Pothuajse tri dekada më vonë, shumica e personave të dyshuar për krime lufte ende janë të lirë. Në përpjekje për ta ndryshuar këtë gjendje, Kosova ka filluar të ngrejë aktakuza edhe në mungesë të të pandehurve.
Të lidhura
None found
Hapi i parë konkret u shënua në dhjetor 2024, kur Çedomir Aksiq u dënua me 15 vjet burgim. Kjo praktikë vijoi në korrik 2025 me dënimin e Sllavisha Filitiqit dhe me shpalljen e aktgjykimeve ndaj Ivica Rajkoviqit e Dragan Deniqit për krime kundër civilëve gjatë luftës së fundit.
Megjithëse ndjekja penale po merr përmasa më të gjera, vështirësitë procedurale vazhdojnë të jenë të dukshme. Së fundmi, për arsye teknike janë shtyrë shqyrtimet fillestare ndaj 42 personave të akuzuar për krime lufte në Istog dhe në Masakrën e Reçakut.
Ekspertët tërheqin vërejtjen se këto procese nuk duhet të lihen pas dore. Sipas tyre, kalimi i kohës po bëhet pengesa kryesore për zhvillimin e gjykimeve, krahas sfidave të tjera.
Amer Alija nga FDHK-ja ka deklaruar se dëshmitë e dëshmitarëve përbëjnë provat kryesore në çështjet e krimeve të luftës. Ai ka theksuar se, 26 vjet pas përfundimit të luftës, qindra apo mijëra dëshmitarë kanë vdekur, veçanërisht ata që atëherë ishin në moshë të shtyrë. Sipas tij, po vdesin gjithashtu edhe autorët e krimeve që gjatë luftës kishin qenë më të moshuar.
Në të njëjtën kohë, pengesa kryesore për zbatimin e vendimeve të gjykatave kosovare mbetet mosbashkëpunimi i Serbisë dhe strehimi i qëllimshëm i kriminelëve të luftës.
Avokati Ardian Bajraktari ka thënë se një prej problemeve më të mëdha të gjykimeve në mungesë lidhet me ekzekutimin, përkatësisht zbatimin e vendimeve të marra në këto raste. Duke pasur parasysh se fqinji verior i Kosovës vazhdon të shërbejë si strehë për këta kriminelë, kapja e tyre dhe sjellja para drejtësisë për ekzekutimin e vendimeve përbën, sipas tij, një sfidë më vete.
Ekstradimi i të akuzuarve për krime lufte që gjenden në territorin serb bëhet i pamundur për shkak të mungesës së bashkëpunimit dypalësh nga Serbia.
Ndonëse autoritetet serbe pengojnë ekstradimin e personave të dyshuar për krime lufte, institucionet kosovare të drejtësisë kanë arritur rezultate rekord në bashkëpunimin juridik ndërkombëtar me shtete të tjera.
Në vitin 2025 u kryen gjithsej 77 ekstradime, prej të cilave 56 drejt Kosovës dhe 21 jashtë saj. Ndërkaq, gjatë këtij viti, Ministria e Drejtësisë ka vendosur rekord të ri për këtë periudhë, duke realizuar 59 ekstradime gjithsej: 45 në Kosovë dhe 14 drejt shteteve të tjera.
Të dhënat e këtij viti tregojnë se të akuzuarit strehohen brenda territorit të Serbisë, ndërsa refuzimi i autoriteteve serbe për t’i larguar ata e pamundëson ekstradimin e tyre në Kosovë. Në anën tjetër, po priten vendimet përfundimtare të gjykatave të Malit të Zi lidhur me ekstradimin e dy shtetasve serbë.
Përkundër bllokadës së Serbisë, Kosova ka ndërtuar një rrjet të fuqishëm bashkëpunimi ndërkombëtar. Përgjatë viteve, ajo ka ekstraduar persona të dënuar nga vende si Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Shqipëria, SHBA-të dhe shtete të tjera evropiane, si pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme për vënien e drejtësisë në vend.
