Nga Arcangelo Binetti, Brno/ Në Brno të Çekisë u zhvillua aktiviteti kushtuar Ditës së Sudetogjermanëve.
Takimi tradicional, në edicionin e tij të 76-të, u vlerësua nga shumë të pranishëm si një ngjarje me peshë historike. Njëkohësisht, ai nxori në pah se kujtesa e luftës, dëbimeve dhe lëvizjeve të detyruara të popullsive vazhdon të mbetet politikisht e ndjeshme edhe më shumë se tetëdhjetë vjet pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore.
Të lidhura
None found
Edhe përpara fillimit të aktivitetit, ngjarja kishte tërhequr vëmendjen e mediave çeke dhe gjermane. Disa e përshkruan si një shenjë dialogu dhe pajtimi, ndërsa të tjerë shprehën shqetësimin se historia mund të përdorej për qëllime politike.
Sipas raportimeve, organizimi nuk kaloi tërësisht pa vështirësi. Disa prej pjesëmarrësve shprehën pakënaqësi për mënyrën si ishin sistemuar hapësirat e panairit. Ata thanë se udhëzimet për hyrjet dhe qasjen në kompleks nuk ishin gjithnjë të kuptueshme, ndërsa shumë vizitorë u detyruan të ecnin gjatë në vapën e verës për të gjetur hyrjen e saktë. Në orët e para të paradites, disa stenda ende po përgatiteshin.
Megjithatë, prania dhe puna e shoqatave e organizatave pjesëmarrëse u vu re qartë. Në ekspozita pasqyroheshin rajone të ndryshme, nisma kulturore dhe çështje historike, duke sjellë një tablo të gjerë të identitetit dhe historisë sudetogjermane.
Interes të veçantë zgjuan aktivitetet e organizatave socialdemokrate nga Austria dhe Çekia. Aty u përkujtuan figura politike dhe intelektuale që kishin vepruar para Luftës së Dytë Botërore dhe që më vonë u detyruan të merrnin rrugën e mërgimit për shkak të nazizmit dhe ndjekjeve politike.
Një nga temat kryesore ishte periudha që pasoi përfundimin e luftës. Në bazë të Dekreteve të Benešit dhe pas vendimeve të fuqive fituese, miliona gjermanë u dëbuan ose u detyruan të largoheshin nga Çekosllovakia. Në të njëjtën kohë, pati edhe familje gjermanofolëse që zgjodhën të mbeteshin dhe të kontribuonin në rindërtimin e shoqërisë së pasluftës.
Këto ngjarje vazhdojnë të kenë edhe sot interpretime të debatueshme në politikë. Disa grupe vijojnë të ngrenë çështjen e konfiskimeve dhe padrejtësive historike, ndërsa të tjerë tërheqin vëmendjen ndaj rrezikut të përdorimit politik të së kaluarës. Shumë pjesëmarrës u shprehën se arritja e një drejtësie të plotë historike është pothuajse e pamundur dhe se më e rëndësishmja është të nxirren mësime nga historia për ndërtimin e së ardhmes.
Historia e sudetogjermanëve, sipas diskutimeve, nuk përbën një rast të veçuar. Në shumë pjesë të Evropës, luftërat, ndryshimet kufitare dhe transformimet politike sollën dëbime në shkallë të gjerë dhe përplasje etnike.
Si shembull u përmendën edhe zhvillime të ngjashme në Istri dhe Dalmaci pas Luftës së Dytë Botërore. Pas kalimit të këtyre territoreve nga Italia në Jugosllavi, qindra mijëra italianë u larguan ose humbën vendlindjen. Arsyet ishin të shumta: përndjekja politike, masat hakmarrëse, presioni ekonomik dhe ndryshimet e mëdha që solli rendi i ri i pasluftës. Edhe sot, në disa zona të Istrisë, jetojnë komunitete italishtfolëse që e ruajnë këtë trashëgimi historike.
Po kështu, edhe çështja e Çamërisë vazhdon të mbetet një plagë e hapur në marrëdhëniet mes shqiptarëve dhe grekëve. Pas Luftës së Dytë Botërore, mijëra shqiptarë myslimanë u dëbuan nga rajoni. Organizatat shqiptare flasin për dëbime dhe shkelje të rënda të të drejtave të njeriut, ndërsa pala greke mbron qëndrimin se pjesë të këtij komuniteti kishin bashkëpunuar me pushtuesit gjatë luftës. Një interpretim i përbashkët historik ende nuk është arritur.
Pavarësisht dallimeve që ekzistojnë mes këtyre rasteve, ato kanë edhe tipare të përbashkëta: luftën, pushtimin, bashkëpunimin me pushtuesit, hakmarrjen dhe dëbimin. Pasojat e këtyre proceseve vijojnë të ndikojnë në kujtesën kolektive edhe në ditët e sotme.
Që të premten, gjatë të ashtuquajturit Marsh i Paqes, u regjistruan disa incidente. Pjesëmarrësit raportuan për grafite me simbole naziste dhe pankarta provokuese. Edhe pse u konsideruan raste të izoluara, për shumë vizitorë ato shërbyen si kujtesë se edukimi historik dhe mbrojtja e vlerave demokratike mbeten ende të domosdoshme.
Megjithatë, vetë aktiviteti u zhvillua në mënyrë paqësore. “Atmosfera ishte e nxehtë, por vetëm për shkak të motit dhe numrit të madh të njerëzve,” tha me humor një pjesëmarrës.
Për pjesën më të madhe të të pranishmëve, politika e ditës nuk ishte çështja kryesore. Më me rëndësi për ta ishte se si mund të ruhet kujtesa historike dhe identiteti kulturor pa hapur konflikte të reja.
Zëdhënësi i grupit etnik sudetogjerman dhe kryetari federal i Shoqatës së Sudetogjermanëve, Bernd Posselt, e cilësoi aktivitetin si një “moment historik”. Në fjalën e tij, ai nënvizoi rëndësinë e një qendre të fortë demokratike dhe paralajmëroi ndaj ekstremizmave të çdo krahu politik.
Në përfundim, shumë nga pjesëmarrësit u larguan me një përshtypje pozitive. Takimet, diskutimet dhe shkëmbimet e mendimeve në Brno treguan se, edhe pse e kaluara nuk mund të ndryshohet, kujtesa për të mund të shërbejë si themel për një të ardhme më paqësore.
Në një Bashkim Evropian që synon të shfaqet i bashkuar dhe i qëndrueshëm përballë sfidave të jashtme, ngjarje të tilla tregojnë sa e rëndësishme është përballja e sinqertë me historinë. Kufijtë kanë lëvizur, shtete janë krijuar ose janë zhdukur, gjuhët dhe identitetet janë transformuar, por përvojat e dëbimit, humbjes dhe fillimit nga e para vazhdojnë të lidhin edhe sot shumë rajone të Evropës.
