Bashkimi Evropian po harton një qasje të re për vendet kandidate, përmes së cilës ato do të mund të përfitojnë avantazhe ekonomike edhe para hyrjes së plotë në union, me synimin që të përshpejtohet zgjerimi dhe të nxiten reformat.
Sipas kësaj kornize, përfitimet do të jepen në mënyrë graduale dhe do të varen nga ecuria e secilit shtet në zbatimin e reformave dhe afrimin me legjislacionin e BE-së. Kjo do t’u hapte vendeve kandidate rrugën drejt aksesit në programe financimi të BE-së, marrëveshje tregtare preferenciale dhe një përfshirjeje të pjesshme në tregun e përbashkët europian.
Të lidhura
None found
Ndryshe nga idetë e mëparshme, të cilat parashikonin që vendeve kandidate t’u jepeshin disa të drejta politike përpara anëtarësimit dhe që hasën në kundërshtimin e shteteve anëtare, varianti i ri është i përqendruar vetëm te incentivat ekonomike dhe nuk u njeh atyre status të plotë politik brenda bllokut.
Kjo nismë duket se ka siguruar mbështetje më të gjerë politike, sidomos nga Franca dhe Gjermania. Të dyja vendet e konsiderojnë integrimin gradual si një mënyrë për t’i mbajtur kandidatët të angazhuar në reformat e kërkuara, edhe nëse anëtarësimi i plotë mbetet ende disa vite larg.
Komisioni Evropian synon që ta marrë miratimin e qeverive të vendeve anëtare për këtë model në mbledhjet e Këshillit Evropian, të cilat pritet të mbahen në tetor ose dhjetor. Sipas planit, përfitimet do të jepen rast pas rasti, në varësi të përparimit të çdo vendi kandidat.
Ky zhvillim vjen në një moment kur BE po kërkon të ecë më shpejt me zgjerimin, veçanërisht pas agresionit rus ndaj Ukrainës, por pa zbutur kriteret për anëtarësim. Një synim i rëndësishëm është që vende si Ukraina dhe Moldavia të mbahen të lidhura me procesin, përmes përfitimeve konkrete gjatë rrugës së tyre drejt hyrjes në union.
Aktualisht, Bashkimi Evropian numëron nëntë vende kandidate. Mali i Zi shihet si vendi më afër anëtarësimit, ndërsa Ukraina dhe Moldavia kanë nisur negociatat. Në të kundërt, rruga e Serbisë, Turqisë dhe Gjeorgjisë mbetet e ngadalësuar.
Paralelisht, Komisioni Evropian po punon edhe për mekanizma të rinj mbrojtës, të cilët do të mundësonin ndërhyrje nëse vendet që anëtarësohen në të ardhmen do të tërhiqeshin nga standardet demokratike ose nga sundimi i ligjit pas pranimit në BE. Qëllimi është ruajtja e integritetit të procesit të zgjerimit.
Pasi propozimet e mëhershme të Komisionit për “zgjerim të kundërt” nuk arritën të siguronin mbështetjen e vendeve të BE-së, Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos deklaroi se tani u takon qeverive të përcaktojnë se si do të ecë më tej ky debat.
Mes udhëheqësve që po mbështesin një qasje alternative është edhe kancelari gjerman Friedrich Merz, i cili kishte planifikuar ta ngrinte këtë temë në samitin e Këshillit Evropian të javës së kaluar.
Një diplomat i përfshirë në bisedime tha se zyrtarët po përpiqeshin të rikuperonin një “dekadë të humbur” të reformës së zgjerimit, ndërsa njëkohësisht po përballeshin me rezistencën e qeverive që kërkojnë garanci se vendet kandidate do të përfundojnë reforma domethënëse përpara se të anëtarësohen.
Në fillim të këtij muaji, Kos i tha Politico-s se Komisioni po përgatit edhe masa të reja mbrojtëse që do të “gërrmojnë” në rast se vendet e ardhshme anëtare largohen nga demokracia ose sundimi i ligjit pas anëtarësimit. Sipas saj, kjo është një tjetër përpjekje për t’u garantuar qeverive se blloku mund ta përshpejtojë zgjerimin pa cenuar standardet e veta.
