Në Jeruzalem javën e kaluar, kryeministri Edi Rama i zgjodhi fjalët e tij me kujdes dhe i zgjodhi ato sipas traditës hebraike, sipas “The Jerusalem Post”.
“Talmudi mëson se kushdo që shpëton një jetë të vetme, është sikur të ketë shpëtuar të gjithë botën”, tha Rama në konferencën ndërkombëtare për antisemitizmin “Generation Truth” të organizuar nga Ministria e Çështjeve të Diasporës dhe Luftës Kundër Antisemitizmit e Izraelit.
Takimi, i mbajtur në Jeruzalem për të dytin vit radhazi, që përkon me Ditën Ndërkombëtare të Përkujtimit të Holokaustit, mblodhi udhëheqës ndërkombëtarë dhe figura të komunitetit hebraik në Izrael, për të diskutuar rritjen globale të antisemitizmit.
“Antisemitizmi nuk është thjesht një urrejtje ndaj hebrenjve, por një sulm ndaj arkitekturës morale të vetë njerëzimit”, tha Rama.
“Bëhet fjalë për njerëzimin. Historia tregon se fillon me hebrenjtë, por nuk mbaron me hebrenjtë”, tha kryeministri Rama për “The Jerusalem Post”.
Paralajmërimi i Ramës, i cili është pjesërisht instinkt historik, pjesërisht gjykim politik, qëndron në fokus të marrëdhënies së tij me Izraelin.
Pikëpamja e Ramës për Jeruzalemin nuk është pikëpamja mesatare diplomatike, por vjen nga një botë ku ai u rrit duke u mësuar të urrente shtetin hebre.
Jeruzalemi diskutohet pas Perdes së Hekurt
Historia personale e Ramës fillon në një Shqipëri komuniste të izoluar nga bota, ku paranoja ishte politikë shtetërore dhe ku pak miq gjendeshin në të dyja anët e Perdes së Hekurt.
“Që kur isha fëmijë, isha i fiksuar pas Jeruzalemit”, tha ai.
“Ne jetonim në një vend krejtësisht të izoluar dhe na mësuan se duhej të përgatiteshim për “luftën e madhe”, sepse “ata” do të vinin për ne. “Ata” ishin imperialistët amerikanë, socialimperialistët sovjetikë dhe sionistët izraelitë”, shtoi Rama.
“Jeruzalemi vinte nëpërmjet dy kanaleve. Njëri ishte versioni i miratuar nga shteti, ai i nxënësve të shkollës që lexonin gazetën e Partisë Komuniste në mëngjes, me raporte rreth “sa keq ushtria sioniste vret, plagos ose zhvendos palestinezët”, tha kryeministri Rama.
“Kanali tjetër ishte më privat dhe shumë më i ndaluar nën regjimin e Enver Hoxhës”, shtoi ai.
“Kanali tjetër i lidhjes sime ishte Bibla e gjyshes sime, e cila ishte një katolike shumë e zjarrtë”, tha Rama.
“Bibla në atë kohë ishte e ndaluar, por ajo kishte një Bibël të vërtetë, dhe kështu edhe nëna ime”, shtoi ai.
“Pas rënies së komunizmit, nuk mund të vija në Izrael sepse nuk kishte udhëtime ajrore ose detare”, kujtoi ai.
“Por fillova të mësoja shumë më tepër rreth historisë së Jeruzalemit, dhe më në fund arrita të vija, dhe dashuria vetëm rritej që atëherë”, tha Rama.
Ishte pas Luftës së Ftohtë që marrëdhëniet moderne midis Izraelit dhe Shqipërisë u rindërtuan.
Marrëdhëniet u vendosën menjëherë pas themelimit të Izraelit, u ndërprenë për disa dekada dhe u rivendosën në fillim të viteve 1990.
Ambasadat u krijuan, më vonë si në Tel Aviv ashtu edhe në Tiranë, dhe bashkëpunimi u zgjerua në ekonomi, kulturë, bujqësi, kibernetikë dhe turizëm.
Në konferencën e Jeruzalemit, ai u rikthye te historia e kohës së luftës që është bërë karta morale e Shqipërisë: kodi i nderit i njohur si “Besa” dhe strehimi i hebrenjve gjatë Holokaustit.
“Kur Shqipëria u bë i vetmi vend në Evropë që nuk dorëzoi asnjë hebre gjatë Luftës së Dytë Botërore, popullsia hebraike u rrit gjatë luftës”, tha Rama, ndërsa i tha pjesëmarrësve se Shqipëria i kishte dhënë mbi 3,700 emra, Qendrës Botërore të Përkujtimit të Holokaustit “Yad Vashem” – të hebrenjve të shpëtuar gjatë Holokaustit.
“Gjatë Holokaustit, zyrtarët nazistë erdhën në Shqipëri me dy kërkesa: listat e hebrenjve dhe listat e arit”, tha Rama në konferencë.
