Nga Klentiana Mahmutaj, THE BANKER
Në Shqipëri, protestat që u njohën si “Revolucioni i Flamingove” u ndezën fillimisht kundër planit për ngritjen e një resorti luksoz në zonën e Lagunës së Nartës, një projekt që lidhet me Ivanka Trump dhe Jared Kushner. Qeveria e ka paraqitur këtë nismë si një shans të rëndësishëm për ekonominë, por shumë qytetarë e kundërshtojnë, duke vënë në dyshim si vetë projektin, ashtu edhe mënyrën se si ai është shtyrë përpara.
Të lidhura
None found
Pas 37 ditësh radhazi, këto protesta nuk flasin më vetëm për një investim të veçantë. Ato janë shndërruar në pasqyrë të pakënaqësisë më të gjerë të publikut ndaj korrupsionit, mungesës së transparencës, pabarazisë dhe grumbullimit të pushtetit. Në të njëjtën kohë, ato refuzojnë idenë se vendime të mëdha, me ndikim mbi tokën, burimet publike, komunitetet lokale dhe mjedisin, mund të merren pa një përfshirje të mirëfilltë të qytetarëve.
Pavarësisht se si do të përfundojë ky rast konkret, thelbi i debatit mbetet i njëjtë: çfarë lloj investimesh të huaja duhet të mirëpresë Shqipëria dhe me çfarë kushte?
Roli i opinionit publik nuk është një mirësjellje opsionale apo një veprim simbolik. Ai përbën një shtyllë bazë të qeverisjes demokratike, sidomos kur një investim mund të sjellë pasoja të mëdha për mjedisin, mënyrën e jetesës, trashëgiminë kulturore apo komunitetet lokale. Zhvillimi nuk mund të matet vetëm me rritjen ekonomike, me kantieret e ndërtimit ose me vlerën e kapitalit që hyn në vend.
Zhvillimi është gjithashtu e drejtë njerëzore. Deklarata e OKB-së e vitit 1986 mbi të Drejtën për Zhvillim njeh se çdo njeri dhe të gjithë popujt kanë të drejtë të marrin pjesë, të kontribuojnë dhe të përfitojnë nga zhvillimi ekonomik, shoqëror, kulturor dhe politik. Ideja bazë e saj është e qartë: zhvillimi duhet të jetë në qendër të njerëzve, gjithëpërfshirës, i barabartë dhe i përgjegjshëm.
Prandaj, mandati për të qeverisur nuk mund të nënkuptojë shpërndarjen e pasurisë publike pa konsultim paraprak dhe pa mbikëqyrje të pavarur. As një konferencë për shtyp, as një njoftim zyrtar, as një plan i paraqitur si i kryer nuk mund të zëvendësojnë dialogun e vërtetë me njerëzit, jetët dhe komunitetet e të cilëve preken drejtpërdrejt.
Kur qytetarët lihen jashtë procesit, ose kur konsultimi mbetet thjesht formal dhe pa ndikim real në vendim, zhvillimi e humb përmbajtjen e tij demokratike.
Kjo nuk është një kundërshti ndaj investimeve të huaja. Shqipëria ka nevojë për kapital, për mundësi dhe për rritje ekonomike. Qytetarët e saj meritojnë përparim ekonomik, shoqëror, politik dhe kulturor. Megjithatë, investimet duhet të bëhen bashkë me publikun, jo mbi të.
Sa e rëndësishme është përfshirja e komuniteteve, e tregojnë edhe vetë investitorët e huaj, të cilët shpesh synojnë të fitojnë atë që quhet “licencë sociale për të operuar”. Kjo nuk është një leje zyrtare e lëshuar nga shteti dhe as nuk zëvendëson autorizimet ligjore apo miratimet rregullatore.
Ajo nënkupton besimin dhe pranimin e vazhdueshëm të komuniteteve të prekura ndaj një projekti të caktuar. Ky besim ndërtohet përmes dialogut, respektimit të të drejtave të njerëzve dhe një përpjekjeje të besueshme për të adresuar shqetësimet e tyre të ligjshme.
Rregullat ligjore dhe politike të Bashkimit Evropian e lidhin veprimtarinë ekonomike me mbrojtjen e mjedisit, sjelljen e përgjegjshme të bizneseve, transparencën dhe pjesëmarrjen reale të komuniteteve të prekura. Këto nuk janë pengesa dytësore për zhvillimin; ato janë pjesë thelbësore e mënyrës se si BE-ja e kupton zhvillimin si proces të qëndrueshëm dhe të ligjshëm.
Teksa Shqipëria i afrohet anëtarësimit në Bashkimin Evropian, disa eurodeputetë i janë bashkuar protestave në Tiranë. Kjo e bën të qartë se besueshmëria e këtij rrugëtimi nuk do të varet vetëm nga përparimi ekonomik, por edhe nga forca e shtetit të së drejtës, cilësia e institucioneve publike, mbrojtja e mjedisit, transparenca në vendimmarrje dhe aftësia e qytetarëve për të marrë pjesë në jetën publike.
Shqipëria është trajtuar padrejtësisht nga historia. Populli i saj e meriton të jetë pjesë e familjes evropiane të kombeve, së cilës i ka përkitur gjithmonë. Por kjo e ardhme nuk mund të sigurohet përmes projekteve që ushqejnë mosbesimin publik ose përforcojnë bindjen se pasuritë më të çmuara të vendit mund të ndahen pa një pëlqim të vërtetë demokratik.
Në këto kushte, zhvillimi nuk shfaqet si një mundësi e përbashkët për vendin, por si një proces shfrytëzues që merr tokën, bukurinë natyrore, burimet publike dhe, në fund, dinjitetin demokratik.
Në një vend ku shqetësimet për korrupsionin dhe koston e jetesës mbeten në qendër të debatit publik, ndarja mes atyre që kanë pushtet dhe atyre që nuk kanë nuk është vetëm ekonomike. Ajo prek vetë themelin e jetës shoqërore.
Pyetjet që lindin janë të drejtpërdrejta: kujt i shërben shteti, zëri i kujt dëgjohet dhe nëse pasuritë publike administrohen në interes të publikut.
Investimet e huaja nuk janë problem në vetvete. Ato mund të sjellin punësim, infrastrukturë, njohuri të reja dhe mundësi. Por ato duhet të jenë të hapura, të përgjegjshme ndaj mjedisit dhe të mbështetura te pjesëmarrja e vërtetë e qytetarëve.
Këto nuk janë pengesa për zhvillimin. Përkundrazi, ato janë kushtet e një zhvillimi të qëndrueshëm dhe të një demokracie funksionale.
Mbase Revolucioni i Flamingove do të mbahet mend si një kthesë që do të shtyjë përpara të dyja këto drejtime: një zhvillim më të drejtë dhe një demokraci më të fortë.
