Më shumë se 40.6 milionë euro janë disbursuar nga arka e shtetit të Kosovës për mbështetjen ligjore dhe financiare të individëve që përballen me akuza në Dhomat e Specializuara të Hagës. Sipas informacioneve të siguruara nga Ministria e Drejtësisë për Radion Evropa e Lirë, pjesa dërrmuese e këtij fondi, rreth 39.8 milionë euro, i ka shkuar pikërisht përfaqësimit ligjor.
Të lidhura
None found
Vetëm për ish-krerët Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi, pagesat e kryera nga viti 2021 deri më 14 shtator 2026 kapin shifrën e mbi 28.4 milionë eurove. Ky raportim del në dritë në vigjilje të 16 shtatorit, datë kur këta katër ish-udhëheqës të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës do të marrin vesh vendimin përfundimtar, pas më shumë se tre viteve proces gjyqësor. Të katër, të cilët ndodhen në qendrën e paraburgimit në Hagë që prej nëntorit 2020, përballen me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Ata janë shprehur të pafajshëm ndaj të gjitha pikave të aktakuzës.
Më shumë se 28 milionë euro për katër të pandehurit
Të dhënat e Ministrisë së Drejtësisë tregojnë se nga momenti i nisjes së pagesave e deri në mes të shtatorit 2026, buxheti i shtetit ka përballuar mbi 40.6 milionë euro si pjesë e skemës mbështetëse për personat e akuzuar në Hagë. Nga kjo shumë, pothuajse 39.8 milionë euro janë përdorur për shërbime të avokatisë. Për katër ish-drejtuesit e lartë, totali i llogaritur për periudhën 2021-2026 arrin në afro 28.47 milionë euro.
Si u shpërndanë fondet buxhetore?
Përmes një akti ligjor, Kosova ka marrë përsipër detyrimin për të financuar mbrojtjen e personave të akuzuar ose që mund të akuzohen nga Dhomat e Specializuara, duke përfshirë kostot e avokatëve dhe forma të tjera ndihme të parashikuara me ligj. Ministria e Drejtësisë bën me dije se për vitet 2020 dhe 2021, shuma e kombinuar e alokuar për zbatimin e këtij ligji ishte 14.14 milionë euro.
Në vitin 2022, buxheti i dedikuar ishte 6.85 milionë euro, i ndjekur nga 7 milionë në 2023 dhe sërish 6.85 milionë në 2024. Për dy vitet e ardhshme, 2025 dhe 2026, janë parashikuar nga 8.05 milionë euro për secilin vit. Duke mbledhur këto shifra, totali i planifikuar për periudhën 2020-2026 shkon në rreth 50.95 milionë euro.
Edhe pse Radio Evropa e Lirë ka kërkuar informacion të detajuar që nga viti 2015, ministria nuk ka ofruar të dhëna për vitet para 2020. Megjithatë, një analizë e buxheteve vjetore të Kosovës nga REL tregon se fondet e ndara për këtë qëllim për periudhën 2018-2026 kapin shifrën mbi 60 milionë euro. Ministria e Drejtësisë siguron se në këtë moment nuk ka asnjë pagesë të vonuar ndaj avokatëve mbrojtës apo përfituesve të tjerë të këtij programi.
Auditimi kryhet, por raporti mbetet konfidencial
Pagesat për mbrojtjen i nënshtrohen kontrollit nga Zyra Kombëtare e Auditimit, megjithatë gjetjet e këtij procesi nuk bëhen publike. Në raportet e auditimit financiar për Ministrinë e Drejtësisë, ZKA ka sqaruar se transaksionet që lidhen me subvencionet dhe transfertat për ndihmën ligjore janë të klasifikuara si “të kufizuara”. Për këtë arsye, këto të dhëna nuk përfshihen në raportin e përgjithshëm publik. ZKA thekson se këto zëra buxhetorë auditohen veçmas dhe për to hartohet një raport i posaçëm që u shpërndahet vetëm autoriteteve përgjegjëse.
Thirrje për më shumë transparencë
Megjithëse informacioni i ri nga Ministria e Drejtësisë ofron një zbërthim më të qartë të kostove për të katër të akuzuarit, organizatat monitoruese vlerësojnë se mungesa e transparencës ka qenë një shqetësim i vazhdueshëm ndër vite.
Ehat Miftaraj, drejtori ekzekutiv i Institutit të Kosovës për Drejtësi, deklaron se ky institut ka shprehur rezerva që nga viti 2020 lidhur me mungesën e informacionit mbi mënyrën e shpenzimit të fondeve shtetërore për procesin në Hagë.
