Vendimet e fundit të autoriteteve kosovare kanë ndezur një debat të ashpër mbi qëndrimin e Bashkimit Evropian ndaj sovranitetit ligjor të shtetit. Rasti i shkarkimit të shtatë prokurorëve me origjinë serbe dhe operacioni për shembjen e disa banesave pranë Liqenit të Ujmanit kanë vënë në pah mospërputhjet në vlerësimin e veprimeve institucionale të Kosovës.
Të lidhura
None found
Kur bëhet fjalë për prokurorët serbë, të cilët u tërhoqën nga postet e tyre si pjesë e një fushate të mirëorkestruar politike nga Beogradi, shumë analistë konsiderojnë se autoritetet në Prishtinë ndërhynë pikërisht për të garantuar funksionimin normal të organeve të drejtësisë. Në mënyrë të ngjashme, edhe aksioni për prishjen e objekteve të paligjshme buzë liqenit ka provokuar reagime nga bashkësia ndërkombëtare, e cila ka manifestuar merak dhe ka bërë thirrje për ndaljen e menjëhershme të punimeve.
Këto episode e kanë rikthyer në vëmendje dilemën e vjetër: si të gjendet baraspesha midis presioneve të partnerëve të jashtëm për ndjekjen e procedurave formale dhe domosdoshmërisë që organet kosovare të ushtrojnë autoritetin e tyre në funksion të mbrojtjes së rendit kushtetues dhe pavarësisë institucionale.
Profesori Enver Bytyçi, në një bisedë për “Bota sot”, i shqyrtoi këto zhvillime me një qasje kritike ndaj reagimeve nga jashtë.
Sipas tij, si refuzimi për të riintegruar në sistemin e ndjekjes penale ish-prokurorët që dhanë dorëheqjen për arsye politike, ashtu edhe shembja e konstruksioneve pa leje në tokën e Ujësjellësit të Ibrit, shënojnë përparime konkrete në drejtim të konsolidimit të sundimit të ligjit dhe të sovranitetit institucional të vendit.
Bytyçi vuri në dukje një kontradiksion në qëndrimin e Brukselit dhe të disa misioneve diplomatike perëndimore, të cilat nga njëra anë insistojnë për respektimin e shtetit ligjor, por nga ana tjetër ngrenë kritika atëherë kur institucionet e Kosovës marrin masa për të zbatuar ligjin në juridiksionin e tyre.
“Javën që lamë pas, dy çështje monopolizuan vëmendjen e publikut. Ushtruesja e detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu, nuk pranoi rikthimin në detyrë të shtatë ish-prokurorëve nga radhët e komunitetit serb, të cilët në vitin 2022 ishin dorëhequr të shtyrë nga motive politike, duke sfiduar hapur shtetësinë e Kosovës. Vendimi i zonjës Haxhiu erdhi pasi Këshilli Prokurorial i Kosovës kishte refuzuar më parë kërkesën e tyre për t’u rikthyer në sistem. Kjo ishte e para. E dyta ka të bëjë me aksionin e ditëve të fundit për rrënimin e objekteve pa leje në pronën e Ujësjellësit të Ibrit, një operacion që u përmbyll pa trazira dhe nën vëzhgimin e trupave të KFOR-it,” deklaroi ai.
“Reagimi i faktorit ndërkombëtar nuk vonoi. Fillimisht, zëdhënësi i Bashkimit Evropian deklaroi se ‘këto veprime ushqejnë destabilitet’. Më pas u rreshtuan ambasadat në Prishtinë, ajo e Britanisë së Madhe, e Italisë e të tjera. Ndërkaq, ambasada gjermane vuri në dukje se disa prej ndërtimeve të prishura gjendeshin në proces shqyrtimi gjyqësor, duke e përqendruar kritikën e saj pikërisht aty.”
Më tej, Bytyçi argumenton se të dy këto veprime dëshmojnë përkushtimin e ekzekutivit, të policisë dhe të organeve të ndryshme të Kosovës për të forcuar shtetin ligjor dhe sovranitetin. Ky, sipas tij, do të duhej të ishte po ashtu objektivi i vetë Bashkimit Evropian dhe i shteteve ambasadat e të cilave shprehën shqetësim. “Kemi të bëjmë me një paradoks të pakuptueshëm: në njërën anë, BE-ja dhe vendet anëtare kërkojnë shtet të së drejtës dhe sundim të ligjit, ndërsa në anën tjetër kundërshtojnë kur shteti i Kosovës e zbaton atë ligj,” theksoi ai.
Në këtë kontekst, profesori nënvizon se ligji duhet të jetë i njëjtë për të gjithë banorët e Kosovës, pa marrë parasysh origjinën etnike apo përkatësinë fetare. Ai është i mendimit se një trajtim i diferencuar i shkeljeve të normave juridike e minon shtetin e së drejtës dhe e gërryen besimin e qytetarëve te institucionet.
“Është koha t’ua bëjmë të qartë aleatëve e partnerëve të Kosovës se ligji këtu nuk vlen vetëm për shqiptarët, boshnjakët, romët, ashkalitë, turqit, kroatët e grupet e tjera. Ai zbatohet edhe për serbët, të cilët janë shtetas të këtij shteti. Kur zbatimi i ligjit kërkohet për dikë, por kundërshtohet për të tjerët – konkretisht për serbët që e dhunojnë atë – atëherë krijohet anarki. Shteti humbet rolin e tij si arbitër dhe si vegël e vënies në jetë të ligjit, ndërkohë që popullsia humb besimin te strukturat shtetërore. Për më tepër, diskriminimi pozitiv ndaj serbëve i inkurajon që t’i thellojnë shkeljet, t’i përsërisin dhe të prodhojnë probleme kronike për funksionimin e shtetit,” shtjelloi ai.
