Në Teheran po zhvillohet një përplasje e ashpër politike mbi mënyrën se si duhet të mbyllet lufta me SHBA-në dhe Izraelin. Përballë njëri-tjetrit janë ata që kërkojnë diplomaci dhe marrëveshje, si dhe krahu radikal që këmbëngul te vazhdimi i rezistencës, duke e parë mbijetesën e regjimit si një sukses më vete.
Të lidhura
None found
Kjo dilemë nuk është e re për udhëheqjen iraniane. Më shumë se katër dekada më parë, pas muajsh të vështirë në luftën kundër Irakut të Saddam Husseinit, mijëra ushtarë iranianë nisën një ofensivë të befasishme që ndryshoi dinamikën e konfliktit.
Megjithatë, ajatollah Ruhollah Khomeini, lideri suprem i Iranit në atë kohë, nuk u mjaftua me konsolidimin e fitores. Synimi i tij ishte rrëzimi i diktatorit irakian dhe dërgimi i një paralajmërimi për kundërshtarët e ardhshëm: çdo luftë kundër Iranit do të kishte një çmim jashtëzakonisht të lartë.
Konflikti Iran-Irak u kthye kështu në një pikë përcaktuese për ndërtimin e shtetit modern iranian. Vendimi i Khomeinit për ta vijuar luftën e shndërroi atë në një përballje rraskapitëse gjashtëvjeçare, që shkaktoi qindra mijëra viktima dhe u rendit ndër konfliktet më të përgjakshme të historisë moderne të rajonit.
Pas dekadash, e njëjta pyetje është rikthyer në qendër të debatit në Teheran: a duhet Irani të vijojë luftën apo të orientohet drejt një marrëveshjeje?
Dy kampe po përplasen për këtë çështje. Në krahun pragmatist janë politikanët dhe teknikokratët, të drejtuar nga presidenti Masoud Pezeshkian, kryetari i Parlamentit Mohammad Bagher Ghalibaf dhe ministri i Jashtëm Abbas Araghchi.
Kjo palë kërkon një marrëveshje përfundimtare me Uashingtonin. Sipas saj, ekonomia e Iranit është dëmtuar rëndë, infrastruktura ka pësuar goditje, ndërsa presioni ekonomik dhe detar i SHBA-së po e rëndon gjithnjë e më shumë situatën.
Pezeshkian ka thënë publikisht se lufta duhet të përfundojë në një moment dhe se koha më e përshtatshme për një marrëveshje do të ishte tani, kur Irani ende beson se ndodhet në një pozicion të fortë.
Pragmatistët argumentojnë se një marrëveshje me SHBA-në mund të ndihmonte në zbutjen e krizës ekonomike, në uljen e izolimit ndërkombëtar dhe në forcimin e mbijetesës së Republikës Islamike.
Në kampin tjetër janë konservatorët e vijës së ashpër, të cilët kundërshtojnë çdo marrëveshje që, sipas tyre, do ta ekspozonte Iranin dhe do ta linte të pambrojtur përballë Uashingtonit.
Për hardlinerët, SHBA-ja nuk është një partner i besueshëm. Ata i referohen edhe përvojave të kaluara diplomatike për të argumentuar se negociatat nuk ofrojnë garanci.
Si shembull, ata sjellin marrëveshjen bërthamore të vitit 2015, e cila u firmos gjatë administratës Obama dhe më pas u braktis nga Donald Trump. Sipas tyre, këto zhvillime tregojnë se lëshimet ndaj Uashingtonit nuk sigurojnë mbrojtje afatgjatë.
Ky krah mendon se Irani mund ta përballojë kohën dhe presionin ekonomik duke vijuar rezistencën, me shpresën se SHBA-ja do të lodhet ose se pozitat e Trumpit do të dobësohen.
Përplasja tashmë është shtrirë edhe brenda qeverisë. Hardlinerët kanë akuzuar zyrtarë qeveritarë se po e ekzagjerojnë rëndësinë e krizës ekonomike për të ushtruar presion mbi opinionin publik dhe për të nxitur pranimin e një marrëveshjeje me SHBA-në.
Disa prej tyre e kanë ashpërsuar edhe më tej retorikën, duke pretenduar se kampi pragmatist po përpiqet të manipulojë publikun dhe madje se mund të ketë plane për ndryshime të dhunshme politike.
Këto akuza dëshmojnë se diskutimi për fundin e luftës tashmë është kthyer në një betejë të brendshme për drejtimin që do të marrë Republika Islamike.
Qëndrimet e Donald Trumpit po e bëjnë edhe më të ndërlikuar mundësinë e një marrëveshjeje. Strategjia e paparashikueshme e presidentit amerikan po i jep më shumë forcë kampit që kundërshton diplomacinë.
Sipas analizës së ekspertëve të cituar nga CNN, mesazhet e përziera të Trumpit, i cili herë flet për marrëveshje dhe herë kërcënon Iranin, po ushqejnë argumentet e hardlinerëve.
Në Teheran ekziston frika se negociatat mund të shërbejnë vetëm për të fituar kohë, ndërsa SHBA-ja përgatit një tjetër fushatë ushtarake. Për këtë arsye, arritja e një kompromisi mes dy kampeve iraniane po bëhet edhe më e vështirë.
Në qendër të kësaj përplasjeje ndodhet lideri suprem Mojtaba Khamenei, i cili deri tani nuk ka marrë publikisht një qëndrim të qartë pro ose kundër negociatave.
Kjo heshtje mund të jetë e kalkuluar. Një mbështetje e hapur për njërin kamp mund t’i dëmtonte autoritetin, sidomos në një periudhë kur ai po përpiqet të konsolidojë legjitimitetin e tij brenda sistemit.
Ndërkohë, hardlinerët po e shtojnë fushatën kundër një marrëveshjeje me Uashingtonin, duke e përshkruar diplomacinë si kërcënim për sigurinë dhe pavarësinë e Iranit.
Rrjedhimisht, përfundimi i luftës mund të përcaktohet jo vetëm nga bisedimet mes Washingtonit dhe Teheranit, por edhe nga gara politike që po zhvillohet brenda Iranit.
Nëse pragmatistët arrijnë ta bindin udhëheqjen se një marrëveshje është rruga më e mirë për të shpëtuar ekonominë dhe sistemin politik, konflikti mund të afrohet drejt fundit.
Nëse kontrollin e marrin hardlinerët, Irani mund të zgjedhë një përballje të zgjatur, duke llogaritur se koha dhe presioni ekonomik do ta dobësojnë kundërshtarin.
Në këtë kuptim, beteja e brendshme për paqen mund të jetë po aq vendimtare sa edhe vetë lufta.
