Pas një lufte të gjatë me një çrregullim të rrallë hematologjik, mbreti Harald V i Norvegjisë ka vdekur në spitalin kryesor të vendit. Ai ishte 89 vjeç.
Të lidhura
None found
Zyra e Pallatit Mbretëror bëri të ditur se sovrani ndërroi jetë në mënyrë të qetë mëngjesin e së premtes, në orën 06:35 të mëngjesit me orën lokale, në Qendrën Spitalore Universitare të Oslos.
Gjatë momenteve të fundit, anëtarët e familjes qëndruan pranë tij, ndërsa jashtë rezidencës mbretërore, shumë qytetarë filluan të mblidheshin për të lënë buqeta me lule në shenjë respekti.
Pas rreth tre dekadash e gjysmë në krye të shtetit, Harald V do të kujtohet si monarku që solli një frymë modernizimi dhe transparence në institucionin e kurorës. Vendimi i tij historik për të kundërshtuar normat shekullore dhe për t’u martuar me një grua pa origjinë fisnike, e shndërroi atë në një simbol ndryshimi.
Trashëgimtari i tij, princi Haakon, tani është pasardhësi i ligjshëm i fronit norvegjez.
Një sovran pranë qytetarëve
Harald V konsiderohej gjerësisht si një figurë shumë e pëlqyer, duke u cilësuar shpesh në opinionin publik si “mbreti i kombit” dhe një lloj “gjyshi” për të gjithë popullin.
Nën udhëheqjen e tij, shtëpia mbretërore norvegjeze shënoi një hapje të ndjeshme ndaj shoqërisë, duke u bërë më e aksesueshme dhe më pak e distancuar. Njohësit e protokollit mbretëror e përshkruajnë atë si një individ të thjeshtë, me dinjitet dhe një aftësi të rrallë për të shprehur hapur ndjenjat, humorin dhe brishtësinë njerëzore.
Një nga kapitujt më përcaktues të mbretërimit të tij u shkrua pas tragjedisë kombëtare të 22 korrikut 2011, kur sulmet e dhunshme të ekstremistit Anders Behring Breivik u morën jetën 77 njerëzve në kryeqytet dhe në ishullin Utøya.
Në orët dhe ditët që pasuan masakrën, mbreti i bëri thirrje kombit të ruante unitetin dhe të mos dorëzohej para tmerrit.
Fjalimi i tij prekës, i mbushur me dhimbje për të rënët dhe familjarët e tyre, nuk u mbajt nga pozita e një kreu shteti, por me ndjeshmërinë e një prindi, të një bashkëshorti dhe të një gjyshi.
Më vonë, në vitin 2016, ai u bë sërish qendër e vëmendjes me një fjalë të fuqishme për gjithëpërfshirjen, duke theksuar se Norvegjia është një mozaik njerëzish me origjina, besime fetare, orientime seksuale dhe bindje të ndryshme.
Një histori dashurie që theu barrierat
I lindur më 21 shkurt 1937 në rezidencën mbretërore të Skaugumit, afër Oslos, jeta e Haraldit u shënua që në fëmijëri nga lufta.
Vetëm tre vjeç, kur trupat e Gjermanisë naziste pushtuan vendin gjatë Luftës së Dytë Botërore, ai u arratis së bashku me të ëmën dhe vëllezërit e motrat drejt Suedisë. Më pas, familja udhëtoi për në SHBA me ftesë të presidentit Franklin D. Roosevelt.
Me mbarimin e konfliktit, Haraldi u riatdhesua, kreu shkollimin dhe shërbeu në forcat e armatosura. Në vitin 1957 mori titullin e Princit të Kurorës.
Më vonë, nga viti 1960 deri në 1962, ndoqi studimet për shkenca sociale, histori dhe ekonomi në Kolegjin Balliol të Universitetit të Oksfordit.
Zemra e tij ra në dashuri me Sonja Haraldsen, bijën e një tregtari. Megjithatë, lidhja e tyre hasi në rezistencë të fortë, pasi pritshmëria ishte që princi të bashkohej në martesë me një pasardhëse të një dinastie evropiane.