Bytyçi pohon se e drejta për të marrë vendime mbi zbatimin e ligjit dhe funksionimin e institucioneve u takon ekskluzivisht autoriteteve vendimmarrëse të Kosovës, e jo faktorëve të jashtëm. Ai thekson se stabiliteti nuk ndërtohet duke toleruar shkeljet, por duke treguar vendosmëri dhe njëkohësisht gjakftohtësi në ekzekutimin e ligjit. Sipas tij, ingerencat dhe sugjerimet e partnerëve ndërkombëtarë, edhe kur nuk janë të motivuara nga keqdashja, kanë prodhuar efekte anësore që kanë ndikuar në aftësinë e Kosovës për të vepruar në mënyrë autonome.
“A duhet vërtet Bashkimi Evropian t’i shërbejë një narracioni të tillë, duke kritikuar moskthimin e prokurorëve dhe të policëve të dorëhequr në strukturat përkatëse? Unë mendoj se jo. Stabiliteti i Kosovës nuk arrihet duke ledhatuar shkelësit e ligjit dhe të së drejtës në Kosovë. Ai arrihet duke dëshmuar vendosmëri dhe maturi në zbatimin e ligjit,” tha ai.
“Vendimi për të mos i rikthyer prokurorët dhe policët e dorëhequr në pozicionet që mbanin katër vjet më parë është prerogativë e autoriteteve vendimmarrëse të Kosovës, konkretisht e Këshillit Prokurorial, e drejtorit të Policisë së Shtetit dhe e presidentit të vendit. Kjo nuk është aspak ekskluzivitet i Bashkimit Evropian apo i ambasadave evropiane në Prishtinë. Megjithatë, këta kritikë nuk kanë asnjë vërejtje për vetë ligjin dhe Kushtetutën e Kosovës. Dhe nuk mund të kenë, sepse Kushtetutën e kanë hartuar vetë ata. Parlamenti i Kosovës thjesht e ka miratuar, pa të drejtë për të ndryshuar projektin e paraqitur nga Plani i Ahtisaarit.”
“Por paradoksi qëndron në faktin se, kur Kosova e zbaton këtë Kushtetutë dhe këto ligje, atëherë na thonë: ‘Ngadalë, duhet mirëkuptim, duhen bisedime, duhet tolerancë, duhen kompromise, duhen lëshime’. Lësho e lësho, dhe Kosova për pak sa nuk humbi pjesën më të pasur të territorit të saj. Çdo gjë ka limite. Këto limite u tejkaluan pikërisht për shkak të këshillave dhe rekomandimeve të BE-së dhe partnerëve tanë,” shtoi profesori.
“Ndoshta ndërhyrja e tyre nuk ka qenë e shtyrë nga qëllime të liga. Por pasojat kanë qenë të dëmshme. Në këtë pikë, qeveria e zotit Kurti vendosi të veprojë në mënyrë të pavarur për zbatimin e ligjit. Faktori evropian, e madje edhe ai amerikan, nuk ishin mësuar me refuzimin e udhëheqjes kosovare dhe me veprimin autonom të institucioneve të saj. U habitën dhe pyetën: si është e mundur që një kryeministër me emrin Albin Kurti vepron sipas bindjeve të veta?”, rrëfeu ai.
Ai shton se ecuria e mëpasshme e zhvillimeve, sipas tij, i dha të drejtë qasjes së kryeministrit Albin Kurti në zbatimin e ligjit dhe të Kushtetutës së Kosovës. Respektimi i sovranitetit të institucioneve vendase dhe aplikimi i njëtrajtshëm i ligjit për të gjithë qytetarët janë parakushte për forcimin e demokracisë dhe të shtetit të së drejtës. Sipas tij, partnerët ndërkombëtarë duhet ta përkrahin këtë qasje dhe, atëherë kur parashtrojnë kritika, të jenë të gatshëm të ofrojnë edhe modele konkrete se si zbatohen parimet e sundimit të ligjit.
“Koha e vërtetoi se Kurti nuk ndoqi bindjet e tij personale. Përkundrazi, ai zbatoi ligjin dhe Kushtetutën e vendit. Madje bëri lëshime, të paktën në aspektin kohor, duke i zgjatur afatet. Ndërkombëtarët sërish shfaqën pakënaqësi me Kurtin, derisa koha i dha atij të drejtë,” theksoi ai.
“Pas konstituimit të kryetarëve të komunave, për shembull, ndodhi akti terrorist në Banjskë. Ndërkombëtarët mbetën të shtangur. Po sikur ata kryetarë dhe policia e Kosovës të mos ishin të pranishëm në veri, çfarë do të kishte ndodhur në atë ‘tokë të askujt’?!” pyeti profesori.
“Praktika është prova e së vërtetës. E vërteta dhe e drejta rezultuan në anën e Albin Kurtit. Prandaj, edhe evropianët dhe ambasadat duhet ta respektojnë sovranitetin e Kosovës në zbatimin e ligjit dhe në funksionimin e shtetit të së drejtës,” përfundoi ai.
“Nuk besoj se ekziston rrugë tjetër për lirinë dhe demokracinë e shoqërisë kosovare, përveç zbatimit të ligjit dhe veprimit të tij në mënyrë të barabartë për të gjithë qytetarët e Kosovës, pavarësisht përkatësisë etnike dhe fetare. Prandaj, kur BE-ja bën vërejtje, do të ishte mirë të na tregonte ndonjë model të ri që vetë BE-ja e zbaton për respektimin e ligjit dhe të shtetit të së drejtës!”, mbylli intervistën e tij Enver Bytyçi për “Bota sot”.