Ai tha se përgjigjja u dha përmes autoriteteve të Shqipërisë dhe më pas u përforcua nga katër udhëheqësit fetarë të vendit – figurat që vetë nazistët i trajtuan si arbitra moralë dhe u përpoqën t’i angazhonin për të zgjidhur ato “dy çështje”.
“Por, përgjigjja e Shqipërisë nuk u përkul dhe nuk bëri pazar. Ishte e thjeshtë dhe përfundimtare: “Mund t’ua merrni arin, nuk mund t’i merrni hebrenjtë tanë. Ari ishte i tyre për ta marrë, hebrenjtë ishin tanët për t’i mbrojtur. Dhe kjo nuk është një legjendë, është një fakt”, theksoi Rama.
“Antisemitizmi po rishfaqet sërish hapur dhe pa turp, shpesh i maskuar si kritikë politike, ankth kulturor, ose edhe më keq, superioritet moral”, shtoi ai.
“Urrejtja nuk fillon me dhunë. Fillon me gjuhë. Fillon me indiferencë. Fillon me justifikime”, tha Rama.
“Sapo të fillosh të tolerosh antisemitizmin, në fakt po hap një vrimë në strukturën që i mban shoqëritë të qëndrueshme”, këmbënguli Rama.
“Është si të hapësh një vrimë, pastaj ajo bëhet gjithnjë e më e madhe me kalimin e kohës. Ose si të kesh një ndërtesë pa dritare ose dyer për mbrojtje”, shtoi ai.
Rama iu drejtua gjithashtu 7 tetorit dhe luftës dyvjeçare që pasoi, duke iu referuar perceptimit se Izraeli kishte dështuar në “luftën e PR” në Perëndim.
“Terrorizmi nuk është një perspektivë. Është thjesht një krim kundër njerëzimit. Masakra e 7 tetorit nuk ishte rezistencë. Ishte një vrasje masive”, tha ai.
Ai i pranoi vuajtjet palestineze në Gaza si “reale” dhe “vërtet zemërthyese”, por tha se detyrimet morale në Perëndim e kishin ngatërruar të vërtetën për disa njerëz.
“Ne jetojmë në kohë të vështira të së vërtetës, sepse tani opinionet po trajtohen si fakte dhe faktet po trajtohen si opinione”, tha ai.
“Është një rrëmujë. Më shumë se kaq, bazuar në besnikëri, njerëzit zgjedhin opinione se “kjo është e drejtë” dhe pastaj e konsiderojnë atë si fakt”, tha Rama.
“Është një çmenduri të turbullosh vijat morale ose të legjitimosh terrorin në emër të proporcionalitetit. Paqja nuk do të thotë dhe nuk mund të nënkuptojë neutralitet ndaj terrorit”, tha kryeministri Rama.
Gjatë intervistës, Rama argumentoi se marrëdhënia e Shqipërisë me Izraelin nuk kufizohet vetëm në historinë ceremoniale.
“Izraelitët, mund ta ndiejnë atë në terren, veçanërisht në një kohë kur hebrenjtë janë përballur me armiqësi në pjesë të Evropës”, tha ai.
Presidentja Osmani, kurorë lulesh për dy dëshmorët e familjes Humolli në Koshare
“Nuk kishte asnjë tubim, nuk kishte asnjë shenjë në asnjë formë antisemitizmi ndaj numrit shumë të gjerë të turistëve hebrenj që vijnë në Shqipëri”, tha ai, duke e krahasuar atë me vendet e tjera të afërta – ku tha se turistët hebrenj kishin vuajtur për shkak të luftës së Izraelit kundër Hamasit.
Megjithatë, pati momente më të lehta gjatë vizitës së tij. Kryetari i Knesset-it, Amir Ohana, i dhuroi Ramës një palë këpucë të dizenjuara me porosi të stampuara me flamurin shqiptar si shenjë vlerësimi.
Gjithashtu, kryeministri Rama pati takime për të çuar përpara Dhomën e Tregtisë së Shqipërisë në Izrael dhe një konferencë për shtyp së bashku me kryeministrin Benjamin Netanyahu.
Rama mori gjithashtu një duartrokitje në këmbë kur doli në podiumin e Knesset-it ndërsa do iu drejtohej ligjvënësve izraelitë.
Rama e shpjegoi këtë afërsi në terma më të thjeshtë.
“Mendoj se është normale të jesh mik me Izraelin, por është një nder të konsiderohesh një mik kaq i ngushtë i Izraelit”, tha Rama.
I pyetur se çfarë do të ndodhte më pas midis dy vendeve, Rama tha: “Shpresoj se do të kemi shumë gjëra të tjera të mira”.
Për Izraelin, vizita e Ramës ishte më shumë sesa thjesht një gjest diplomatik midis vendeve miqësore.
Jeruzalemi ka një aleat të vërtetë te kryeministri shqiptar, i cili mund të qëndrojë në skenë në kryeqytetin e përjetshëm të Izraelit dhe të citojë Talmudin.
Por për Ramën, përgjigjja është e qartë dhe kthehet te ideja e tij thelbësore e njerëzimit – se “nëse i lini të fillojnë me hebrenjtë, së shpejti do të vijnë për ju”.
