Luiz Inácio Lula da Silva shënoi të dielën një fitore historike në Brazil.
Me këtë rezultat, ai u bë presidenti i parë brazilian që siguron një mandat të katërt. Lula e arriti këtë sukses vetëm pak ditë para se të mbushte 81 vjeç, në një moshë kur shumë liderë të tjerë tërhiqen nga politika.
Të lidhura
None found
Rikthimi i tij ndaj kandidatit të djathtë Flávio Bolsonaro solli edhe një rekord tjetër. Që prej rikthimit të demokracisë në Brazil, në vitin 1985, asnjë president nuk kishte arritur të përmbyste një disfatë të marrë në raundin e parë.
Kandidati i Partisë së Punëtorëve shtoi mbi 10 milionë vota gjatë tri javëve mes dy raundeve, ndërsa kundërshtari i tij siguroi vetëm 3.6 milionë vota të tjera.
Epërsia e Lulës ishte më e madhe se ajo e vitit 2022, kur ai mundi Jair Bolsonaron, babanë e Flávios dhe presidentin e atëhershëm të Brazilit. Fitorja e re e mban Lulën si figurën kryesore të së majtës në rajon, në një kohë kur forcat e djathta po zgjerojnë ndikimin në Amerikën Latine.
Ashtu si babai i tij katër vite më parë, Flávio Bolsonaro nuk e pranoi rezultatin. Senatori deklaroi se do të kërkonte përmes gjykatave anulimin e zgjedhjeve.
Ai kundërshtoi vendimin e Cristiano Zanin, gjyqtar në Gjykatën e Lartë Federale, për ta zgjatur procesin e votimit me dy orë. Sipas Bolsonaros, zbatimi jo i njëtrajtshëm i kësaj mase kishte cenuar barazinë mes kandidatëve.
“Është e pamundur të njihen rezultatet e zgjedhjeve duke pasur parasysh rrethanat në të cilat u zhvilluan këto ngjarje”, tha ai.
Megjithatë, edhe fushata e Bolsonaros kishte kërkuar zgjatjen e votimit në disa zona, duke iu referuar vështirësive të votuesve për të arritur në qendrat e votimit për shkak të reshjeve të dendura.
Kundërshtimi i rezultatit nuk i pengoi festimet për triumfin e Lulës. Por kontrolli i legjislaturës nga e djathta mund ta vështirësojë qeverisjen e mandatit të tij të ri.
Ky është paradoksi me të cilin përballet Lula: një fitore zgjedhore me përmasa historike, por me hapësirë të kufizuar për të qeverisur.
Si u përmbys rezultati
Harta elektorale ndihmon për të kuptuar mënyrën se si Lula e përmbysi diferencën e raundit të parë. Në Minas Gerais, shteti me numrin e dytë më të madh të votuesve në Brazil, ai kaloi nga një humbje prej gati 590,000 votash në raundin e parë, në një fitore me rreth 99,000 vota. Mes dy kandidatëve, ndryshimi ishte afërsisht 690,000 vota.
Minas Gerais ka votuar për fituesin e çdo zgjedhjeje presidenciale të drejtpërdrejtë që prej vitit 1989 dhe edhe këtë herë rezultati i tij përkoi me atë kombëtar.
Flávio Bolsonaro ruajti avantazhin në São Paulo dhe Rio de Janeiro, por Lula fitoi në kryeqytetet e këtyre dy shteteve, të cilat janë njëkohësisht qytetet më të mëdha të Brazilit. Në qytetin e Rios, ai arriti gjithashtu të përmbyste rezultatin e raundit të parë.
Fitores së tij i shërbyen edhe rezultatet në të nëntë shtetet e verilindjes, si dhe pjesëmarrja më e lartë në votime. Abstenimi zbriti nga 21.08% në raundin e parë në rreth 19.2% në balotazh, duke çuar në qendrat e votimit afro tre milionë brazilianë më shumë.
Kjo rritje e pjesëmarrjes nuk mund t’i atribuohet e gjitha Lulës, por tregon peshën që pati mobilizimi i qytetarëve që nuk kishin votuar në raundin e parë.
Fushata u zhvillua edhe përmes telefonave të brazilianëve. Pas renditjes së dytë në raundin e parë, Lula e zgjeroi fushatën e mobilizimit dixhital, me synimin që mbështetjen ekzistuese ta kthente në vota reale.
