Për një kohë të gjatë, Sulltanati i Omanit është parë si ndërmjetësi më i pranueshëm dhe më i besueshëm në kontaktet mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara.
I cilësuar shpesh si “Zvicra e Lindjes së Mesme”, për shkak të linjës së tij neutrale dhe diplomacisë së matur, Omani pati një peshë të rëndësishme në afrimin e palëve dhe në realizimin e marrëveshjes bërthamore iraniane të vitit 2015.
Të lidhura
None found
Por zhvillimet më të fundit në Lindjen e Mesme kanë sinjalizuar një kthesë të dukshme në mënyrën se si Uashingtoni e sheh Muscatin. Në bisedimet që çuan te mirëkuptimi i fundit mes SHBA-së dhe Iranit për uljen e tensioneve dhe përpjekjet për t’i dhënë fund konfliktit në rajon, Omani nuk ishte më në qendër të angazhimit diplomatik amerikan.
Kur presidenti amerikan Donald Trump shpalli se ishte arritur një mirëkuptim me Republikën Islamike të Iranit, ai renditi disa shtete që kishin ndihmuar procesin negociues, mes tyre edhe monarkitë e Gjirit, por nuk e përmendi Omanin, ndonëse ky i fundit kishte qenë historikisht ndërmjetësi kryesor në dialogun mes dy vendeve.
Sipas Hisham Helger, analist në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara në Londër, qasja tradicionale e Omanit ka qenë ruajtja paralelisht e marrëdhënieve të mira me Teheranin, Uashingtonin dhe shtetet e Gjirit.
“Modeli i Omanit bazohet gjithmonë në trekëndëshim, i cili konsiston në mbajtjen njëkohësisht të kanaleve të hapura të komunikimit me Teheranin, Uashingtonin dhe vendet e Gjirit”, shprehet ai.
Sipas tij, ajo që ka ndryshuar është niveli i tolerancës së administratës amerikane ndaj një partneri që në disa raste ka shmangur kritikat ndaj Iranit, ndërkohë që ka dënuar publikisht sulmet amerikane ndaj objektivave iraniane.
Nga ndërmjetës i besuar në një partner të parë me dyshim
Reputacioni ndërkombëtar i Omanit është ndërtuar mbi një politikë të kujdesshme neutraliteti, që i ka dhënë mundësi të ndërhyjë si ndërmjetës në një sërë krizash rajonale.
Ky vend ishte i pari në Gjirin Persik që priti një udhëheqës izraelit në vitin 1994, ndërsa më vonë luajti rol edhe në kontaktet mes rebelëve Huthi të Jemenit, të mbështetur nga Irani, dhe Arabisë Saudite.
Po kështu, Muscati ishte një nga aktorët vendimtarë në negociatat sekrete që çuan te marrëveshja bërthamore e vitit 2015 mes Iranit dhe fuqive botërore. Për këtë arsye, edhe administrata aktuale e Donald Trump e kishte përdorur Omanin si kanal komunikimi në disa raunde bisedimesh me Teheranin.
Megjithatë, ky pozicion u trondit pas sulmeve amerikane ndaj Iranit në qershor 2025 dhe në fund të shkurtit të këtij viti. Zhvillimet ushtarake ndërprenë çdo përpjekje diplomatike dhe e vunë Muscatin në një situatë më të vështirë.
Ministri i Jashtëm i Omanit bëri thirrje publikisht për ndaljen e sulmeve amerikane, duke thënë se Irani nuk kishte “asnjë mundësi tjetër logjike” përveçse të reagonte ndaj tyre. Në Uashington, kjo deklaratë u pa si tregues i një afërsie të tepërt me Teheranin.
Më pas, gjatë konfliktit, Sulltani Haitham bin Tariq përgëzoi Ajatollah Mojtaba Khamenei për marrjen e postit të udhëheqësit suprem të Iranit pas vdekjes së Ali Khameneit gjatë sulmeve izraelito-amerikane. Sipas shumë analistëve, ky ishte një tjetër sinjal që e largoi Omanin nga imazhi i ndërmjetësit neutral.
