Jo rrallëherë, historia mban mend më fort ata që humbën sesa ata që triumfuan. Kupa e Botës ka njohur shumë kombëtare të jashtëzakonshme që nuk ia dolën të fitonin trofeun më të rëndësishëm, por kjo nuk e ka zbehur aspak madhështinë që lanë pas.
Në këtë listë rikthejmë në vëmendje pesë prej skuadrave kombëtare më të fuqishme që nuk arritën asnjëherë të shpalleshin kampione bote.
Të lidhura
None found
5. Portugalia – viti 1966
Portugalia ka njohur disa gjenerata që me plot të drejtë mund të quhen të arta. Brezi i mbushur me yje i viteve 1990, finalistët e Euro 2004 dhe fituesit e Euro 2016 janë dëshmi e kësaj, ndërsa edhe sot Selecao ka një grup cilësor. Megjithatë, rreth 60 vjet më parë, kjo kombëtare ishte ndër më të fortat në botë.
Në fillimin e viteve 1960, Benfica fitoi radhazi finalet e Kupës së Evropës ndaj Barcelonës dhe Real Madridit. Nga viti 1960 deri në vitin 1965, “Shqiponjat” humbën vetëm një finale të këtij kompeticioni, përpara se të luanin edhe një tjetër finale ndaj Manchester United në vitin 1968. Formacioni i jashtëzakonshëm i ndërtuar nga hungarezi Bela Guttmann ishte ndër më dominuesit në futbollin evropian të asaj periudhe dhe, po të mos ishte “mallkimi” i tij, mund të kishte grumbulluar edhe më shumë trofe me “Veshë të Mëdhenj”.
Pikërisht Benfica përbënte bazën e kombëtares portugeze. Eusebio, Antonio Simoes, Jose Augusto dhe Jose Torres formonin një repart ofensiv të frikshëm. Në mesfushë komandën e mbante Mario Coluna, kapiten i Benficës dhe i ekipit kombëtar, i njohur me nofkën “Përbindëshi i Shenjtë”, një epitet që u rezervohej figurave të mëdha të teatrit.
Në Kupën e Botës 1966, Portugalia realizoi më shumë gola se çdo skuadër tjetër në turne, plot 17, ndërsa Eusebio shënoi nëntë herë. Ishte debutimi i Portugalisë në këtë kompeticion dhe menjëherë u shndërrua në një surprizë të madhe. Skuadra doli e para në grup, pasi mposhti edhe Brazilin me rezultat 3-1.
Në çerekfinale erdhi përballja legjendare me Korenë e Veriut, ku portugezët triumfuan 5-3, edhe pse pas 25 minutash ishin në disavantazh 0-3. Në gjysmëfinale, rrugëtimi i tyre u ndal nga Anglia vendase.
“Ishte veçanërisht e vështirë të kaloja humbjen nga Anglia në gjysmëfinale. Ende nuk jam rikuperuar prej saj. E kujtoj shumë shpesh atë ndeshje. Dhe çdo herë zemra më del nga kraharori”, pranoi Eusebio në vitin 2010.
Cristiano Ronaldo është krahasuar shpesh me Eusebion, por legjenda portugeze e kundërshtoi një paralele të tillë, sidomos pasi Cristiano theu rekordin e tij të golave me kombëtaren. “Krahasime të tilla janë të gabuara. Nuk mund ta krahasosh shënimin tim me atë të Cristiano Ronaldos. Unë shënova 41 gola në 60 ndeshje, dhe Ronaldo ka luajtur më shumë se 100 ndeshje. Përveç kësaj, sot ekipet kombëtare luajnë një numër ndeshjesh shumë më të lehta. Unë nuk kam luajtur kurrë kundër Lihtenshtajnit apo Azerbajxhanit. Krahasime të tilla më mërzisin. Janë gjëra të ndryshme”.
4. Austria – viti 1934
Disa skuadra hyjnë në histori për shkak të një brezi të madh lojtarësh, ndërsa të tjera sepse ndryshojnë vetë mënyrën si luhet futbolli. Austria e bëri pikërisht këtë. Në maj të vitit 1931, ajo e mundi Gjermaninë në Berlin me rezultatin 6-0 dhe prej asaj kohe mori nofkën Wunderteam, “Ekipi i Mrekullive”.
