Në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara u zhvillua të martën debati i rregullt gjashtëmujor për gjendjen në Bosnje e Hercegovinë, por ai u la nën hijen e dorëheqjes së përfaqësuesit të lartë ndërkombëtar në Bosnje, Christian Schmidt, dhe rritjes së tensioneve politike mbi rolin e bashkësisë ndërkombëtare në vend.
Schmidt mori leje për të mbajtur fjalim në takim në fillim të seancës, pavarësisht kundërshtimit të zëvendësambasadores së Rusisë në OKB, Anna Evstigneeva. Por, kryetari i Këshillit të Sigurisë kineze, Geng Shuang, miratoi pjesëmarrjen e tij.
Të lidhura
None found
“Bashkësia ndërkombëtare u përqendrua për një kohë në të ashtuquajturat zgjidhje të brendshme, por kjo nuk solli asnjë përparim”, tha Schmidt, duke paralajmëruar për ato që ai i quajti sfida ndaj integritetit territorial të Bosnjës, glorifikimi i kriminelëve të luftës dhe diskriminimi strukturor që e bën të vështirë kthimin e refugjatëve.
Ai shtoi se çështja e pronës shtetërore dhe bllokadat politike vazhdojnë ta pengojnë zhvillimin ekonomik të vendit.
Një ditë më parë, Schmidt konfirmoi zyrtarisht dorëheqjen pas pothuajse pesë vjetësh në detyrë “për arsye personale”, por shtoi se do ta mbante pozitën deri në emërimin e një pasardhësi, i cili duhet të propozohet nga Këshilli për Zbatimin e Paqes në Bosnje, i cili përbëhet nga SHBA-ja, Turqia, Japonia dhe disa anëtarë të BE-së.
“Procesi i emërimit të pasardhësit tim ka filluar tashmë dhe pres të largohem nga pozita në qershor”, tha Schmidt.
Që nga emërimi i Schmidt në vitin 2021, Rusia ka mbajtur anën e autoriteteve në entitetin e Republikës Sërpska dhe nuk e ka njohur Schmidt si përfaqësues të lartë në Bosnje, duke pretenduar se ai duhej të konfirmohej nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së, siç ishte rasti me paraardhësit e tij, dhe në këtë drejtim kishte mbështetjen e Kinës si anëtare tjetër e përhershme e këtij organi më të lartë të OKB-së.
Moska dhe Pekini po ushtrojnë trysni për mbylljen e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë (OHR) në Bosnje. Schmidt i tha Këshillit të Sigurimit se kishte njoftuar për dorëheqjen e tij në mënyrë që të mund të emërohej një Përfaqësues i Lartë i ri.
Diskutimet mbi të ardhmen e OHR-së
Shtetet e Bashkuara kanë thënë se Zyra e Përfaqësuesit të Lartë (OHR) “nuk është menduar kurrë të jetë institucion i përhershëm”, me qëndrimin se pushtetet duhet t’u dorëzohen gradualisht udhëheqësve vendorë.
“Përfaqësuesi i Lartë i ardhshëm duhet t’ua kalojë përgjegjësitë udhëheqësve vendorë”, tha përfaqësuesja amerikane Tammy Bruce.
Ajo falënderoi Schmidtin për mandatin e tij dhe tha se do t’i vlerësonte kandidatët për përfaqësuesin e ardhshëm të lartë bazuar në arritjet e tyre, duke thënë se është e domosdoshme që emërimi i tij të mbyllet deri në fund të qershorit.
“Kjo nuk është fitore e as disfatë për asnjërën palë, por fundi i njërës dhe fillimi i një faze të re në Bosnje”, tha Bruce.
Mbretëria e Bashkuar shprehu mbështetje të fortë për Schmidtin dhe pushtetin e tij, duke përfshirë të ashtuquajturat fuqi të Bonit.
“Kur institucionet demokratike janë duke u sulmuar, është thelbësore që bashkësia ndërkombëtare të reagojë. Në një vit zgjedhor, kjo është veçanërisht e rëndësishme”, tha përfaqësuesi britanik James Kariuki.
Kina dhe Rusia kanë mbajtur qëndrim kritik ndaj OHR-së. Pekini ka bërë thirrje për një reduktim të ndikimit të jashtëm, ndërsa Moska ka bërë thirrje për mbylljen e saj dhe ka hedhur poshtë legjitimitetin e Schmidt.
Vasily Nebenzya, përfaqësuesi i Rusisë në OKB, tha se “ndërhyrja nga jashtë, veçanërisht nga burokratët nga Berlini, Londra dhe Brukseli, po dëmton marrëdhëniet në Bosnje” dhe bëri thirrje që OHR-ja të “mbyllet menjëherë”.
“Është e nevojshme që boshnjakët, kroatët dhe serbët të arrijnë një kompromis mbi të ardhmen e vendit, jo vetëm për të stabilizuar marrëdhëniet brenda Bosnjës, por edhe brenda rajonit”, tha Nebenzya.
Ambasadori rus ka bërë thirrje për lirimin e përkohshëm të ish-gjeneralit të ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq, i cili u dënua me burgim të përjetshëm nga Tribunali i OKB-së në Hagë për gjenocid në Srebrenicë dhe krime të tjera lufte, në mënyrë që ai të mund të marrë trajtim ose të “transferohet në Serbi për të vuajtur pjesën e mbetur të dënimit të tij”.
