Diskutimet me individë që refuzojnë të mbajnë përgjegjësi shndërrohen shpejt në një fushëbetejë pushteti dhe akuzash. Një lidhje e shëndoshë duhet të ofrojë siguri, përkrahje dhe respekt reciprok. Megjithatë, kur bashkëbiseduesi nuk ka ndërgjegjësim për veprimet e tij, përplasja verbale kthehet në një proces rraskapitës, hutues dhe emocionalisht të rënduar.
Të lidhura
None found
Ata që nuk e njohin veten thellësisht e kanë të vështirë të pranojnë fajin, të dëgjojnë me vëmendje tjetrin apo ta analizojnë çështjen nga një perspektivë tjetër. Në vend që të orvaten të kuptojnë thelbin, ata devijojnë bisedën, reagojnë në mënyrë të ngurtë mbrojtëse ose përpiqen t’ua kalojnë barrën e fajit të tjerëve.
Në pamje të parë, këta persona mund të shfaqen të qetë, racionalë, bile edhe bindës. Por sapo nis një mosmarrëveshje, shpejt bëhet e dukshme se sa sfiduese është të zhvillohet një bisedë e çiltër dhe e barabartë me ta.
Më poshtë po rendisim disa prej sjelljeve tipike që manifestojnë njerëzit me vetëdije të dobët për veten gjatë konflikteve.
1. E paraqesin veten si viktimë edhe kur s’kanë të drejtë
Një nga shenjat më irrituese është kur dikush e vendos vazhdimisht veten në rolin e të dëmtuarit, edhe pse rrethanat nuk e justifikojnë këtë qëndrim. Ai nuk përpiqet të dëgjojë atë që keni përjetuar, por e rikthen menjëherë vëmendjen te vetja.
Për shembull, mund ta minimizojë vuajtjen apo përvojën tuaj duke pohuar se edhe ai “e di mirë si ndihesh”, pavarësisht se realiteti është krejt ndryshe. Në këtë mënyrë, jo vetëm që nuk ju dëgjon, por edhe e monopolizon hapësirën emocionale të bisedës.
Në vend që t’ju thotë: “E kuptoj që të kam lënduar”, ai mund të përgjigjet: “Edhe unë kam kaluar të njëjtën gjë”, duke e zhvendosur kështu fokusin nga problemi qendror.
2. Kalojnë nga një gjendje shpirtërore në tjetrën pa paralajmërim
Gjatë një zënke, një individ pa vetëdije për veprimet e tij mund të lëvizë menjëherë nga toni i qetë te sulmi personal. Për një çast mund të tregohet i matur, dhe në tjetrin kthehet në agresiv, ofendues apo akuzues.
Mund të kërkojë ndjesë dhe më pas t’ju sulmojë sërish. Mund t’ju flasë me mirësjellje për pak sekonda, e pastaj ta përdorë pikërisht atë bisedë si armë për t’ju fajësuar.
Kjo ndodh sepse qëllimi i tij nuk është domosdoshmërisht gjetja e zgjidhjes, por kontrolli i narrativës. Ai synon të dalë fitimtar në fund të debatit, edhe nëse kjo kërkon shtrembërimin e së vërtetës apo ndryshimin e papritur të qëndrimeve.
3. Përdorin një ton përçmues që ju ul vlerën
Një tjetër sjellje e përhapur është komunikimi me përbuzje. Këta njerëz orvaten të ruajnë një fasadë qetësie dhe kontrolli, por e shfrytëzojnë atë për t’u folur nga lart të tjerëve.
Ata përdorin shprehje si: “Ti s’je në gjendje ta kuptosh”, “Po e bën dramë nga hiçi”, “Je tepër i/e brishtë” ose “Nuk ka kuptim të flas me ty në këtë gjendje”.
Fraza të tilla nuk e shuajnë konfliktin. Përkundrazi, e lënë palën tjetër të ndihet e pavlerë dhe e nëpërkëmbur. Diskutimi shndërrohet kështu nga një përpjekje për mirëkuptim në një garë për dominim.
Kur dikush ju trajton me përçmim, objektivi shpesh nuk është të kuptojë se çfarë ndodhi, por ta projektojë veten si personin “më racional” dhe ju si “problematikun”.
4. Refuzojnë kategorikisht të pranojnë gabimin
Personat që u mungon ndërgjegjësimi për sjelljen e tyre e kanë tejet të zorshme të shqiptojnë fjalët: “E paskam gabuar” ose “Më vjen keq që të lëndova”. Edhe kur provat janë të pakundërshtueshme, ata ia hedhin fajin dikujt tjetër.
Nëse gabojnë, mund të pohojnë se i kanë provokuar. Nëse ju shkaktojnë dhimbje, pretendojnë se ju e keni keqinterpretuar situatën. Nëse sillen në mënyrë të padrejtë, këmbëngulin se kishin motive të forta për atë veprim.
Në këtë logjikë, përgjegjësia nuk u përket asnjëherë atyre. Fajtori është gjithmonë dikush tjetër: ju, rrethanat, stresi, e shkuara ose “mënyra se si e formuluat fjalinë”.
Në një marrëdhënie të shëndetshme, pranimi i gabimit është hap drejt zhvillimit. Por për individët që s’janë në gjendje ta shohin veten me sinqeritet, çdo gabim përjetohet si rrezik për imazhin e tyre.
5. Ju ngarkojnë juve me të metat e tyre
Në përplasjet më intensive, këta persona ju fajësojnë shpesh pikërisht për sjelljet që vetë i kryejnë. Nëse ata janë të vrazhdë, ju akuzojnë ju për agresivitet. Nëse po manipulojnë, ju quajnë ju manipulues. Nëse nuk po dëgjojnë, pretendojnë se ju nuk po i kuptoni.
Ky fenomen njihet si projeksion: kur dikush ia mvesh tjetrit ndjesitë, frikën apo veprimet që nuk do t’i pranojë dot te vetja.
Një debat me një person që projekton vazhdimisht është tejet sfilitës, sepse ju e gjeni veten duke u justifikuar për akuza që s’janë tuajat. Në vend që të trajtohet problemi real, biseda kthehet në luftë për të vërtetuar se nuk jeni “i paarsyeshëm”, “i njëanshëm” apo “fajtori”.
Çfarë vlen të keni parasysh
Jo çdo njeri që sillet keq gjatë një diskutimi është domosdoshmërisht manipulues apo i pandreqshëm. Të gjithë mund të përjetojmë çaste kur mbrohemi tej mase, shprehemi pa takt ose nuk e pranojmë në çast fajin tonë.
Mirëpo, nëse këto modele sjelljeje përsëriten në mënyrë sistematike, nëse pas çdo zënke ndiheni të rraskapitur, të hutuar dhe me përshtypjen se ju mbani mbi supe gjithë fajin, atëherë është thelbësore të vendosni caqe të shëndosha.
Në një debat të shëndetshëm, të dyja anët duhet të kenë mundësinë të flasin, të ndihen të dëgjuara dhe të marrin përsipër pjesën e tyre të përgjegjësisë. Kur njëri person nuk e bën asnjëherë këtë gjë, çështja nuk lidhet thjesht me debatin – por me mënyrën si ai e percepton veten, ju dhe vetë lidhjen tuaj.
Së fundmi, mbani mend: nuk është e domosdoshme të dilni fitues në çdo përplasje. Ndonjëherë, gjëja më e urtë është të mos përfshiheni fare në lojën e atij që nuk synon aspak mirëkuptimin, por thjesht kontrollin mbi versionin e tij të realitetit.
