 11-të ka mbetur pezull, ndonëse ky hap do t’i hapte rrugën edhe krijimit të qeverisë së re.
Cakolli thotë se, nëse pas 4 tetorit nuk do të kishte president të zgjedhur, një numër i madh procedurash nuk do të mund të zhvilloheshin.
Kosova, sipas tij, do të mbetej pa komandantin suprem të ushtrisë dhe pa institucionin që siguron balancën ndërmjet pushteteve. Po ashtu, nuk do të ekzistonte një instancë për ta dekretuar mandatarin e ri për kryeministër dhe as për të ndërmarrë hapa lidhur me shpalljen e zgjedhjeve të mundshme apo çështje të tjera.
Debati përfshin edhe periudhën 60-ditore për zgjedhjen e presidentit, e cila fillon vetëm pasi Kuvendi të jetë konstituuar.
Deputeti i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Avdullah Hoti, ka thënë për mediat se gjatë këtyre 60 ditëve partitë duhet të gjejnë një kandidat që mund të pranohet nga të gjitha palët.
Sipas Cakollit, fakti që Kuvendi nuk është konstituuar brenda afatit ka sjellë një problem të dyfishtë lidhur me afatet kushtetuese. Sa më gjatë të shtyhet konstituimi, aq më shumë periudha 60-ditore kalon përtej 4 tetorit, datë kur mbaron mandati gjashtëmujor i ushtrueses së detyrës së presidentit.
Ai shton se çdo vonesë ia zvogëlon Kuvendit kohën në dispozicion për ta zgjidhur çështjen e presidentit përpara mbylljes së periudhës gjashtëmujore, gjatë së cilës posti mund të mbahet nga një ushtrues detyre.
Cakolli vëren se, nëse presidenti nuk zgjidhet dhe shteron edhe afati 60-ditor, lind një vështirësi edhe më e madhe për ushtrimin e kompetencës së caktimit të zgjedhjeve të mundshme, veçanërisht nëse ndërkohë ka mbaruar edhe afati kushtetues i ushtruesit të detyrës.
Sipas tij, pikërisht ky është rreziku i shkaktuar nga vonesat: dy afatet kushtetuese nuk po ecin më paralelisht dhe, nëse dështon zgjedhja e presidentit, Kosova mund të përfundojë në një situatë për të cilën Kushtetuta nuk parasheh zgjidhje.
Kolshi, ndërkaq, sqaron se kufiri maksimal gjashtëmujor për ushtrimin e detyrës së presidentit është afat më vete dhe nuk është i lidhur me periudhën 60-ditore të paraparë për zgjedhjen e presidentit.
Ai thekson se nisja eventuale e afatit 60-ditor nuk e zgjat dhe as nuk e pezullon periudhën gjashtëmujore të ushtruesit të detyrës së presidentit.
Çfarë zgjidhjeje propozohet?
Instituti i Kosovës për Drejtësi dhe Instituti Demokratik i Kosovës vlerësojnë se kjo çështje duhet të dërgohet për shqyrtim në Gjykatën Kushtetuese.
Cakolli thotë se, pas kalimit të 4 tetorit, të paktën dhjetë deputetë të Kuvendit të Kosovës duhet t’i drejtohen Kushtetueses. Sipas tij, fillimisht duhet kërkuar vendosja e një mase të përkohshme dhe më pas përcaktimi i efektit juridik që prodhon dështimi i Kuvendit për ta zgjedhur presidentin përpara përfundimit të afatit gjashtëmujor.
Më pas, shpjegon ai, Gjykata duhet të vendosë se çfarë ndodh më tej dhe nëse funksionin vazhdon ta mbajë kryetari i Kuvendit apo ia kalon një instance tjetër. Për këtë përcaktim, ajo mund të mbështetet në dokumentet përgatitore të Kushtetutës ose në opinionet që mund të sigurojë nga shtete të tjera.
Edhe Kolshi thotë se Gjykata Kushtetuese duhet të përcaktojë pasojat kushtetuese dhe mënyrën se si do të funksiononin institucionet në rrethana të tilla.
Sipas tij, zgjidhja duhet kërkuar para së gjithash brenda afateve që tashmë i cakton Kushtetuta, duke zgjedhur presidentin e ri. Nëse afatet lejohen të kalojnë pa zgjedhje, Kosova do të hynte në një situatë kushtetuese të paparashikuar, ku vazhdimi i ushtrimit të detyrës përtej gjashtë muajve nuk mund të arsyetohet pa bazë të qartë kushtetuese.
Rrustemi nga LVV-ja konsideron se rrugëdalja është zgjedhja e presidentit të ri, për të cilin, sipas tij, nevojiten dialog dhe marrëveshje politike.
Radio Evropa e Lirë i është drejtuar edhe Zyrës së Presidentit me pyetje për mandatin e ushtrueses së detyrës dhe për hapat që duhen ndjekur nëse presidenti i ri nuk zgjidhet deri më 4 tetor, por nuk ka marrë përgjigje deri në publikimin e tekstit.
Kushtetuta e Kosovës përcakton se presidenti zgjidhet nga Kuvendi përmes votimit të fshehtë.
Për zgjedhjen kërkohen dy të tretat e votave të të gjithë deputetëve, përkatësisht 80 vota nga gjithsej 120 anëtarë të Kuvendit të Kosovës.
Procedura mund të zhvillohet në deri tri votime. Nëse edhe në rundin e tretë asnjë kandidat nuk arrin t’i sigurojë 61 vota nga së paku 80 deputetë të pranishëm në sallë, Kuvendi shpërndahet. Më pas shpallen zgjedhje të reja, të cilat duhet të organizohen brenda 45 ditësh. / REL