Haraldit iu deshën plot nëntë vjet këmbëngulje për të marrë aprovimin. Përballë kundërshtisë, ai i deklaroi pa ekuivok të atit, mbretit Olav V, se alternativa e vetme përveç martesës me Sonjën do të ishte beqaria e përjetshme.
Monarku Olav u tërhoq dhe ceremonia e dasmës u zhvillua në Katedralen e Oslos më 29 gusht 1968.
Kjo zgjedhje personale e Haraldit shërbeu si një pikë kthese për traditat e oborrit, duke i hapur rrugën që edhe brezi i ardhshëm të ishte i lirë të martohej me njerëz jashtë rretheve aristokrate.
Një pasion i thellë për sportin
Përtej detyrimeve të kurorës, Harald V ishte një sportist i devotshëm, veçanërisht i apasionuar pas lundrimit me vela.
Në këtë disiplinë, ai pati nderin të mbante flamurin norvegjez në tre edicione të ndryshme të Lojërave Olimpike. Karrierës së tij në garat e lundrimit i dha fund vetëm në vitin 2022.
Ai ishte gjithashtu një zë i fuqishëm për mbrojtjen e natyrës dhe luajti një rol kyç në themelimin e degës norvegjeze të Fondit Botëror për Natyrën (WWF).
Sfidat shëndetësore dhe turbulencat në familje
Periudha e fundit e jetës dhe e mbretërimit të Harald V u karakterizua nga sfida të rënda shëndetësore dhe një valë polemikash që tronditën shtëpinë mbretërore.
Në prill të vitit 2024, ai njoftoi reduktimin e përhershëm të axhendës së tij zyrtare.
Sëmundja që e detyroi në spital ishte anemia hemolitike, një patologji e rrallë ku sistemi imunitar shkatërron qelizat e kuqe të gjakut, për të cilën po mjekohej me kortizon.
Më 17 gusht, gjendja e tij u rëndua duke kërkuar shtrimin, dhe princi Haakon mori përsipër funksionet si regjent, duke kryer të gjitha detyrat shtetërore në vend të të atit.
Në të njëjtën kohë, pallati u përball me trysni mediatike për shkak të djalit të Mette-Marit, Marius Borg Høiby. Në muajin qershor, një gjykatë në Oslo e shpalli atë fajtor për disa vepra penale, përfshirë përdhunimin, dhe e dënoi me katër vjet burg, një vendim të cilin ai e ka apeluar.
Gjithashtu, në qendër të diskutimeve ishte edhe lidhja e dikurshme e Mette-Marit me financierin e diskutueshëm amerikan Jeffrey Epstein. Ajo vetë ka kërkuar ndjesë publike, duke pranuar se pati treguar “gjykim të dobët”.
Në planin shëndetësor, princesha e kurorës, e cila vuan prej kohësh nga një formë e rrallë e fibrozës pulmonare, iu nënshtrua një ndërhyrjeje për transplant të mushkërive.
Një epokë e re me mbretin Haakon
Me ndarjen nga jeta të Harald V, Norvegjia hap një kapitull të ri monarkik.
Fronin tashmë e zë i biri, Haakon, i cili trashëgon një institucion në një periudhë delikate, të shoqëruar me polemika dhe vështirësi personale brenda familjes.
Edhe pse sondazhet e fundit tregojnë një rënie të lehtë të mbështetjes popullore për monarkinë, pakënaqësitë dhe kritikat janë drejtuar rrallëherë ndaj figurës së Harald V.
Për shumicën dërrmuese të norvegjezëve, ai mbetet një prej sovranëve më të dashur në historinë e vendit.
Ai lë pas bashkëshorten e tij për gati 58 vjet, mbretëreshën Sonja, vajzën e tyre Princeshë Märtha Louise, të birin dhe mbretin e ri Haakon, si dhe gjashtë nipër dhe mbesa.
