Komisioni Evropian ka përsëritur nevojën për koordinim të mirëfilltë dhe konsultime domethënëse mes komunave të prekura dhe institucioneve qendrore të Kosovës përpara hapjes së Urës së Ibrit. Ura kryesore mbi lumin Ibër lidh Mitrovicën e Jugut, ku shumicën e përbëjnë shqiptarët, me Mitrovicën e Veriut, të banuar kryesisht nga serbët.
Të lidhura
None found
Zëdhënësja e Komisionit Evropian, Anita Hipper, deklaroi në një konferencë për media më 18 gusht se qëndrimi i Bashkimit Evropian për këtë çështje mbetet i qartë.
Sipas saj, Policia e Kosovës duhet të sigurojë të gjitha komunitetet, duke vepruar në përputhje me parimet demokratike, të drejtat e njeriut dhe sundimin e ligjit, në mënyrë që çdo qytetar të ndihet i mbrojtur.
Hipper rikujtoi se ura aktualisht është e kalueshme për këmbësorë, ndërsa qarkullimi i automjeteve ende nuk lejohet. Ajo tha se janë ndërmarrë hapa lidhur me këtë çështje, por BE-ja vazhdon të presë koordinim efektiv dhe konsultime kuptimplota, të cilat, sipas saj, duhet të përmirësohen.
Qëndrimi i Komisionit Evropian u bë publik pasi KFOR-i njoftoi më 10 gusht se kishte nisur “tranzicionin gradual” të pranisë së tij të përhershme në urë.
Misioni paqeruajtës i NATO-s e lidhi këtë vendim me përmirësimin e situatës së sigurisë, duke theksuar se procesi do të zhvillohet në mënyrë të shkallëzuar dhe në varësi të kushteve në terren. Megjithatë, KFOR-i do të vazhdojë të ketë prani të dukshme në Mitrovicën e Jugut, Mitrovicën e Veriut dhe në pjesën veriore të Kosovës në përgjithësi.
Eksperti i sigurisë, Fidair Berisha, deklaroi për “Bota sot” se hapja e urës për automjete ka rëndësi strategjike për Kosovën, edhe pse ajo po realizohet me vonesë dhe pa ndonjë arsye të veçantë. Ai e përmblodhi këtë situatë me shprehjen “më mirë vonë se kurrë”.
Berisha vlerëson se nga pala shqiptare nuk pritet asnjë provokim, pasi synimi kryesor është garantimi i lirisë së lëvizjes dhe zbatimi i sundimit të ligjit. Në të njëjtën kohë, ai pret që nga pala serbe të mund të shfaqen skenarë të ndryshëm destabilizues.
Sipas tij, Serbia mund të përpiqet ta pengojë procesin ose ta mbyllë urën përmes provokimeve dhe rrugëve diplomatike. Berisha thotë se strukturat politike në Beograd e dinë se Policia e Kosovës dhe institucionet e tjera të sigurisë e kanë situatën nën kontroll dhe nuk do të lejojnë veprime që cenojnë sigurinë në Kosovë.
Ndër skenarët e mundshëm, eksperti përmend provokime të inskenuara ndëretnike, bllokime të rrugëve në veri me automjete të rënda, fushata dezinformimi dhe raste të inskenuara ku qytetarët serbë mund të paraqiten si të rrezikuar nga shqiptarët ose nga organet e sigurisë.
Berisha beson se Policia e Kosovës ka kapacitete të mjaftueshme njerëzore dhe logjistike për të garantuar rendin publik dhe për të mbajtur situatën nën kontroll, pavarësisht natyrës së provokimeve. Ai e konsideron të rëndësishëm edhe koordinimin taktik me KFOR-in dhe EULEX-in, me qëllim shmangien e keqkuptimeve dhe përcjelljen e një mesazhi të qartë uniteti.
