Po fiton terren gjithnjë e më shumë ideja se Irani ka dalë fitues nga lufta me Shtetet e Bashkuara. Arsyetimi mbështetet në faktin se SHBA-ja dhe Izraeli e bombarduan territorin iranian për disa javë, shkaktuan dëme të konsiderueshme dhe kërkuan lëshime të rëndësishme.
Të lidhura
None found
Megjithatë, Teherani nuk u dorëzua. Qeveria iraniane vazhdon të qëndrojë në pushtet, arsenali i saj raketor mbetet rrezik për rajonin dhe vendi ruan ende mundësinë për të penguar qarkullimin detar në Ngushticën e Hormuzit. Një veprim i tillë do të rriste kostot e energjisë si për SHBA-në, ashtu edhe për pjesën tjetër të botës.
Donald Trump paralajmëroi gjatë verës se mbajtja e mbyllur e ngushticës mund të shkaktonte edhe një depresion global. Por analiza vlerëson se shpallja e fituesit mund të jetë e parakohshme, pasi luftërat përcaktohen nga aftësia për të ushtruar ndikim dhe për të rezistuar. Pamja e sotme e konfliktit ndryshon ndjeshëm nga ajo e disa muajve më parë.
Përplasja gjashtëmujore mund të përshkruhet përmes katër akteve. Etapa e parë filloi më 28 shkurt me një fushatë të fuqishme sulmesh ajrore dhe vijoi për rreth gjashtë javë, periudhë gjatë së cilës operacionet ushtarake u zhvilluan me intensitet të lartë.
Faza e dytë u hap me armëpushimin e 7 prillit. Më pas nisën negociatat, të cilat arritën kulmin më 17 qershor, kur Trump dhe presidenti iranian Masoud Pezeshkian firmosën memorandumin e mirëkuptimit.
Disa javë më vonë nisi akti i tretë. Irani riktheu kërcënimet kundër anijeve tregtare që lëviznin në Ngushticën e Hormuzit, duke nxitur një përshkallëzim të ri ushtarak mes palëve. Në atë periudhë u shtuan thirrjet që SHBA-ja të largohej dhe t’ia linte Teheranit kontrollin e ngushticës, por zhvillimet morën një drejtim tjetër.
Prej mesit të korrikut, Shtetet e Bashkuara kanë rivendosur bllokadën ushtarake mbi portet iraniane, së bashku me sanksionet që godasin tregtinë e naftës së Iranit.
Paralelisht, forcat amerikane janë angazhuar për të krijuar korridore detare dhe për të garantuar sigurinë e mjeteve tregtare që përshkojnë Ngushticën e Hormuzit.
Sipas analizës, kjo qasje ka penguar në mënyrë efektive eksportet iraniane të naftës. Ndërkohë, transporti global është rimëkëmbur dhe çmimet e energjisë kanë qëndruar relativisht të qëndrueshme. Raportohet se sasia e naftës që kalon përmes Hormuzit është kthyer në rreth dy të tretat e niveleve të regjistruara përpara luftës.
Për pasojë, barra ekonomike po rëndon mbi Iranin dhe jo mbi SHBA-në. Nëse Teherani nuk arrin më ta përdorë ngushticën si instrument presioni, fuqia e tij në tryezën e negociatave mund të pësojë një dobësim të ndjeshëm.
Irani hyri në konflikt pasi kishte kaluar vite nën sanksione dhe vështirësi ekonomike. Aktualisht, gjendja financiare e vendit është përkeqësuar edhe më tej.
Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikon që ekonomia iraniane të tkurret me më shumë se 5 për qind gjatë këtij viti, ndërsa inflacioni mund të arrijë pranë nivelit 70 për qind.
Vlera e monedhës iraniane ka rënë ndjeshëm, ndërsa produktet bazë janë shtrenjtuar. Së fundmi, një zyrtar i Ministrisë iraniane të Punës vlerësoi se vetëm në tre muajt e parë të luftës janë humbur më shumë se një milion vende pune.
