1 shtatori i vitit 1939 shënoi pushtimin e Polonisë nga Gjermania naziste, ngjarje që konsiderohet nisja tradicionale e Luftës së Dytë Botërore.
Të lidhura
None found
Vetëm dy ditë më pas, Britania e Madhe dhe Franca shpallën luftë ndaj Gjermanisë. Megjithatë, përshkallëzimi nuk ishte një ngjarje e papritur. Për vite me radhë, një varg krizash dhe konfliktesh të veçuara kishte krijuar terrenin për përplasjen e madhe.
Pushtimi i Mançurisë nga Japonia në vitin 1931, sulmi italian ndaj Etiopisë, Lufta Civile Spanjolle dhe synimet ekspansioniste të Adolf Hitlerit në Evropën Qendrore kontribuuan në formimin e një klime ku konfliktet rajonale nisën të ndërthureshin.
Edhe në ditët e sotme shfaqen zhvillime që ngrenë pyetje të ngjashme. Konfliktet në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, tensionet rreth Tajvanit dhe situata në Gadishullin Korean nuk po zhvillohen më si kriza krejtësisht të ndara. Aleancat, armatimet, teknologjia dhe ekonomia po krijojnë lidhje që mund ta zgjerojnë ndikimin e një përplasjeje lokale.
Kur Rusia ndërmori pushtimin në shkallë të gjerë të Ukrainës në vitin 2022, parashikimet e shumta flisnin për një dobësim të shpejtë të rezistencës ukrainase. Kjo nuk ndodhi. Ukraina vijoi të luftojë dhe territori i saj u kthye në një prej fushave më të rëndësishme të provës për teknologjinë ushtarake moderne.
Përdorimi i dronëve, inteligjencës artificiale, luftës elektronike, raketave me rreze të gjatë dhe sistemeve të avancuara të zbulimit ka transformuar mënyrën e zhvillimit të operacioneve luftarake.
Ndërkohë, pas sulmit të Hamasit ndaj Izraelit në vitin 2023, lufta në Lindjen e Mesme u shndërrua në një krizë me dimension rajonal. Në të janë përfshirë, në mënyrë të drejtpërdrejtë ose të tërthortë, Izraeli, Hezbollahu, Irani, Huthët dhe Shtetet e Bashkuara, ndërsa shtetet e Gjirit po përballen me një mjedis sigurie gjithnjë e më të paqëndrueshëm.
Kjo situatë i vendos vendet perëndimore përballë një vështirësie strategjike: burimet e tyre ushtarake duhet të ndahen mes disa fronteve. Një raketë interceptuese e angazhuar në një teatër operacionesh nuk mund të përdoret në të njëjtën kohë në një tjetër. Kufizim të ngjashëm kanë edhe municionet, sistemet kundërajrore, anijet, avionët dhe kapacitetet logjistike.
Shqetësim të veçantë ngjall edhe forcimi i bashkëpunimit mes Rusisë, Iranit, Koresë së Veriut dhe Kinës.
Koreja e Veriut e ka ndihmuar Rusinë me municione dhe personel, ndërsa Moska mund t’i sigurojë Phenianit teknologji dhe njohuri ushtarake. Irani i ka dhënë Rusisë teknologji dhe mjete të përdorura në luftën e Ukrainës. Kina vijon të jetë burim i rëndësishëm i komponentëve elektronikë dhe teknologjive me përdorim të dyfishtë, të cilat mbështesin industrinë ruse.
Si rezultat, po formohet një rrjet shkëmbimesh ku aktorët kontribuojnë me aftësi të ndryshme, nga municionet dhe dronët te elektronika, inteligjenca dhe teknologjia ushtarake.
Rreziku do të shtohej më tej nëse një krizë do të shpërthente në Paqësor.
Një përplasje për Tajvanin nuk do të kërkonte domosdoshmërisht ndërhyrjen e drejtpërdrejtë të Rusisë për t’i krijuar Perëndimit probleme të mëdha. Edhe ndihma në inteligjencë, teknologji, lëndë të para ose kapacitete ushtarake do të mjaftonte për ta bërë situatën shumë më të ndërlikuar.
Për Perëndimin, sfida nuk përcaktohet vetëm nga sasia e armëve që disponon, por edhe nga vullneti politik për t’i përdorur ato.