Lidhur me presidentin e kohës së luftës të Republikës Sërpska, Radovan Karaxhiq, i dënuar gjithashtu për gjenocid dhe krime të tjera, Nebenzya tha se “ai po mbahet në burg në Britaninë e Madhe në kushte çnjerëzore ku po shkelen të drejtat e tij njerëzore”.
Geng Shuang, përfaqësuesi i Kinës, tha se është e rëndësishme të arrihet stabiliteti politik sa më shpejt të jetë e mundur.
“Bosnja do të mbajë zgjedhje këtë vit. Kina u bën thirrje dy entiteteve, tre popujve përbërës dhe të gjithë qytetarëve të tjerë të promovojnë dialogun si një mënyrë për të zgjidhur çështjet”, tha Shuang.
Duke folur për OHR-në, ai tha se është thelbësore që të mos ketë ndërhyrje të jashtme në marrëdhëniet e brendshme dhe përsëriti qëndrimin e Kinës se emërimi i Schmidt nuk është konfirmuar nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së.
“Pozicioni i Kinës është konsistent dhe i qartë, ne mbështesim integritetin dhe sovranitetin territorial dhe mbështesim të gjitha grupet etnike në Bosnje që të punojnë për paqen dhe pajtimin”, tha ndër të tjera përfaqësuesi kinez.
Jérôme Bonnafont, përfaqësuesi i Francës në OKB, tha se Bosnja ka bërë një rrugë të gjatë që nga lufta dhe se Franca është një nga dëshmitarët e Marrëveshjes së Paqes së Dejtonit dhe të atij progresi, duke thënë se sot ka disa që po përpiqen ta rrezikojnë këtë.
“Retorika separatiste nuk është e pranueshme. E ardhmja e një Bosnje të bashkuar është në BE. Ne u bëjmë thirrje udhëheqësve politikë të mos e pengojnë këtë rrugë”, tha Bonnafont.
Ai përsëriti mbështetjen e tij për OHR-në, të cilën e quajti vendimtare për zbatimin e Marrëveshjes së Paqes së Dejtonit, dhe falënderoi Schmidtin për punën që kishte bërë, duke kujtuar se në vitin 2005, u vendosën pesë kushte dhe dy qëllime për mbylljen e OHR-së.
Marrëdhëniet midis Bosnjës, Serbisë dhe Kroacisë
Kryetari i Presidencës së Bosnjës, Denis Beqiroviq, paralajmëroi për përpjekje për të destabilizuar shtetin dhe ndërhyrje nga vendet fqinje.
“Kjo nuk duhet të lejohet”, tha Beqiroviq.
Ai akuzoi përfaqësuesit politikë nga entiteti i Republikës Sërpska për destabilizim të vendit dhe institucioneve të tij shtetërore dhe gjyqësore, duke vlerësuar se “qëllimet gjenocidale” po demonstroheshin edhe një herë, dhe shtoi se “Kroacia dhe Serbia fqinje nuk duhet të ndërhyjnë në punët e brendshme të Bosnjës”.
“Kohët e fundit në Zagreb u mbajt një leksion në të cilin u vizatuan harta të ndarjes etnike të Bosnjës. Historia na mëson se sa herë që vizatohen harta të ndarjes së Bosnjës në Beograd dhe Zagreb, qytetarët e vendit tim kanë vuajtur”, tha Beqiroviq.
Ai bëri thirrje për emërimin e përfaqësuesit të ardhshëm të lartë “sa më shpejt që të jetë e mundur” dhe tha se “kompetencat e OHR-së nuk duhet të rrezikohen”.
Përfaqësuesi serb Radomir Iliq hodhi poshtë akuzat se Serbia po punon për të destabilizuar Bosnjës dhe tha se qëndrimi i Serbisë është “respektimi i integritetit territorial të Bosnjës në përputhje me parimet e Marrëveshjes së Dejtonit për Paqe”.
“Zgjidhja nuk është centralizimi, por ajo që është përcaktuar tashmë nga Dejtoni, që është ekuilibri kushtetues”, tha Iliq.
Përfaqësuesi i Kroacisë në OKB, Hrvoje Ćurić Hrvatinić, theksoi mbështetjen për integritetin territorial të Bosnjës dhe integrimin evropian, por edhe nevojën për reforma zgjedhore.
Ai hodhi poshtë “të gjitha implikimet se Kroacia po ndërhyn në punët e brendshme të Bosnjës”, duke thënë se Kroacia mbështet plotësisht integritetin territorial dhe sovranitetin e Bosnjës, por është gjithashtu e interesuar për të ardhmen e këtij vendi pasi ata ndajnë një kufi më të gjatë se një mijë kilometra.
Zllatko Lagumdzhija, ambasador i Bosnjës në OKB, tha se anëtari i Presidencës së Bosnjës, Denis Beqiroviq nuk e përdori skenën për fushatën e tij zgjedhore.
“Beqiroviq foli për këtë hartë që u shfaq në të cilën Bosnja është e ndarë në një republikë kroate, serbe dhe myslimane”, tha Lagumdzhija, duke treguar Deklaratën nga Asambleja Gjithë Serbe e miratuar nga Serbia dhe entiteti i Republikës Sërpska.
Seanca e radhës e Këshillit të Sigurimit të OKB-së është planifikuar të mbahet në fillim të nëntorit, kur është planifikuar të votohet edhe për zgjatjen e misionit ushtarak të Bashkimit Evropian (EUFOR) në Bosnje, i cili ka një mandat ekzekutiv për të përdorur forcën në rast të destabilizimit serioz./REL
