Eksportet e naftës dhe gazit nga Gjiri Persik po përjetojnë ndërprerje të tjera, ndërsa tensionet midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit sa vijnë e ashpërsohen. Për të dyja palët, zotërimi i Ngushticës së Hormuzit mbetet një pikë kyçe strategjike.
Të lidhura
None found
Guntram Wolff, studiues i lartë pranë institutit kërkimor Bruegel dhe pedagog ekonomie në Universitetin e Lirë të Brukselit, thekson se në muajt e fundit Irani ka dëshmuar se ka aftësinë të mbajë nën kontroll, ose të paktën të vështirësojë ndjeshëm, lëvizjen nëpër këtë ngushticë.
Sipas Wolff, periudha disamujore e bombardimeve nuk e ka zhveshur Iranin nga kapaciteti për të mbikëqyrur Ngushticën e Hormuzit, duke nënvizuar se për SHBA-në, arritja e superioritetit në këtë zonë vijon të jetë një problem i pazgjidhur.
Këtë javë, lëvizja në ngushticë pothuajse u bllokua sërish, si pasojë e sulmeve iraniane ndaj cisternave dhe e lëshimit të dronëve e raketave drejt bazave ushtarake në Bahrein, Kuvajt dhe Jordani.
Nga ana e tyre, Shtetet e Bashkuara ndërmorën bombardime shtesë kundër Iranit dhe rivendosën bllokadën detare mbi portet e tij. Në të njëjtën kohë, Uashingtoni hoqi një lehtësim nga sanksionet që i mundësonte Teheranit të tregtonte lirisht naftën e vet, duke siguruar fonde jetike për ekonominë iraniane.
Përpara se lufta të shpërthente më 28 shkurt, Ngushtica e Hormuzit shërbente si një kalim detar ndërkombëtar pa pagesë, përmes së cilit lëvizte afër 20% e gazit natyror të lëngshëm global, sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë.
Po kështu, rreth një e pesta e naftës së prodhuar në botë transportohej nga Gjiri Persik nëpërmjet këtij kanali për në Detin Arabik dhe destinacione të tjera, me pjesën dërrmuese të këtyre dërgesave që mbërrinin në tregjet e Azisë.
Shifrat e Administratës Amerikane të Informacionit për Energjinë tregojnë se vitet e fundit, mesatarja ditore e këtij tranziti ishte rreth 20 milionë fuçi naftë.
Gjatë tremujorit të parë të vitit, trafiku nëpër Ngushticën e Hormuzit ra në afërsisht 14.6 milionë fuçi në ditë dhe prej përshkallëzimit të konfliktit, rënia është bërë edhe më e theksuar.
Një marrëveshje paraprake për armëpushim e firmosur mes SHBA-së dhe Iranit më 17 qershor solli një qetësim të përkohshëm për lundrimin tregtar, megjithatë ajo tashmë nuk është më në fuqi. Në javët e fundit, ushtria amerikane ka goditur me qindra objektiva ushtarake iraniane.
Ekspertët ngrenë shqetësimin se ofensiva të reja kundër Iranit mund të provokojnë një përgjigje hakmarrëse të drejtuar ndaj infrastrukturës energjetike në Gjirin Persik, përfshirë rafineritë, portet dhe tubacionet. Një zhvillim i tillë do ta bënte luftën jashtëzakonisht të kushtueshme për mbarë rajonin dhe do të rrezikonte të shkaktonte mungesa të furnizimit me naftë në tregjet ndërkombëtare.
Kompania greke e menaxhimit të riskut detar MARISKS paralajmëroi, pas përkeqësimit të situatës, se përparimi i brishtë i shënuar nga armëpushimi i qershorit praktikisht është avulluar dhe se gjasat për një eskalim të mëtejshëm mbeten tepër të larta.
Në fillimet e konfliktit pati raportime se Irani po kërkonte 2 milionë dollarë (rreth 1.7 milionë euro) për çdo mjet lundrues që përshkonte këtë rrugë ujore. Kohët e fundit, zyrtarët iranianë kanë udhëzuar anijet që të ndjekin një kurs verior, duke kaluar nëpër ujërat territoriale të Iranit.