Sa i përket planit të koordinimit para hapjes, eksperti propozon pika statike monitorimi në të dyja anët e urës, një linjë të drejtpërdrejtë komunikimi mes dy komunave të Mitrovicës dhe funksionalizimin e një qendre të përbashkët operative që do të vepronte në kohë reale.
Ai mendon se hapja e urës, në planin afatgjatë, mund të ndikojë në uljen e tensioneve dhe në integrimin e veriut. Megjithatë, Berisha e cilëson si skenarin më të rrezikshëm një sulm të qëllimshëm ndaj automjeteve, i cili më pas mund të përdorej nga strukturat serbe dhe Serbia për të kërkuar rikthimin e bllokadave përmes faktorit ndërkombëtar.
Eksperti shton se institucionet e sigurisë në Kosovë janë të përgatitura dhe të afta të reagojnë me profesionalizëm. Për këtë arsye, ai beson se çdo skenar do të zbulohet në kohë dhe do të menaxhohet me sukses.
Analisti Eduard Gashi thotë se kërkesa e BE-së për koordinim nuk duhet të shndërrohet në pengesë për ushtrimin e sovranitetit të Kosovës. Sipas tij, çështja kryesore nuk është më nëse ura duhet të hapet, por mënyra e hapjes dhe mesazhi politik që do të përcillet përmes këtij vendimi.
Gashi e interpreton kërkesën e Komisionit Evropian për “koordinim efektiv dhe konsultime kuptimplota” jo si veto ndaj hapjes së urës, por si kërkesë për një proces të kontrolluar politikisht dhe institucionalisht. Ai thekson se kjo kërkesë nuk duhet të përdoret si formulë për shtyrje të pakufizuar.
Sipas analistit, Kosova e ka të drejtën ta ushtrojë sovranitetin e saj, por një shtet serioz nuk duhet ta dëshmojë këtë sovranitet duke i befasuar aleatët. Ai vëren se BE-ja ka theksuar se ura duhet t’u shërbejë të gjitha komuniteteve dhe se Policia e Kosovës duhet të garantojë sigurinë për të gjithë.
Gashi kujton se vetëm pak ditë më parë BE-ja kishte konfirmuar se kushtet që më herët i kishte konsideruar të nevojshme për hapjen e urës ishin përmbushur. Paralelisht, KFOR-i kishte nisur tërheqjen graduale të pranisë së tij të përhershme nga ura, duke e lidhur këtë zhvillim me përmirësimin e sigurisë.
Ai thekson se koordinimi nuk është leje dhe konsultimi nuk përbën veto. Sipas tij, institucionet e Kosovës nuk mund ta kushtëzojnë sovranitetin e tyre me miratimin e një komune apo të një partie politike serbe. Megjithatë, në një zonë të ndjeshme si Mitrovica e Veriut, dëgjimi i qytetarëve dhe autoriteteve lokale është pjesë e qeverisjes së mirë.
Gashi e konsideron të papranueshme që Lista Serbe ose Beogradi të kenë mundësi të japin apo të refuzojnë pëlqimin për hapjen e urës, pasi kjo do të krijonte një të drejtë vetoje mbi funksionimin e autoritetit dhe infrastrukturës së Republikës së Kosovës.
Analisti rikujton se çështja e urës nuk është e re. Në kuadër të dialogut të ndërmjetësuar nga BE-ja, Kosova dhe Serbia u pajtuan në vitin 2015 që ura dhe zona përreth saj të revitalizoheshin, me synimin që ajo të hapej për të gjithë trafikun jo më vonë se qershori i vitit 2016. Sipas Gashit, tashmë jemi në vitin 2026 dhe, dhjetë vjet më vonë, ende diskutohet për hapjen e saj.
Ai vlerëson se kjo situatë dëshmon dobësinë e politikës evropiane në Ballkan, pasi çështjet teknike të pazgjidhura në kohë shndërrohen në probleme politike, më pas në çështje sigurie dhe kërkojnë një angazhim edhe më të madh diplomatik.