Austriakët sollën një koncept tërësisht të ri loje, të quajtur nga disa “stili i Danubit” e nga të tjerë “dantella vjeneze”. Thelbi, sidoqoftë, ishte i qartë: askush në botë nuk luante më mirë se ata në atë periudhë. Edhe humbja 4-3 ndaj Anglisë u interpretua si provë e epërsisë së tyre taktike dhe teknike, ndërsa britanikët fituan falë forcës fizike.
Arkitekti i kësaj skuadre ishte Hugo Meisl, një figurë që sot do të cilësohej vizionare. Ai krijoi një nga turnetë e parë ndërkombëtarë për klube, Kupën Mitropa, fliste tetë gjuhë dhe ishte ekonomist.
“Të 11 lojtarët duhet të lëvizin vazhdimisht në mënyrë që ta privojnë kundërshtarin nga mundësia për të hamendësuar qëllimet e tij. Edhe në qendër të fushës, duke përparuar drejt kundërshtarit, duhet menjëherë të kalojë topin në hapësirën e lirë, ku një lojtar sulmues duhet të jetë duke vrapuar tashmë. Sistemi ynë… Shkurt, ne nuk kemi sistem. Inteligjenca, shpejtësia dhe surpriza janë faktorët e suksesit”, ishte filozofia e tij në vitet 1930, një ide që tingëllon ende aktuale.
Figura qendrore e asaj skuadre ishte Matthias Sindelar. Gazetat vjeneze shkruanin për të: “Është sikur të ketë tru në këmbë, dhe ndërsa vrapon, krijon gjëra të paimagjinueshme”. Së bashku me Josef Smistik dhe Walter Nausch, ai i dha formë në fushë këtyre ideve revolucionare.
Nga prilli 1931 deri në dhjetor 1932, Austria zhvilloi 14 ndeshje pa humbje, duke dominuar kundërshtarët. Në vitin 1932, ajo mposhti Italinë në finalen e Kupës së Evropës Qendrore. Para Kupës së Botës 1934, skuadra po shkatërronte çdo rival, ndërsa fitorja 8-2 kundër Hungarisë së fortë tregoi se nuk kishte të barabartë.
Në vitin 1933, grupit iu bashkua edhe sulmuesi i shkëlqyer çek Josef Bican. Meisl e çoi përfaqësuesen e tij në Kupën e Botës 1934 në Itali si një nga favoritët kryesorë. Austria kaloi me autoritet Francën dhe Hungarinë, por në gjysmëfinale u ndal nga Italia. Fillimisht, në kushte të vështira atmosferike, portieri austriak gaboi, e më pas ndikoi edhe gjyqtari Ivan Eklind. Pikërisht ai drejtoi si gjysmëfinalen, ashtu edhe finalen me Italinë, dhe ndihmoi vendasit të ruanin avantazhin e tyre.
Pas asaj disfate, Austria humbi edhe ndeshjen për vendin e tretë ndaj Gjermanisë. Në vitin 1936 fitoi medaljen e argjendtë në Lojërat Olimpike, por pas ‘Anschluss’ të vitit 1938, ‘Wunderteam’ pushoi së ekzistuari.
Sindelar refuzoi të luante për Rajhun e Tretë dhe në vitin 1939 vdiq në rrethana misterioze bashkë me të dashurën e tij hebreje. Në funeralin e tij morën pjesë gati 20,000 banorë të Vjenës.
3. Brazili – viti 1982
Disa mund të argumentojnë se Brazili i viteve 1998 dhe 2006 kishte më shumë yje, por thelbi i atyre skuadrave kishte fituar tashmë të paktën një Kupë Bote, e disa prej tyre edhe dy. Në të kundërt, Brazili magjepsës i Tele Santanas nuk e fitoi kurrë trofeun dhe as nuk mbërriti në finale, megjithatë mbetet një nga skuadrat më spektakolare në historinë e Kupës së Botës, ndoshta edhe të gjithë futbollit.
