Debati publik shpesh përshkohet nga ankthi për migracionin e pakontrolluar, një temë që prek nerva të zbuluara. Megjithatë, ajo që shpesh harrohet është se edhe miliona gjermanë dikur braktisën atdheun e tyre, të shtyrë nga ëndrra për një jetë më të mirë.
Të lidhura
None found
“Ata po vijnë në masa dhe nuk do t’i përvetësojnë kurrë gjuhën e zakonet tona… Së shpejti do të na kalojnë në numër… dhe madje edhe qeveria jonë do të lëkundet.” Këto fjalë të ashpra tingëllojnë si retorikë e ditëve tona kundër refugjatëve, por në fakt, objektivi i tyre ishin vetë gjermanët. Autori i këtij gjykimi të rëndë në shekullin e 18-të ishte Benjamin Franklin, një prej arkitektëve të Shteteve të Bashkuara dhe bashkëautor i Deklaratës së Pavarësisë, e cila shpall se të gjithë njerëzit janë të barabartë dhe kanë të drejta të patjetërsueshme si jeta, liria dhe ndjekja e lumturisë.
Pikërisht kjo ndjekje e lumturisë dhe shpresa për një ekzistencë më të denjë ka motivuar njerëz të panumërt gjatë historisë t’i kthejnë shpinën origjinës së tyre. Ikja nga konfliktet e armatosura, persekutimi politik, diskriminimi fetar, etnik apo gjinor, si dhe fatkeqësitë natyrore, varfëria ekstreme dhe mungesa e një të ardhmeje, kanë qenë gjithmonë shtysa të fuqishme.
Historiani dhe eksperti i migracionit Jochen Oltmer thekson se lëvizja e popullsive nuk është aspak një dukuri bashkëkohore, por një konstantë e historisë njerëzore. Që kur njeriu modern u shpërngul nga Afrika rreth 100,000 deri 120,000 vjet më parë dhe u shtri në mbarë globin, migrimi ka qenë pjesë e pandashme e përvojës sonë kolektive.
Në epokën e Franklin-it, vala e gjermanëve që zgjidhnin Amerikën ishte ende modeste. Deri në vitin 1820, numri i tyre ishte vetëm 150,000. Shumë prej tyre josheshin nga bashkatdhetarë që përshkruanin histori suksesi të ekzagjeruara dhe pasuri të fituara brenda natës. Ajo që shumica nuk e dinte ishte se këta rekrutues paguheshin për çdo person që bindnin të nisej. Sot, këta do t’i cilësonim si trafikantë që u premtojnë emigrantëve qiellin me yje, ndërsa udhëtimet e rrezikshme në anije të mbingarkuara na kujtojnë ato kohë të hershme.
“Kostoja e kalimit me një anije me vela ishte sa paga vjetore e një mjeshtri,” shpjegon Simone Blaschka nga Muzeu Gjerman i Emigracionit në Bremerhaven. “Për ta përballuar, familjet ishin të detyruara të likuidonin gjithë pasurinë e tyre.”
Udhëtimi për në Botën e Re ishte një hap drejt së panjohurës. Shumica as që e imagjinonin tmerrin e udhëtimit disamujor. Të ngjeshur nën kuvertë, pasagjerët mundoheshin nga pleshtat, insektet dhe minjtë. Dieta e tyre përbëhej nga biskota të forta detare, mish i kripur dhe qull i prishur, të shoqëruar me ujë të ndenjur dhe shpesh të kontaminuar. Sëmundjet si dizenteria, tifoja, lia dhe skorbuti ishin të pashmangshme. Në librin e tij “Udhëtim në Pensilvani në vitin 1750”, mësuesi dhe organisti Gottlieb Mittelberger rrëfen: “Shumë njerëz qajnë, psherëtijnë dhe bërtasin me mall për atdheun e tyre. Pastaj shumicën e pushton mallëngjimi për shtëpinë dhe në këtë mjerim qindra njerëz vdesin dhe hidhen në det.” Me të mbërritur në Amerikë, shumica e bashkëudhëtarëve të tij u shitën në ankand. Këta ishin udhëtarë pa para, të cilët kishin udhëtuar falas në këmbim të një angazhimi për vite pune të detyruar për të shlyer borxhin. Kontratat e tyre tregtoheshin, familjet copëtoheshin dhe prindërit shpesh detyroheshin të shesin fëmijët e tyre.
Në të njëjtën periudhë, një fluks tjetër i madh emigrantësh u drejtua nga lindja. Ata iu përgjigjën thirrjes së Katerinës së Madhe, careshës ruse me origjinë gjermane. Më 22 korrik 1763, ajo lëshoi një manifest që ftonte njerëzit të shpërnguleshin në Rusi për të populluar zonat e pabanuara. Premtimet ishin bujare: transport falas, tokë pa pagesë, vite të tëra përjashtim nga taksat, liri nga shërbimi ushtarak, arsim dhe një status të veçantë politik që u lejonte emigrantëve të ruanin gjuhën gjermane dhe një autonomi të gjerë.
