Donald Trump ka paralajmëruar një fushatë të paprecedentë ekonomike kundër Iranit, duke bërë të qartë se masat e Uashingtonit mund të prekin edhe vendet, bankat dhe kompanitë që vijojnë të kenë marrëdhënie financiare e tregtare me Republikën Islamike.
Të lidhura
None found
Presidenti amerikan e ka cilësuar fazën e re si një “D-Day ekonomike”. Sipas tij, objektivi nuk është vetëm dobësimi i ekonomisë iraniane, por edhe goditja e subjekteve dhe shteteve që ndihmojnë në financimin ose në tregtinë me regjimin e Teheranit.
Reuters raporton se kjo strategji po shpallet në një periudhë kur tensionet në Lindjen e Mesme vazhdojnë të jenë të larta dhe kur sanksionet, energjia dhe siguria në Gjirin Persik mbeten çështje kryesore.
Kina, Turqia dhe Iraku janë ndër vendet që ndodhen më shumë në fokusin e presionit amerikan, për shkak të lidhjeve të tyre të rëndësishme ekonomike dhe energjetike me Iranin.
Pekini përbën pengesën më të madhe për planin e ri të Uashingtonit. Kina është blerësja kryesore e naftës iraniane dhe merr një pjesë të konsiderueshme të eksporteve të Teheranit.
Të dhënat e publikuara nga Reuters tregojnë se Kina importoi rreth 1.38 milionë fuçi naftë në ditë nga Irani gjatë vitit 2025. Këto furnizime realizohen përmes rrjeteve të ndërlikuara tregtare dhe financiare, gjë që e vështirëson zbatimin e sanksioneve amerikane.
Administrata Trump ka paralajmëruar masa ndaj kompanive dhe bankave kineze që lehtësojnë transaksionet me Iranin. Një përplasje e drejtpërdrejtë me Pekinin mund të krijojë, megjithatë, një tjetër burim tensioni mes dy fuqive të mëdha ekonomike.
Emiratet e Bashkuara Arabe kanë shërbyer prej vitesh si një prej kanaleve kryesore ekonomike të Iranit. Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Tregtisë, në vitin 2024 ato përbënin rreth 30% të importeve iraniane, me vlerë rreth 21 miliardë dollarë.
Gjatë vitit 2024, tregtia jo-naftore mes Iranit dhe Emirateve arriti në rreth 6.6 miliardë dollarë, ku pjesën më të madhe e zunë rieksportet.
Marrëdhëniet mes dy vendeve janë prekur nga përshkallëzimi i fundit. Emiratet kanë pezulluar transaksionet financiare dhe ekonomike me Iranin, duke iu referuar rritjes së tensioneve ushtarake dhe rrezikut të sulmeve me raketa.
Turqia vijon të jetë një partner i rëndësishëm ekonomik i Teheranit. Shkëmbimet tregtare mes dy vendeve kapin rreth 5 deri në 6 miliardë dollarë në vit, ndërsa energjia zë një vend të rëndësishëm në këtë bashkëpunim.
Ankaraja është përpjekur prej vitesh të ruajë raportet me Iranin, duke balancuar interesat e veta me presionin e Shteteve të Bashkuara dhe sanksionet amerikane.
Qasja e re e Trump pritet ta shtojë presionin ndaj Turqisë për të mbyllur çdo hapësirë ekonomike që mund t’i lejojë Iranit anashkalimin e sanksioneve.
Edhe Iraku gjendet përballë një situate të ndërlikuar. Megjithëse ka lidhje të afërta sigurie me SHBA-në, Bagdadi është shumë i varur ekonomikisht nga Irani.
Iraku importon nga Teherani sasi të mëdha gazi natyror për nevojat e veta energjetike, ndërsa vlera vjetore e transaksioneve që lidhen me këtë tregti arrin rreth 4 deri në 5 miliardë dollarë.
Forcimi i sanksioneve amerikane mund të sjellë pasoja serioze për sistemin energjetik të Irakut, i cili mbështetet në masë të konsiderueshme te gazi iranian.
Omani ka mbajtur për dekada marrëdhënie të mira me Iranin dhe shpesh ka luajtur rolin e ndërmjetësit mes Teheranit dhe vendeve të tjera, përfshirë Shtetet e Bashkuara.
Tregtia mes Omanit dhe Iranit u vlerësua në rreth 1.5 miliardë dollarë gjatë vitit 2025. Në katër muajt e parë të vitit 2026, ajo arriti në 345 milionë dollarë.
Pakistani gjithashtu mund të përballet me pasoja nëse Uashingtoni i zgjeron masat ndaj shteteve që bëjnë tregti me Iranin. Dy vendet kanë deklaruar synimin për ta çuar tregtinë dypalëshe në 10 miliardë dollarë, ndërsa shkëmbimet jozyrtare mes tyre vlerësohen në rreth 4 miliardë dollarë.
Nafta, gruri, orizi, kafshët e gjalla dhe ilaçet janë transportuar prej vitesh përmes kanaleve jozyrtare mes Pakistanit dhe Iranit.
Raportet tregtare mes Indisë dhe Iranit janë tkurrur ndjeshëm që nga viti 2020, kur Uashingtoni shtrëngoi sanksionet ndaj Teheranit.
Tregtia dypalëshe ra nga rreth 17 miliardë dollarë në 4.8 miliardë dollarë gjatë vitit fiskal 2019-2020. Në vitin fiskal 2025-2026, ajo u ul edhe më tej, në rreth 1.63 miliardë dollarë.
Eksportet e Indisë përbëjnë pjesën kryesore të këtyre shkëmbimeve dhe përfshijnë kryesisht drithëra, çaj, kafe dhe erëza. Zyrtarët indianë thonë se këto produkte kanë karakter humanitar dhe se duhet të përjashtohen nga sanksionet.
Armenia dhe Azerbajxhani janë gjithashtu ndër vendet që kanë ruajtur marrëdhënie tregtare me Iranin.
Irani përbënte rreth 3.6% të tregtisë së përgjithshme të Armenisë në vitin 2025, me vlerë 768 milionë dollarë. Gjatë gjysmës së parë të vitit 2026, shkëmbimet mes dy vendeve arritën në 371.4 milionë dollarë.
Armenia përdor gazin natyror iranian për prodhimin e energjisë elektrike. Një pjesë e kësaj energjie i kthehet Iranit në kuadër të marrëveshjes së shkëmbimit “gaz për energji elektrike”.
Ndërkohë, në gjashtë muajt e parë të vitit 2026, tregtia e Azerbajxhanit me Iranin u rrit me 4.5%, duke arritur në 312.6 milionë dollarë.
Administrata Trump synon ta zhvendosë gjithnjë e më shumë presionin ndaj Iranit nga fusha ushtarake drejt asaj ekonomike, me qëllim kufizimin e të ardhurave të Teheranit dhe të eksporteve të tij të naftës.
Sekretari i Thesarit i SHBA-së, Scott Bessent, ka thënë se Uashingtoni po zbaton “sanksionet më të ashpra në histori” ndaj Iranit dhe u ka kërkuar aleatëve e partnerëve të mbështesin këtë fushatë amerikane.
Pyetja kryesore për administratën Trump është nëse presioni i ri do ta dobësojë ndjeshëm ekonominë iraniane apo do të sjellë një përplasje të re gjeopolitike, veçanërisht me Kinën, Turqinë dhe Irakun, që kanë interesa të rëndësishme ekonomike dhe energjetike në raport me Teheranin.