Këta tregues kanë rëndësi, sepse vazhdimi i luftës nga Irani nuk përcaktohet vetëm nga numri dhe fuqia e raketave që zotëron. Edhe para shpërthimit të konfliktit, regjimi përballej me trysni të fortë të brendshme, të ushqyer nga represioni politik dhe kriza ekonomike.
Një nga mundësitë e Teheranit për të dalë nga kjo pozitë është përshkallëzimi i mëtejshëm. Në etapat e para, strategjia iraniane synonte të rrezikonte transportin në Hormuz, të ngrinte çmimet botërore të energjisë dhe kostot e karburantit në SHBA, si dhe të shtonte presionin ekonomik ndërkombëtar ndaj Uashingtonit.
Irani ka sulmuar edhe infrastrukturën energjetike në vendet e Gjirit dhe mund të zgjedhë ta zbatojë përsëri të njëjtën taktikë. Në të njëjtën kohë, aleatët e tij Houthi në Jemen kanë kërcënuar se do të pengojnë trafikun tregtar në Detin e Kuq, duke përdorur dronë dhe raketa iraniane.
Megjithatë, analiza thekson se rikthimi te këto metoda nuk i ka sjellë deri tani avantazh Iranit. Për herë të parë, përpjekjet për të mbyllur Ngushticën e Hormuzit përmes dronëve dhe minave po dështojnë në mënyrë të dukshme.
Mundësia e një përshkallëzimi tjetër nga Teherani nuk përjashtohet, veçanërisht nëse vështirësitë ekonomike thellohen. Sidoqoftë, edhe një lëvizje e tillë mund të mos mjaftojë më për të përmbysur rrjedhën e situatës.
Prej kohësh, drejtuesit iranianë dhe një numër i madh analistësh perëndimorë kanë mbrojtur tezën se presioni nuk mund ta detyrojë Iranin të ndryshojë kurs.
Sipas këtij këndvështrimi, Teherani nuk do të pranonte kurrë të hiqte dorë nga programi bërthamor, nga kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit apo nga aleatët e armatosur që mbështet në rajon.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, deklaroi së fundmi se sanksionet dhe bllokada janë të dënuara të dështojnë. Sipas tij, të njëjtin fat kanë pasur edhe fushatat e mëparshme që synonin ndryshimin e politikës iraniane.
Por analiza shtron një dilemë tjetër: a ekziston një kufi përtej të cilit presioni bëhet i papërballueshëm?
Në këtë fazë, asnjëra palë nuk mund të shpallet fituese. Irani u ka mbijetuar goditjeve fillestare dhe ka arritur ta mbajë regjimin në këmbë, por SHBA-ja duket se ka ndryshuar mënyrën e veprimit, duke e orientuar përballjen drejt trysnisë ekonomike dhe kontrollit të korridoreve detare.
Kjo fazë e katërt paraqitet ndryshe nga etapat e mëparshme, të cilat u karakterizuan nga objektiva amerikane që ndryshonin, deklarata që kundërshtonin njëra-tjetrën dhe mungesa e vazhdueshme e qartësisë strategjike.
Sipas analizës, ushtria amerikane ka tashmë një mision më të qartë: të zbatojë bllokadën kundër Iranit dhe njëkohësisht të sigurojë kalimin e lirë të anijeve tregtare.
Edhe synimi politik i Uashingtonit është përcaktuar qartë. Irani duhet të braktisë pretendimet për Ngushticën e Hormuzit dhe programin e pasurimit bërthamor.
Konflikti mund të zgjasë deri në përfundim të presidencës së Trump, madje edhe përtej saj. Në forma të ndryshme, përplasja ndërmjet SHBA-së dhe Iranit vijon prej gati pesë dekadash.
Deri në arritjen e një zgjidhjeje, kjo gjendje mund të shndërrohet në normalitetin e ri. Për herë të parë që nga fillimi i konfliktit, një realitet i tillë mund të jetë në dobi të Uashingtonit dhe jo të Teheranit.