Në vitin 1979, drejtimin e kombëtares braziliane e mori trajneri i njohur si “Mësuesi”. Santana ishte nga ata trajnerë që vinin lojtarin para skemës. Ai besonte se mjaftonte të mblidheshin futbollistët më të mirë të vendit, dhe më pas ata vetë do ta gjenin mënyrën më të mirë për të luajtur. “Ju jeni futbollistët më të mirë në Brazil. Njihuni me njëri-tjetrin në lojë”.
Për Kupën e Botës 1982 në Spanjë, ai zgjodhi një skuadër pa një mesfushor të krahut të djathtë, sepse sipas tij nuk kishte lojtarë mjaftueshëm cilësorë në atë rol, ndonëse në repartet e tjera kishte bollëk. “Nëse do të kisha një lojtar si Garrincha në të djathtë, sigurisht që ai do të luante. Por vetëm më të mirët dalin në fushë për mua”, u përgjigjej ai kritikëve.
Edhe pse mungonte një profil klasik në atë krah, kush mund të shqetësohej kur në mesfushë ishin Zico, Falcao, Cerezo dhe Sokrates? Ata jo vetëm dominonin lojën, por kërkonin ta bënin atë sa më të bukur. Santana u kthye në një nga mbrojtësit më të mëdhenj të filozofisë Joga Bonito, “Loja e Bukur”, dhe përsëriste shpesh: “Futbolli pa një gjuajtje në portë është sabotim, jo art!”.
Pak para Kupës së Botës 1982, Brazili zhvilloi një turne në Evropë ku u përball me Gjermaninë, Francën dhe Anglinë. Fillimisht mposhti Anglinë 1-0 me golin e Zicos, më pas kaloi me bindje Francën 3-1. Ndeshja më e fortë ishte ajo ndaj Gjermanisë, por edhe aty brazilianët fituan 2-1.
“Jemi gati të përballemi me çdo taktikë mbrojtëse. Do të përgjigjemi, si gjithmonë: do të shkojmë përpara dhe do të shënojmë”, deklaroi Santana.
Në fazën e parë të grupeve, Brazili fitoi të treja ndeshjet, duke realizuar 10 gola dhe duke pësuar vetëm dy. Në ndeshjen hapëse të fazës së dytë të grupeve, ai e shkatërroi Argjentinën, kampionen në fuqi dhe rivalen kryesore. Për të siguruar gjysmëfinalen, i mjaftonte një barazim kundër Italisë, skuadër që gjatë gjithë turneut kishte hasur vështirësi në sulm.
Megjithatë, në një duel dramatik ku Selecao mbeti dy herë në disavantazh, fitorja u buzëqeshi italianëve më pragmatikë, ndërsa Santana u detyrua të fliste për stilin e lojës.
“Në Kupën e Botës, vetë suksesi është shumë më pak i rëndësishëm sesa demonstrimi i futbollit më të mirë. Kupa e Botës është një spektakël! Çdo humbje është e neveritshme – ata do t’ju fajësojnë, pavarësisht se si keni luajtur dhe cilat kanë qenë rrethanat. Pra, është më mirë të sulmoni – atëherë nuk do të ndihet aq e neveritshëm”, tha trajneri. Në Brazil, skuadra u prit si heroike.
Pas këtij Botërori, ai dha dorëheqjen, edhe pse u rikthye për Kupën e Botës 1986. Sidoqoftë, ajo përfaqësuese ishte vetëm hija e zbehtë e ekipit të mbushur me yje të vitit 1982. Dëmtimi i Zicos dhe përplasjet e brendshme ia hoqën Brazilit çdo mundësi për të luftuar sërish për trofeun.
2. Holanda – viti 1974
Shumë pak kampionë të Kupës së Botës kanë marrë aq shumë vëmendje në libra, analiza dhe kujtime sa Holanda e vitit 1974, edhe pse nuk fitoi. “Futbolli total”, “Holandezë fluturues” dhe “Flaka portokalli” janë vetëm disa nga etiketat që la pas skuadra e Rinus Michels.