Megjithatë, në shekullin e 19-të, magneti i Amerikës u bë sërish dominues. “Popullsia e Gjermanisë thuajse u dyfishua gjatë atij shekulli, ndaj presioni mbi tregun e punës ishte i jashtëzakonshëm,” vëren Simone Blaschka. Korrjet e dobëta dhe uria e përkeqësuan situatën. “Njerëzit nuk shihnin asnjë perspektivë për veten apo fëmijët e tyre dhe morën vendimin për t’u larguar.” Rreth gjashtë milionë gjermanë u nisën drejt Botës së Re, të nxitur edhe nga shkrime si ai i W. E. Eggerling në vitin 1832, i cili pretendonte se njeriu i ndershëm dhe punëtor nuk jeton askund më mirë, më lirshëm dhe më i lumtur se në Amerikë.
Gjermanët nuk ishin aspak të vetmit që iknin. “Nga fillimi i shekullit të 19-të deri në Luftën e Parë Botërore, rreth 60 milionë evropianë u larguan nga kontinenti,” thekson Oltmer. Pikërisht në mesin e shekullit të 20-të pllakat tektonike të migracionit u zhvendosën dhe Evropa u kthye nga një kontinent emigrantësh në një kontinent imigrantësh. “Nëse migracioni shihet si barrë apo pasuri lidhet ngushtë me gjendjen ekonomike dhe tregun e punës. Kur pritshmëritë për të ardhmen janë optimiste, edhe qëndrimi ndaj migrantëve është më pozitiv. Kur pritshmëritë janë pesimiste, edhe qëndrimi bëhet më negativ,” shpjegon ai.
Në Gjermaninë Perëndimore të viteve 1950 dhe 1960, gjatë mrekullisë ekonomike, e ardhmja dukej e ndritur. Duke filluar nga viti 1956, të ashtuquajturit “trena të punëtorëve mysafirë” mbërrinin në stacionet e Shtutgartit, Dortmundit apo Këlnit, duke sjellë italianë, grekë, spanjollë, portugezë, jugosllavë dhe turq të joshur nga premtimi i vendeve të punës të paguara mirë. Deri në ndalimin e rekrutimit në vitin 1973, rreth 14 milionë njerëz erdhën në Gjermaninë Perëndimore si “Gastarbeiter” dhe rreth tre milionë prej tyre vendosën të qëndronin përgjithmonë.
Megjithatë, dogma politike e kohës ishte e palëkundur: “Ne nuk jemi vend imigrimi”. “Për një kohë të gjatë mbizotëroi bindja se, pavarësisht arsyeve të ardhjes së tyre, këta njerëz nuk i përkisnin shoqërisë gjermane sepse një ditë do të largoheshin,” thotë Oltmer. “Dhe duke qenë se do të largoheshin, nuk shihej asnjë arsye për t’u kujdesur për ta.” Kjo premisë e gabuar ka lënë pasoja të thella. Sipas Zyrës Federale të Statistikave, në vitin 2025 më shumë se 30 për qind e popullsisë së Gjermanisë kishte prejardhje migracioni. Fakti që shumë pjesëtarë të brezave të dytë, të tretë apo të katërt ende nuk ndihen plotësisht të pranuar lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si shoqëria pritëse e ka trajtuar integrimin. “Pranimi i vërtetë ka qenë tejet i kufizuar dhe kur ka ekzistuar, është dashur të fitohet me përpjekje kolosale,” shton ai.
Sot, Gjermania përpiqet të tërheqë fuqi punëtore të kualifikuar, ndërsa u ofron strehim refugjatëve vetëm në rast persekutimi politik apo lufte. Si studiues, Oltmer përballet shpesh me pyetjen pse disa migrantë janë më të mirëpritur se të tjerët. Kjo dilemë u bë e dukshme në vitin 2015, me ardhjen e shumë refugjatëve. “U tha: ‘Ju njerëz nga Siria, për shkak të luftës civile keni të drejtë për mbrojtje.’ Por njëkohësisht, shoqëria u jepte mesazhin afganëve: ‘Për rastin tuaj jemi disi më skeptikë.'”
Migracioni dhe azili mbeten çështje politike që ndezin debate të ashpra në Gjermani dhe Evropë. Oltmer mendon se politika duhet ta udhëheqë dhe moderojë këtë diskutim. Ai vëren se azili përbën vetëm rreth 10 për qind të migracionit drejt Gjermanisë. Pjesa dërrmuese e tij nuk motivohet nga lufta apo persekutimi. “Kjo tregon se kur krijohen skandale dhe prodhohen imazhe negative, kemi të bëjmë me një shtrembërim masiv të debatit.” Pasardhësit e emigrantëve gjermanë, të cilët dikur Franklin i përçmonte si “fshatarë të trashë nga Pfalzi”, tani janë plotësisht të integruar në shoqërinë amerikane. Ndërkohë, në Gjermani, ky proces ka qenë shumë më i ngadaltë. “Kemi një vonesë të jashtëzakonshme,” konstaton Oltmer. “Për shumë njerëz nuk ekziston mundësia për të rregulluar statusin dhe për të marrë një leje qëndrimi të qëndrueshme, megjithëse të gjithë e dinë se ata mund dhe do të qëndrojnë.” Për këtë arsye, ai është i bindur se shoqëria gjermane duhet të përfshihet në një diskutim serioz për të ardhmen e vendit. “Kjo nuk është një bisedë që mund të zhvillohet vetëm në mënyrë të këndshme brenda grupit tënd. Ndonjëherë është një debat i ashpër dhe madje i dhimbshëm. Por nuk ka rrugë tjetër.” /DW