Prej vitesh, Shtetet e Bashkuara u kanë kërkuar aleatëve evropianë të rrisin investimet në mbrojtje. Në të njëjtën kohë, këta aleatë janë përballur me pasiguri lidhur me të ardhmen e garancive amerikane të sigurisë.
Përplasjet politike dhe tregtare mes Uashingtonit dhe disa aleatëve të tij krijojnë pasoja që nuk kufizohen te ekonomia. Në rastin e një krize të madhe, uniteti i aleancave mund të ketë po aq peshë sa fuqia ushtarake.
Nëse vendet evropiane nisin të dyshojnë te angazhimi amerikan, ndërsa Shtetet e Bashkuara vënë në pikëpyetje gatishmërinë e Evropës për vetëmbrojtje, kundërshtarët mund ta interpretojnë këtë përçarje si dobësi strategjike.
Lufta në Ukrainë ka dëshmuar se konfliktet moderne kërkojnë sasi jashtëzakonisht të mëdha municionesh, raketash dhe pajisjesh. Prodhimi i sistemeve të mbrojtjes ajrore, predhave të artilerisë, pjesëve të këmbimit dhe kapaciteteve të mirëmbajtjes nuk mund të rritet menjëherë.
Perëndimi ka epërsi të konsiderueshme teknologjike dhe ekonomike, por rezervat e tij nuk janë të pakufishme.
Po kjo luftë ka treguar se edhe pajisjet me kosto shumë të lartë duhet të përshtaten me një fushëbetejë ku dronët e lirë mund të kërcënojnë sisteme me vlerë miliona dollarë.
Ritmi i ndryshimit teknologjik po ecën më shpejt se përshtatja e doktrinave ushtarake dhe e kapaciteteve industriale.
Një pikë tjetër e brishtë është ekonomia globale. Një tronditje e rëndë financiare, një recesion i madh, lëkundje në tregun amerikan të obligacioneve ose një krizë në një prej ekonomive kryesore të botës mund të ndikojë në mënyrën se si qeveritë vlerësojnë rreziqet strategjike.
Kur kushtet ekonomike përkeqësohen, demokracitë mund të tregohen më të rezervuara ndaj shpenzimeve të jashtme dhe ndërhyrjeve ushtarake. Regjimet autoritare mund ta shohin dobësimin ekonomik të kundërshtarëve si një rast për të ndërmarrë veprime.
Kjo nuk nënkupton se vështirësitë ekonomike çojnë vetvetiu në luftë, por ato mund të ndryshojnë ekuilibrat politikë dhe strategjikë.
Një Luftë e Tretë Botërore nuk do të duhej medoemos të niste me një pushtim të vetëm dhe me shpallje zyrtare. Ajo mund të merrte formë përmes një procesi gradual.
Një përplasje në Evropë mund të lidhej me luftën në Lindjen e Mesme, ndërsa një krizë rreth Tajvanit mund të hapte një vatër të re në Paqësor. Konfliktet ushtarake mund të shoqëroheshin nga sulme kibernetike dhe luftë ekonomike, ndërsa armët e teknologjitë do të kalonin nga një teatër lufte në tjetrin.
Në një rrethanë të tillë, ndarja mes luftës dhe paqes do të bëhej gjithnjë e më e vështirë për t’u përcaktuar.
Paralelja me periudhën para Luftës së Dytë Botërore nuk do të thotë se historia po përsëritet në të njëjtën mënyrë. Bota e sotme është shumë më e ndërvarur, ndërsa ekzistenca e fuqive bërthamore e bën një përplasje të drejtpërdrejtë shumë më të rrezikshme.
Megjithatë, mësimi historik mbetet i vlefshëm: krizat që duken të kontrollueshme kur analizohen veçmas mund të marrin përmasa shumë më të rrezikshme kur fillojnë të lidhen mes tyre.
Pyetja kryesore nuk është nëse një Luftë e Tretë Botërore ka nisur, sepse një konflikt i tillë global nuk ekziston. Çështja është nëse bota po krijon dalëngadalë kushtet që disa luftëra rajonale të shndërrohen në një përplasje shumë më të gjerë.
Pikërisht ky është shqetësimi më i madh: nëse krizat nisin të bashkohen, mund të vijë një pikë ku menaxhimi dhe kontrolli i tyre të bëhet shumë më i vështirë.