Duhet kujtuar se në fillim dhe në mesin e shekullit të 20-të, Holanda nuk shihej si një fuqi futbolli. Për shumë turne, Hungaria, çekët dhe sllovakët, jugosllavët, madje edhe BRSS-ja, konsideroheshin favoritë shumë më të mëdhenj se “Portokallinjtë”.
Gjithsesi, në fundin e viteve 1960 tabloja nisi të ndryshonte. Në vitin 1970, Feyenoordi i drejtuar nga austriaku Ernst Happel, i rritur me frymën e Wunderteam, fitoi Kupën e Evropës. Ky ishte hapi i parë madhor i futbollit holandez drejt elitës. Nga ai Feyenoord fitues, Wim Jansen dhe Wim van Hanegem kishin rol të rëndësishëm edhe në vitin 1974. Megjithatë, zemra e skuadrës vinte nga Amsterdami.
Një vit më vonë, Ajaxi i Michels fitoi Kupën e Evropës dhe e përsëriti suksesin edhe dy herë të tjera. Për katër sezone rresht, trofeu më i madh evropian mbeti në Holandë. Ishte koha kur po ngrihej një brez i mrekullueshëm, me Johan Cruyff si figurën qendrore.
Sot tingëllon e pabesueshme, por para vitit 1974 Holanda kishte luajtur për herë të fundit në një Kupë Bote në vitin 1938. Megjithatë, në atë edicion pritshmëritë ishin të mëdha, edhe pse në eliminatore skuadra kishte lënë pas Belgjikën vetëm falë golavarazhit. Ekipi u kualifikua nën drejtimin e trajnerit çek Frantisek Fadrhonc, por në Holandë u vendos se ai nuk ishte njeriu i duhur për Botërorin, ndaj në krye u emërua Rinus Michels, i cili paralelisht drejtonte edhe Barcelonën. Futbollistët donin ta mbanin Frantisekun, prandaj ai mbeti si ndihmës i “gjeneralit” Michels.
“Një ekip fiton vetëm kur ka topin”, thoshte trajneri që i dha formën përfundimtare konceptit të futbollit total. “Futbolli total është shumë i thjeshtë. Ju u jepni lojtarëve liri: të mendimit, të pasimeve, të lëvizjes. Por kjo liri kërkon nga secili prej tyre angazhim total në çdo metër të fushës. Nga të gjithë – madje edhe nga portieri, i cili duhet të mbulojë mbrojtësit. Vetëm nëse plotësohet ky kusht mund të mbështeteni në sukses”, shpjegonte Michels.
Në turne, Holanda e tij bëri që e gjithë bota të dashurohej me këtë skuadër. Në fazën e parë të grupeve, holandezët fituan ndaj Uruguait dhe Bullgarisë, ndërsa barazuan me Suedinë. Më pas, në fazën e dytë, ata shkatërruan Argjentinën 4-0 dhe mposhtën si Gjermaninë Lindore 2-0, ashtu edhe Brazilin 2-0. Cruyff, Neeskens dhe Johnny Rep i çmontuan kundërshtarët.
Por në finale, Gjermania Perëndimore vendase tregoi forcë më të madhe. Pasi pësoi e para, ajo jo vetëm rikuperoi disavantazhin, por shënoi edhe golin vendimtar. Në përballjen personale, Franz Beckenbauer doli fitues ndaj Johan Cruyff.
“Ne donim t’i tallnim gjermanët. Nuk e menduam me vetëdije, por në thelb kjo është ajo që po bënim. Harruam të shënonim golin e dytë”, kujtonte Johnny Rep për atë finale.
Michels më vonë fitoi Euro 1988, por brezi i shkëlqyer holandez i viteve 1970 humbi edhe një tjetër finale të Kupës së Botës, kësaj here kundër Argjentinës.
1. Hungaria – viti 1954
Ndoshta ky ishte ekipi më i fortë i epokës “bardh e zi”. Vetëm disa statistika mjaftojnë për të kuptuar përmasat e Aranycsapat, “Ekipit të Artë”.