Paralelisht, Marina Amerikane ka marrë përsipër të eskortojë mjetet lundruese përgjatë një korridori jugor, pranë brigjeve të Omanit, në anën e kundërt të ngushticës.
Në këto momente, Irani, Iraku, Kuvajti, Katari dhe Bahreini mbështeten tek Ngushtica e Hormuzit për të nxjerrë pjesën kryesore të rezervave të tyre të naftës.
Megjithëse rruga detare mbetet forma më ekonomike për transportin e këtij burimi, anijet janë kthyer në epiqendër të një konfrontimi gjeopolitik për kontrollin e ngushticës dhe kjo po i shtyn eksportuesit e naftës e gazit të kërkojnë zgjidhje të tjera.
Disa shtete, si Arabia Saudite me Tubacionin Lindje-Perëndim (Petroline) dhe Emiratet e Bashkuara Arabe me Tubacionin e Naftës së Papërpunuar të Abu Dhabit, tashmë kanë në dispozicion rrugë alternative eksporti që anashkalojnë Hormuzin. Megjithatë, këto tubacione kanë një kapacitet të kufizuar, duke përçuar maksimalisht vetëm 8.8 milionë fuçi në ditë, nënvizon Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë.
Përderisa infrastruktura ekzistuese nuk arrin të zëvendësojë dot vëllimet normale që tranzitohen nëpër Hormuz, rritja e kapaciteteve të këtyre tubacioneve shfaqet si një ndër alternativat e pakta. Por projekte të tilla kërkojnë vite të tëra dhe kosto miliarda dollarëshe.
Veç kësaj, nëse këto rrugë alternative synojnë daljen në Detin e Kuq, edhe ato rrezikojnë të bëhen objektiva, duke u prekur nga një zgjerim i mundshëm i konfliktit përtej Hormuzit.
Tubacioni Lindje-Perëndim i Arabisë Saudite lidh Abqaiqin në bregun lindor të Gjirit me portin e Yanbu në Detin e Kuq. Por, për të mbërritur në Detin Arabik dhe tregjet e Azisë, cisternat që nisen nga Yanbu detyrohen të lundrojnë përmes Ngushticës Bab el-Mandeb, një tjetër korridor i ngushtë strategjik, i cili është nën kërcënimin e rebelëve Huthi të Jemenit, të cilët përkrahen nga Irani.
Kjo situatë jo vetëm që mund të rrezikojë këto ngarkesa, por mund të ndezë edhe një front të dytë lufte, duke i detyruar anijet e tjera të destinuara për në Kanalin e Suezit të devijojnë duke rrotulluar skajin jugor të Afrikës.
Ndërkohë, Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat kanë mundësi të shmangin si Ngushticën e Hormuzit, ashtu edhe Detin e Kuq, po përshpejtojnë investimet në rrugë alternative. Sipas burimeve, ato planifikojnë të zgjerojnë infrastrukturën ekzistuese dhe të ndërtojnë një port të ri me terminal kontejnerësh në bregun e tyre lindor.
Ka edhe tubacione të tjera funksionale ose në fazë projekti në Irak, Jordani, Kuvajt dhe Turqi, por aftësia e tyre mbetet modeste dhe nuk arrin të kompensojë një bllokadë madhore të Ngushticës së Hormuzit.
Duke komentuar mbi Petroline dhe Tubacionin e Abu Dhabit, MARISKS paralajmëron se kërcënimi i drejtpërdrejtë i Iranit ndaj kësaj infrastrukture alternative të eksportit mund të konsiderohet si elementi më shqetësues i zhvillimeve aktuale.
Kompania nënvizon se mesazhi i Teheranit dallohet qartë: ose të gjithë prodhuesit rajonalë të energjisë lejohen të eksportojnë, ose nuk do t’ia dalë askush.
Pavarësisht hapave të radhës, Irani e ka bërë të qartë se është i gatshëm të rrisë koston ekonomike të çdo agresioni kundër tij, duke vënë në shënjestër furnizimet globale të energjisë, qoftë përmes bllokimit të pikave strategjike detare, qoftë përmes sulmeve hakmarrëse ndaj infrastrukturës energjetike të vendeve fqinje të Gjirit.