Pakistani dhe Katari morën më shumë peshë në proces
Ndërsa ndikimi i Omanit u dobësua, roli drejtues në negociata nisi të kalojë gradualisht te aktorë të tjerë të rajonit.
Pakistani mori një pozicion qendror në përpjekjet diplomatike, me mbështetjen e Egjiptit, Turqisë dhe Arabisë Saudite, ndërsa Katari e rriti ndjeshëm peshën e tij si ndërmjetës mes palëve.
Sipas mediave amerikane, administrata Trump vendosi të kufizonte ndjeshëm rolin e Muscatit në këto bisedime.
Këtë javë, një zyrtar i lartë amerikan tha se Uashingtoni i kishte “larguar” omanasit nga procesi negociues.
“Mendonim se po silleshin shumë dyfytyrësh, pothuajse sikur të ishin agjentë iranianë”, u shpreh ai para gazetarëve.
Kjo deklaratë tregon shkallën e mosbesimit që është krijuar mes administratës amerikane dhe një aleati tradicional të Gjirit.
Kërcënimet nga SHBA dhe polemikat për Ngushticën e Hormuzit
Marrëdhëniet mes SHBA-së dhe Omanit u tensionuan edhe më shumë muajin e kaluar, kur Donald Trump paralajmëroi se do ta “shtypte” Sulltanatin nëse ai do të bashkëpunonte me Iranin për të marrë kontrollin e Ngushticës së Hormuzit.
Kjo ngushticë është një nga korridoret energjetike më të rëndësishme në botë dhe ka rol jetik për transportin global të naftës dhe gazit.
Edhe Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, përmendi mundësinë e sanksioneve ndaj Muscatit nëse Omani do të mbështeste një sistem tarifash të përbashkëta me Iranin për kalimin në këtë rrugë detare.
Megjithatë, ambasadori i Omanit hodhi poshtë ekzistencën e një plani të tillë, duke ulur përkohësisht tensionet.
Në marrëveshjen e re mes SHBA-së dhe Iranit, Omani vijon të ketë një rol të caktuar. Dokumenti parashikon që Muscati dhe Teherani, në konsultim me vendet e tjera të Gjirit, të përcaktojnë administrimin dhe shërbimet detare të ardhshme në Ngushticën e Hormuzit në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.
Neutraliteti mund ta ketë mbajtur larg luftës
Pavarësisht kritikave të ardhura nga SHBA-ja, disa analistë vlerësojnë se qëndrimi i Omanit nuk ka qenë i njëanshëm.
Alan Eyre, ish-diplomat amerikan që mori pjesë në negociatat e marrëveshjes bërthamore të vitit 2015, nënvizon se Muscati nuk është rreshtuar me asnjërën palë.
“Nuk mendoj se Omani ka mbajtur një anë”, tha ai, duke shtuar se Uashingtoni do të vijojë të bashkëpunojë me Omanin për aq kohë sa ai mbetet i dobishëm në diplomacinë rajonale.
Sipas ekspertëve, pikërisht kjo qasje neutrale mund ta ketë mbrojtur vendin nga pasojat direkte të konfliktit.
Në dallim nga shumë shtete të tjera të Gjirit, që u goditën nga sulme ose u përballën me kërcënime të vazhdueshme, Omani mbeti relativisht i paprekur gjatë luftës.
Aeroportet e vendit u përdorën si rrugë shpëtimi për mijëra njerëz që largoheshin nga zonat e konfliktit, ndërsa portet strategjike të Soharit dhe Duqmit morën rëndësi të veçantë si alternativa ndaj trafikut në Ngushticën e Hormuzit.
Teksa vendet e Gjirit kërkojnë korridore të reja transporti dhe më shumë siguri energjetike, Omani vazhdon të mbetet një aktor i rëndësishëm në rajon, edhe pse roli i tij si ndërmjetësi kryesor mes SHBA-së dhe Iranit duket se është zbehur ndjeshëm në fazën më të fundit të negociatave.
