Megjithë konfliktin e armatosur me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, si dhe paralajmërimet për sanksione të reja nga Uashingtoni, Kina ka vazhduar të dërgojë komponentë me përdorim të dyfishtë në Iran. Një raport i Wall Street Journal zbulon se gjatë gjysmës së parë të 2026-ës, afro 1,300 ngarkesa nga furnitorë kinezë patën si destinacion Ministrinë e Mbrojtjes iraniane, duke mbështetur mirëmbajtjen e programeve të armatimit pavarësisht dëmeve të shkaktuara nga sulmet.
Të lidhura
None found
Të dhënat e kompanisë ImportGenius, të cilat shtrihen nga janari 2025 deri në qershor 2026, regjistrojnë mijëra ngarkesa për firmat iraniane dhe Ministrinë e Mbrojtjes. Artikujt e transportuar përmbajnë pajisje GPS, motorë dhe pjesë motorësh për avionë, si dhe elementë të tjerë që gjejnë zbatim në sistemet ushtarake.
Një prej këtyre dërgesave arriti më 17 qershor, përkon me periudhën kur Uashingtoni dhe Teherani kishin rënë dakord për një armëpushim 60-ditor dhe Pekini po e promovonte veten si ndërmjetës për paqen. Vetëm dy ditë më pas, WSJ identifikoi më shumë se një duzinë transportimesh shtesë me vlerë mbi 6 milionë dollarë, të cilat mund të përdoren në prodhimin e dronëve. Disa prej tyre referonin Nenin 119, që përjashton importet që lidhen me mbrojtjen nga pagesa e tarifave doganore.
Pas shpërthimit të luftës më 28 shkurt, shkëmbimet tregtare mes dy vendeve u tronditën rëndë, ndërsa një bllokadë detare e vendosur nga SHBA në prill i kufizoi edhe më tepër furnizimet. Si kundërpërgjigje, Teherani forcoi korridoret ajrore me Kinën.
Statistikat e FlightRadar24 tregojnë se transportuesi ajror iranian Mahan Air – nën sanksione amerikane – i rriti shërbimet nga Pekini, Shangai dhe Guangzhou drejt Teheranit nga katër fluturime javore në fillim të marsit në afërsisht 27 në fund të prillit.
Gjatë javës së parë të shtatorit, Mahan Air realizoi 39 fluturime në linjat Kinë-Iran, pothuajse dyfishi i sasisë para konfliktit. Disa prej këtyre udhëtimeve nuk ishin të hapura për rezervime nga udhëtarët e zakonshëm.
Ekspertja Kate Koren nga Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) ka evidentuar firma kineze që shpallnin komponentë elektronikë të ndjeshëm, të destinuar për dronët e tipit Shahed. Sipas saj, furnizuesit po kontaktonin blerësit iranianë nëpërmjet panaireve tregtare dhe publikimeve reklamuese në gjuhën perse.
Raporti i WSJ nënvizon po ashtu se dërgesat e substancave kimike nga Kina kanë kontribuar në rimbushjen e kapaciteteve iraniane të prodhimit të raketave, të dëmtuara nga sulmet izraelite gjatë vitit 2024.
Pasi dolën në dritë raportime për këto eksporte në vitin 2025, forcat e Shteteve të Bashkuara kryen një bastisje ndaj një anijeje që mbante komponentë me përdorim të dyfishtë nga Kina në drejtim të Iranit.
Në një letër të dhjetorit, firma kineze e sanksionuar Haokun Energy deklaroi se kishte bashkërenduar licenca konfidenciale eksporti për perkloratin e natriumit – një material që përdoret në lëndën djegëse të raketave. Kompania kishte krijuar gjithashtu një entitet në Pekin për këtë transaksion. WSJ konfirmoi ekzistencën e regjistrimit të kompanisë, por nuk mundi të verifikonte nëse marrëveshja u finalizua.
Uashingtoni ka shënjestruar njëkohësisht rrjete që dyshohen se përpiqeshin të furnizonin Iranin me sisteme të reja portative kineze kundër tankeve dhe kundërajrore. Një nga tentativat mendohet se kalonte nëpërmjet Bjellorusisë, me qëllim fshehjen e përdoruesit përfundimtar.
Mbështetja midis dy vendeve nuk kufizohet vetëm në dërgesat ushtarake. Kina është kthyer në blerësin kryesor të naftës iraniane që prej nisjes së fushatës së “presionit maksimal” nga administrata Trump në vitin 2018.
Në vitin 2021, Pekini dhe Teherani firmosën një marrëveshje bashkëpunimi 25-vjeçare; ligjdhënësit amerikanë vlerësojnë se Kina blen më shumë se 80% të eksporteve iraniane të naftës së papërpunuar.
Sipas zyrtarëve amerikanë dhe burimeve të cituara nga WSJ, pagesat ndërmjetësohen përmes rrjeteve bankare dhe shoqërive guaskë, duke përfshirë veprime në monedhën kineze juan.
Në një rast konkret, shitja e produkteve petrokimike iraniane drejt Egjiptit ishte projektuar të realizohej në juan përmes Sistemit Ndërkombëtar të Pagesave të Kinës (CIPS), pasi Shtetet e Bashkuara kundërshtuan përdorimin e dollarit amerikan.
Ndërkaq, Uashingtoni ka imponuar sanksione mbi shoqëri kineze të përfshira në furnizime dhe në ofrimin e imazheve satelitore. Zyrtarët amerikanë kanë vënë në lidhje pamjet satelitore kineze, të kapura para dhe pas sulmit iranian të 17 korrikut, me një goditje në të cilën mbetën të vrarë tre ushtarë amerikanë në Jordani.
Megjithatë, brenda administratës Trump ka pasur qëndrime të ndryshme për mënyrën e trajtimit të Kinës. Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, ka pohuar se Kina dhe Rusia i kanë mundësuar Iranit vijimin e operacioneve; ndërsa presidenti Trump i është referuar sigurive të dhëna nga Xi Jinping se nuk kishte pasur transferime armësh, duke thënë: “Unë u besoj atyre.”
Nga ana e tij, sekretari i Shtetit, Marco Rubio, ka vlerësuar se asistenca kineze nuk ka ndryshuar rrjedhën e konfliktit.
Pekini i ka mohuar akuzat për mbështetje të paligjshme ndaj Iranit, duke nënvizuar se zbaton rregullat e kontrollit të eksporteve dhe kundërshton sanksionet e njëanshme.