Gashi thekson se bashkëpunimi me SHBA-në, NATO-n dhe BE-në nuk duhet parë si cenim i sovranitetit, por si mënyrë për ta rritur fuqinë e Kosovës. Ai nënvizon se një shtet i vogël dhe ende joanëtar i OKB-së, NATO-s apo BE-së e shumëfishon ndikimin e vet përmes aleancave dhe se Kosova nuk e ka arritur pozitën e sotme e vetme.
Sipas tij, edhe nëse Kosova e ka të drejtën juridike për ta hapur urën, vendimmarrja shtetërore duhet të marrë parasysh pasojat që mund të sjellë mënyra e zbatimit. Pyetja, thekson ai, nuk është vetëm nëse një veprim është i lejuar, por edhe çfarë fitohet, çfarë rrezikohet dhe kush qëndron pranë Kosovës ditën pas vendimit.
Një hapje e njëanshme, në kundërshtim me partnerët kryesorë ndërkombëtarë, mund t’i sigurojë Kosovës përfitime të menjëhershme në planin e brendshëm, por njëkohësisht mund t’i kushtojë kapital diplomatik në Bruksel dhe në qendrat e tjera vendimmarrëse.
Analisti i konsideron të rëndësishme shqetësimet e komunitetit serb në veri dhe thotë se qytetarët serbë duhet të ndihen të sigurt në rast të hapjes së urës. Megjithatë, ai bën dallim mes dëgjimit të këtij komuniteti dhe dhënies së një vetoje politike mbi funksionimin e rrugëve, urave dhe institucioneve të Republikës së Kosovës.
Gashi shprehet se qytetari serb në Mitrovicën e Veriut duhet të ndihet po aq i sigurt kur kalon urën sa edhe qytetari shqiptar nga jugu. Sipas tij, garantimi i kësaj sigurie është përgjegjësi e Kosovës, por asnjë komunitet nuk duhet të vendosë se cilat pjesë të infrastrukturës apo institucioneve të Republikës mund të funksionojnë.
Ai kërkon nga BE-ja më shumë qartësi për përmbajtjen e “konsultimeve kuptimplota”. Nëse nevojiten konsultime të tjera, sipas tij, Brukseli duhet të përcaktojë me kë do të zhvillohen, çfarë do të përfshijnë dhe brenda cilit afat duhet të përfundojnë, në mënyrë që ato të mos shndërrohen në një proces pa fund.
Gashi vlerëson se synimi përfundimtar duhet të jetë që Ura e Ibrit të mos trajtohet më si çështje politike, por të shërbejë thjesht si lidhje mes dy pjesëve të qytetit. Për këtë arsye, ai propozon konsultime të menjëhershme, garanci konkrete për sigurinë, bashkërendim me KFOR-in dhe BE-në, si dhe një afat të qartë për hapjen.
“Kosova duhet ta hapë urën e Ibrit, por nuk duhet të djegë urat politike me aleatët e saj gjatë këtij procesi”, është përfundimi i analistit, i cili e cilëson këtë qasje si politikë shtetërore dhe jo si dobësi.
Ura kryesore mbi Ibër u bllokua pas luftës së vitit 1999 dhe gjatë viteve u shndërrua në një prej pikave kryesore të tensioneve etnike.
Kosova dhe Serbia u pajtuan për hapjen e saj në kuadër të dialogut të ndërmjetësuar nga BE-ja. Plani i zbatimit, i dakorduar më 2016, parashikonte që ura të hapej për qarkullim në janar të vitit 2017.
Punimet për revitalizimin e urës, në të cilat u investuan rreth 1.5 milion euro, përfunduan më 2018. Pavarësisht kësaj, ajo nuk u hap asnjëherë për automjete.
Në vitin 2024, nismat e Qeverisë së Kosovës për hapjen e urës u kundërshtuan nga serbët lokalë. Në atë kohë, bashkësia ndërkombëtare kërkoi që çdo veprim të ndërmerrej përmes koordinimit.
