Nga Albeu.com
Goditja e sotme e SPAK nuk është thjesht një operacion penal ndaj disa emrave të biznesit. Është një tërmet politik dhe ekonomik që prek nervin më të ndjeshëm të modelit mbi të cilin është ndërtuar Tirana e viteve të fundit: ekonominë e kullave. Në pamje të parë, kemi masa sigurie, emra biznesmenësh, dyshime për trafik ndërkombëtar droge, pastrim parash dhe lidhje me projekte gjigante ndërtimi. Por në thelb, pyetja është shumë më e madhe: nëse SPAK sot po “rrëzon” disa prej emrave të lidhur me kullat, a rrezikon të rrëzohet edhe miti i një ekonomie që është rritur mbi beton, leje ndërtimi dhe para me burim të paqartë?
Të lidhura
None found
Tirana prej vitesh nuk është zhvilluar si qytet, por si kantier. Çdo hapësirë publike, çdo truall me vlerë, çdo zonë që dikur kishte funksion urban, social apo historik, është parë si mundësi për një kullë tjetër. Në vend të një ekonomie që prodhon dije, industri, eksport, teknologji apo punësim cilësor, Shqipëria ka ndërtuar një ekonomi që matet me kate. Sa më e lartë kulla, aq më i madh suksesi. Sa më e shtrenjtë leja, aq më i fortë klientelizmi. Sa më shumë beton në qendër të Tiranës, aq më i madh iluzioni se vendi po zhvillohet.
Prandaj arrestimet dhe masat e sigurisë të raportuara sot nuk duhen lexuar vetëm si çështje individësh. Ato duhen lexuar si sinjal alarmi për një sistem të tërë. Sepse kur emra të lidhur me projekte dhjetëra katëshe, me leje të miratuara nga institucionet më të larta të territorit, përfundojnë nën dyshime për pastrim parash apo veprimtari kriminale, atëherë problemi nuk është vetëm te biznesmeni. Problemi është te dera që ia hapi rrugën këtij biznesmeni. Te institucioni që firmosi. Te politika që bekoi. Te urbanistika që heshti. Te shteti që u soll sikur nuk shihte burimin e parave, mjafton që betoni të ngrihej lart.
Kullat e Tiranës janë kthyer në monumentet e një modeli ekonomik të dyshimtë. Ato nuk janë vetëm ndërtesa; janë bilance pushteti. Janë pika takimi mes parasë, politikës, administratës dhe heshtjes publike. Aty ku qytetari i zakonshëm nuk blen dot një apartament as me 30 vite punë, dikush tjetër ndërton dhjetëra kate brenda pak muajsh. Aty ku familjet shqiptare luftojnë me çmime të papërballueshme banesash, tregu i luksit vazhdon të rritet sikur jeton në një ekonomi tjetër, në një vend tjetër, me para të tjera.
Efekti ekonomik i kësaj goditjeje mund të jetë i madh. Jo domosdoshmërisht sepse do të ndalen menjëherë punimet apo do të pezullohen lejet, por sepse goditet besimi mbi të cilin qëndron ky treg. Ndërtimi në Tiranë nuk është më vetëm sektor ekonomik; është banka informale e vendit, është mekanizëm pastrimi kapitalesh, është instrument politik, është mënyra se si paraja e madhe kërkon legalitet përmes fasadave të xhamit. Nëse SPAK shkon deri në fund dhe ndjek jo vetëm individët, por edhe burimin e financimit, rrjetin e lejeve, transaksionet, ortakëritë dhe përfituesit realë, atëherë mund të tronditet jo një kompani, por një arkitekturë e tërë ekonomike.
Por këtu lind edhe pyetja politike: si është e mundur që ky model u lejua të rritej kaq shumë? Kush i dha këto leje? Kush i verifikoi kapacitetet financiare? Kush kontrolloi burimin e kapitalit? Kush u sigurua që Tirana nuk po kthehej në lavatriçen më të madhe të parave në Ballkan? Sepse nuk mund të pranohet që shteti të jetë shumë i fortë me qytetarin e zakonshëm, me biznesin e vogël, me ndërtuesin e thjeshtë, por të bëhet i verbër kur përballë ka miliona euro, kulla 50-katëshe dhe investitorë me lidhje të forta.
Në këtë histori, SPAK ka hapur një dritare të rëndësishme. Por kjo dritare nuk duhet të mbyllet me arrestime spektakolare dhe tituj lajmesh. Duhet të shkojë deri te pyetja më e rëndësishme: kush e ndërtoi ekonominë e kullave dhe kush përfitoi prej saj? Nëse hetimi kufizohet vetëm te disa emra biznesmenësh, atëherë sistemi do të riciklojë veten. Do të ikin disa emra, do të vijnë disa të tjerë. Do të ndryshojnë aksionerët, por jo mekanizmi. Do të ndërrohen kompanitë, por jo filozofia e grabitjes urbane.
Shqipëria nuk mund të vazhdojë të ndërtojë zhvillim mbi betonin e dyshimit. Një ekonomi që rritet nga kullat, por jo nga prodhimi, është ekonomi e brishtë. Një qytet që mbushet me ndërtesa luksoze, por boshatiset nga të rinjtë që ikin jashtë, nuk është qytet i zhvilluar. Një kryeqytet ku çmimet e apartamenteve nuk i përgjigjen pagave, por parasë së zezë, nuk është treg i lirë; është treg i kapur. Dhe një shtet që e shet këtë si sukses urban, ndërkohë që drejtësia dyshon për pastrim parash, nuk është shtet zhvillimi, por shtet fasade.
SPAK sot mund të ketë “rrëzuar” politikisht disa kulla të Tiranës. Por sfida e vërtetë është më e madhe: të rrëzohet modeli që i ngriti ato. Sepse problemi i Shqipërisë nuk është vetëm se kush ndërtoi kullat. Problemi është se kush vendosi që ekonomia, qyteti dhe e ardhmja e vendit të ngriheshin mbi to. Dhe nëse drejtësia nuk ndalet, ky mund të jetë momenti kur Shqipëria më në fund kupton se betoni nuk është zhvillim, kulla nuk është ekonomi dhe paraja e pistë, sado lart të ngrihet, një ditë bie. /albeu.com/