“Shpesh kemi dëshmuar një qasje të politizuar nga partia në pushtet, e cila ka publikuar shumat totale për të gjithë të pandehurit, duke krijuar herë pas here narrativën se shteti po harxhon miliona euro për ta,” u shpreh ai për Radion Evropa e Lirë. Sipas Miftarajt, qytetarët kanë të drejtë të dinë jo vetëm shifrën globale, por edhe shpenzimet individuale për secilin të akuzuar dhe llojet e shërbimeve të mbuluara, pa prekur konfidencialitetin e strategjive mbrojtëse.
Në të njëjtën linjë, Anton Nrecaj, drejtor në Qendrën për Ndihmë Juridike dhe Zhvillimin Rajonal, thekson nevojën për një dallim të qartë mes fondeve të alokuara dhe atyre që janë shpenzuar realisht.
“Disa shifra individuale janë bërë publike, por panorama nuk është e plotë. Publiku duhet të ketë të dhëna për shumën, periudhën kohore, kategorinë e shpenzimit dhe arsyetimin ligjor të pagesës, pa cenuar konfidencialitetin e mbrojtjes,” pohon Nrecaj. Ai shton se transparenca duhet të lejojë verifikimin nëse pagesat janë kryer në përputhje me ligjin, tarifat e përcaktuara dhe nivelin e ndërlikueshmërisë së rasteve.
Çfarë mbulon shteti?
Baza ligjore për këtë financim u hodh në vitin 2015, kur Kuvendi i Kosovës, paralelisht me Ligjin për Dhomat e Specializuara, miratoi edhe Ligjin për mbrojtjen juridike dhe mbështetjen financiare të personave potencialisht të akuzuar. Ky ligj u siguron atyre që përfshihen në këtë kategori fonde për shpenzimet e avokatisë dhe forma të tjera ndihme të përcaktuara në akte nënligjore.
Ministria e Drejtësisë sqaron se shpenzimet e mbrojtjes mbulohen sipas Udhëzimit Administrativ MD 08/2022, i ndryshuar dhe plotësuar në vitin 2024. Ndërsa, vizitat e anëtarëve të familjes rregullohen nga një udhëzim tjetër administrativ i vitit 2020, i modifikuar më 2022. Sipas rregulloreve aktuale, një i pandehur ka të drejtë të marrë vizita të financuara nga shteti nga më së shumti 12 të afërm të ngushtë gjatë një viti, dhe jo më shumë se tre persona për çdo vizitë.
Dhomat e Specializuara, të krijuara në vitin 2015 bazuar në legjislacionin e Kosovës, kanë selinë në Hagë dhe përbëhen tërësisht nga prokurorë dhe gjyqtarë ndërkombëtarë. Ato hetojnë pretendimet për krime të kryera gjatë dhe pas konfliktit të viteve 1998-1999, të lidhura me ish-anëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
E drejta për kompensim në rast pafajësie
Ligji dhe një udhëzim administrativ i Ministrisë së Drejtësisë parashikojnë të drejtën e kompensimit për personat e akuzuar në Hagë, të cilët lirohen me një vendim të formës së prerë. Udhëzimi përcakton se e drejta për t’u dëmshpërblyer për kohën e kaluar në paraburgim u takon individëve kundër të cilëve është ngritur aktakuzë dhe është zhvilluar një proces gjyqësor, nëse ata shpallen të pafajshëm me vendim përfundimtar.
Krahas periudhës së heqjes së lirisë, akti normativ trajton edhe kompensimin për dëmet pasurore, përfshirë fitimin e munguar, si dhe dëmin jopasuror apo moral. Megjithatë, ai nuk fikson një tarifë ditore specifike për paraburgimin në këtë kontekst. Miftaraj shpjegon se sipas praktikave aktuale, masa e kompensimit ndryshon.
“Referenca administrative e Këshillit Gjyqësor të Kosovës për një ditë burgim të paligjshëm është deri në 25 euro. Por praktika gjyqësore, në rastet që kanë mbërritur në gjykatë, ka vendosur shuma nga 30 deri në 60 euro në ditë, në varësi të rrethanave specifike,” sqaron ai. Me shpalljen e aktgjykimit më 16 shtator, çështja kundër katër ish-udhëheqësve të UÇK-së mund të kalojë në një etapë tjetër. Të dyja palët do të kenë të drejtën e apelimit, ndërsa ligji parashikon mbështetje të vazhdueshme financiare edhe gjatë fazave të mëtejshme gjyqësore./REL
