Shqipëria dhe Serbia kanë arritur parimisht mirëkuptim për shtimin e përfaqësimit diplomatik në territoret e njëra-tjetrës, nëpërmjet ngritjes së zyrave konsullore në Bujanoc dhe Shkodër. Njoftimi u dha nga ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriç, duke nxitur menjëherë reagime në opinionin publik dhe skenën politike shqiptare.
Të lidhura
None found
Gjatë një interviste për Radio Beogradin, Gjuriç deklaroi se kjo dakordësi në parim ishte arritur në bisedimet me homologun shqiptar, Ferit Hoxha. Ai tha se ishte i kënaqur me takimet e zhvilluara me ministrin e ri të Jashtëm të Shqipërisë dhe me diskutimet për hapjen e zyrave konsullore në Shkodër e Bujanoc, ndërkohë që nga Tirana nuk ishte bërë ende asnjë njoftim zyrtar.
Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë dha më pas një version më të rezervuar, duke sqaruar se diskutimet vazhdojnë dhe se palët nuk kanë përfunduar ende një marrëveshje. Ferit Hoxha nënvizoi se çështja po shqyrtohet sipas reciprocitetit, ndërsa rikujtoi se Shqipëria ishte pala që kishte paraqitur fillimisht kërkesën për një konsullatë të përgjithshme në Luginën e Preshevës.
Në reagimin e tij, Hoxha e përshkroi reciprocitetin si një parim bazë në raportet mes shteteve dhe si mjet të politikës së jashtme për çuarjen përpara të interesave kombëtare. Sipas tij, ky parim nuk kërkon medoemos që përmbajtja, synimet apo interesat e të dyja palëve të jenë të barabarta.
Ministri shtoi se procedurat e nevojshme institucionale do të nisin pasi të arrihet mirëkuptimi përfundimtar. Ai vlerësoi gjithashtu se vendosja e një pranie konsullore shqiptare në Luginën e Preshevës është vonuar.
Analisti shqiptar në Preshevë, Refik Hasani, e kundërshton nismën për hapjen e konsullatës serbe në Shkodër, të cilën e konsideron të dëmshme. Ai argumenton se në atë qytet dhe në të gjithë Shqipërinë nuk ekziston një minoritet serb që do ta justifikonte një shërbim të tillë konsullor, madje, sipas tij, nuk ka pjesëtarë të mjaftueshëm as për personelin e vetë konsullatës.
Në një prononcim për “Bota sot”, Hasani tha se deklarata e ministrit të Jashtëm të Serbisë, Marko Gjuriq, për mundësinë e një konsullate në Shkodër lidhet me synime dhe prapavija të njohura, si dhe me predispozita e tendenca të caktuara. Ai kujtoi se hapja e përfaqësive konsullore zakonisht mbështetet te prania e një numri të konsiderueshëm shtetasish të vendit dërgues.
Hasani iu referua edhe ndjeshmërive historike që lidhen me përpjekjet e Serbisë për pushtimin e Shkodrës. Sipas tij, një konsullatë e tillë nuk është e nevojshme, pasi Serbia e ka tashmë ambasadën e saj në Tiranë, ndërsa iniciativa, në vlerësimin e tij, pasqyron objektiva të tjera politike, diplomatike dhe qëllime të tjera.
Ndryshe nga qëndrimi për Shkodrën, analisti e cilëson shumë të vonuar hapjen e Konsullatës së Përgjithshme shqiptare në Bujanoc për shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. Megjithatë, ai kërkon që kjo përfaqësi të mos mbetet vetëm simbolike, por të shërbejë si pikënisje e një politike të re strategjike.
Sipas Hasanit, prania diplomatike nuk duhet parë si mbyllje e një procesi dhe nuk mjafton në vetvete. Ajo, sipas tij, duhet të shoqërohet me politika të koordinuara, të qarta dhe afatgjata, të orientuara drejt mbrojtjes dhe përparimit të të drejtave të shqiptarëve në Serbia.
Ai e vlerëson rëndësinë e konsullatës si të jashtëzakonshme, veçanërisht përballë sfidave të mbijetesës dhe ruajtjes së substancës shqiptare. Sipas tij, kjo prani duhet të ndihmojë në mbrojtjen e sakrificës dhe kontributit të luftës së armatosur, si dhe në ngritjen e çështjes në nivelin më të lartë të ndërkombëtarizimit.
Hasani deklaroi se Shqipëria amë ka detyrim moral, kombëtar dhe kushtetues për të ndërtuar një qëndrim të artikuluar, të drejtë, objektiv dhe institucional. Ai kërkon që Republika e Shqipërisë të ketë një pozicion të tillë për Referendumin e 1-2 mars 1992, kryengritjen e armatosur të UÇPMB-së, e cila, sipas tij, mbrojti varret e të parëve, pragun, dinjitetin dhe identitetin e kësaj krahine, si dhe për marrëveshjen e Konçulit.
Nga Shqipëria amë, ai pret gjithashtu përkrahje dhe hapa konkretë për ngritjen e një zyre ndërlidhëse në Tiranë, të cilën e konsideron më se të domosdoshme. Krahas kësaj, Hasani kërkon që Tirana të avokojë dhe të lobojë në instancat dhe mekanizmat më të lartë të BE-së dhe OKB-së.
Sipas analistit, Shqipëria amë mund ta mbrojë më së miri “frymën shqiptare” pikërisht në këtë krahinë, e cila përbëhet nga një grup etnik autokton. Ai e sheh këtë angazhim si kontribut për garantimin e një të ardhmeje më të sigurt dhe më të ndritur për shqiptarët kudo.
Duke iu referuar rolit të Kosovës, Hasani tha se institucionet përkatëse kanë mundësi të reagojnë në përputhje me të drejtën ndërkombëtare, duke u mbështetur në aktet, konventat dhe traktatet që rregullojnë çështje të tilla.
Ai shtoi se edhe partitë politike të përfaqësuara në Parlament mund ta trajtojnë institucionalisht hapjen e konsullatës serbe në Shkodër, duke paraqitur fakte dhe dëshmi. Në këtë mënyrë, sipas tij, çështja mund t’u përcillet instancave përkatëse, përfshirë ato të nivelit ndërkombëtar.
Në përfundim, Hasani kërkoi që Shqipëria të realizojë fillimisht hapjen e Konsullatës së Përgjithshme shqiptare në Bujanoc. Ai këmbënguli se ky hap nuk duhet në asnjë rrethanë të varet nga ngritja e një konsullate serbe në Shkodër.
Për ta mbështetur këtë qëndrim, analisti theksoi se në Preshevë mbi 95% e popullsisë është shqiptare etnike dhe autoktone, ndërsa në Bujanoc kjo përqindje kalon 62%. Vetëm në Medvegjë, sipas tij, popullsia shqiptare etnike dhe autoktone është më pak se 50%.
Hasani argumentoi se bëhet fjalë për një krahinë që duhet trajtuar si rajon i vetëm, si një trup unitar dhe si një hapësirë gjeografike e pandashme. Në të kundërt, ai përsëriti se propozimi për një konsullatë serbe në Shkodër, ku nuk ka fare minoritet serb, pasqyron dhe vijon objektiva të tjera me natyrë politike, diplomatike dhe qëllime të tjera.