Hungaria shënoi 27 gola në një turne të vetëm, shifra më e lartë ndonjëherë, dhe mbajti mesataren më të lartë të golave për ndeshje, 5.4. Fitorja 9-0 ndaj Koresë së Jugut vazhdon të mbetet një nga diferencat rekord në një ndeshje të Kupës së Botës. Sandor Kocsis, ndërkohë, është i vetmi lojtar në historinë e turneut që ka realizuar nga dy gola në katër ndeshje radhazi.
Që nga fillimi i shekullit të 20-të, Hungaria renditej mes vendeve më të rëndësishme të futbollit botëror. Ajo prodhoi lojtarë dhe trajnerë të mëdhenj që më pas u përhapën në të gjithë Evropën. Hungarezët ndikuan në zhvillimin e lojës nga SHBA-ja deri në Argjentinë. Bela Guttmann, një nga trajnerët më të mëdhenj, punoi në Nju Jork, Sao Paulo, Lisbonë, Milano, Montevideo, Athinë dhe në disa vende të tjera.
Në vitin 1938, Hungaria humbi finalen ndaj Italisë, por pas Luftës së Dytë Botërore u shfaq një brez i ri edhe më i talentuar. Një element me peshë ishte edhe fakti se pushteti socialist, i vendosur në Hungari nën ndikimin e BRSS-së, shtetëzoi klubet e futbollit, të cilat më pas u shpërndanë nën ministri të ndryshme. Kjo ia lehtësoi trajnerit Gusztav Sebes ndërtimin e kombëtares, sepse futbollistët kryesorë u grumbulluan në klubet bazë Honved dhe MTK dhe nuk lejoheshin të largoheshin jashtë vendit.
Në vitin 1949, Laszlo Kubala, miku më i ngushtë i Kocsis, u arratis. Është vështirë të imagjinohet sa më e fortë do të kishte qenë Aranycsapat nëse legjenda e Barcelonës do të kishte luajtur edhe për të. Vetë Kocsis, Puskas, Czibor dhe yje të tjerë do të transferoheshin në Evropë vetëm pas vitit 1956.
Nga qershori i vitit 1950 deri në korrik të vitit 1954, kur u luajt finalja e Botërorit në Bernë, ‘Aranycsapat’ nuk humbi asnjë ndeshje zyrtare. Kulmi i kësaj epërsie u pa në përballjet me Anglinë. Në vitin 1953, Hungaria u bë skuadra e parë jo-britanike që e mundi Anglinë në fushën e saj, 6-3. Më pas anglezët kërkuan revansh, por pësuan turpërimin më të madh të historisë së tyre, një humbje 1-7 nga Hungaria. Në atë moment nuk kishte dyshim se cila ishte skuadra më e fortë në botë.
Kjo fitore erdhi vetëm një muaj para Kupës së Botës, ndaj dukej sikur hungarezëve u mbetej vetëm të shkonin në Zvicër dhe të formalizonin titullin. Fillimisht mundën Korenë e Jugut 9-0, më pas Gjermaninë 8-3, ndërsa në çerekfinale përballë tyre doli Brazili. Nënkampionët e Botërorit të kaluar u mundën 4-2.
Në gjysmëfinale përballë doli kampionia në fuqi, Uruguai. Për herë të parë, skuadra e Sebes u vu seriozisht në provë, por dy golat e Kocsis në kohën shtesë vulosën fitoren 4-2. Uruguai nuk kishte humbur në një turne të madh prej 30 vitesh, që nga Lojërat Olimpike të vitit 1924, por Hungaria u bë skuadra e parë jo-amerikane që e mposhti.
Më pas erdhi “Mrekullia e Bernës”. Hungarezët kaluan 2-0 në avantazh që në minutën e tetë, por në fund humbën 2-3. Kjo disfatë ushqeu dhjetëra teori konspirative. Në Budapest, tifozët shkatërruan stacionin, ndërsa ekipi u detyrua të fshihej nga njerëzit. Pas Kryengritjes Hungareze, skuadra praktikisht pushoi së ekzistuari dhe Puskas, Czibor dhe Kocsis u shpallën tradhtarë sepse qëndruan në Spanjë.