Detyra e tij nuk ishte vetëm të bindte të pavendosurit, por edhe t’i nxiste votuesit që e mbështesnin tashmë të shkonin në qendrat e votimit.
Kjo përpjekje u shoqërua me masa dhe propozime të paraqitura në minutat e fundit të fushatës, të fokusuara te shqetësimet konkrete të elektoratit. Lula firmosi një masë ligjore që rriti pragun e të ardhurave për mikro-sipërmarrësit individualë, propozoi skema të reja për rinegocimin e borxheve të konsumatorëve dhe mbështeti ndalimin e basteve online, zgjerimi i të cilave ka ndikuar në rritjen e borxheve familjare.
Për çështjen e sigurisë, ai mbështeti uljen e moshës së përgjegjësisë penale për krimet veçanërisht të rënda. Ky është një qëndrim tradicional i së djathtës dhe synonte t’u përgjigjej kërkesave për masa më të ashpra ndaj kriminalitetit.
Më shumë se një pengesë përpara
Pas festimeve, pengesa e parë e madhe për Lulën do të jetë në parlament. Partitë e djathta do të kenë 303 nga 513 vendet në Dhomën e Deputetëve, ndërsa e majta do të zotërojë 124 dhe qendra 86.
Situata është edhe më e vështirë në Senat, ku e djathta do të kontrollojë thuajse dy të tretat e vendeve. Kjo nuk do të thotë se çdo senator do të jetë automatikisht kundërshtar, por Lula do të duhet të krijojë aleanca përtej bazës së tij politike për të miratuar nismat dhe për të mbrojtur prioritetet e qeverisë.
Edhe harta e qeverive të shteteve dëshmon se kampi konservator ruan një pozitë të fortë. Marrëveshjet me guvernatorët do të jenë një tjetër provë për presidentin, pasi zbatimi i politikave të tij do të kërkojë bashkëpunim në nivel shtetëror.
“Sapo të fitojmë zgjedhjet, nuk do të kemi më kundërshtarë. Unë duhet të qeveris për 215 milionë njerëz”, tha Lula në fjalimin e fitores.
Duke folur për nevojën e bashkëpunimit me një legjislaturë më konservatore, ai shtoi: “Nuk e zgjodha unë Kongresin. Populli e zgjodhi. Dhe ky është Kongresi me të cilin do të votoj, do të punoj dhe do të bëj gjëra.”
Një tjetër urgjencë për presidentin do të jetë që rritja ekonomike të shndërrohet në lehtësim të prekshëm për qytetarët. Gjatë fushatës, perceptimi për gjendjen e ekonomisë ishte një prej faktorëve kryesorë që dobësuan mbështetjen për Lulën.
Përballja me këtë pakënaqësi do të ndërlikohet nga kufizimet fiskale. Borxhi, deficiti dhe normat e larta të interesit ia kufizojnë qeverisë mundësinë për të shtuar shpenzimet, ndërsa do të hapin debate mbi mënyrën e financimit të premtimeve elektorale pa cenuar programet sociale.
Me një Kongres jo miqësor, vendimet për atë se kush do të paguajë dhe ku do të bëhen shkurtimet do të testojnë aftësinë negociuese të Lulës.
Siguria do të jetë një tjetër fushë presioni. Presidenti do të përballet me kërkesa për politika më të rrepta kundër krimit, pasi e djathta e ka kthyer qasjen e ashpër ndaj kriminalitetit në një prej shtyllave kryesore të programit të saj.
Lula duhet gjithashtu të përgatitë një pasardhës për të majtën, e cila vazhdon të varet ngushtë nga pesha e tij politike për të fituar zgjedhjet presidenciale.
Autonomia dhe izolimi në rajon
Vështirësitë nuk kufizohen vetëm brenda Brazilit. Si drejtuesi i ekonomisë më të madhe të Amerikës Latine dhe me Kinën si partnerin kryesor tregtar, qeveria e Lulës ka përdorur peshën ekonomike të vendit për t’iu kundërvënë kërkesave tregtare dhe politike të Administratës Trump.
Kjo shkallë autonomie është diçka që pak vende fqinje mund ta provojnë.
Një fitore e Bolsonaros do të kishte përfaqësuar, në të kundërt, një sukses të rëndësishëm për përpjekjet e Uashingtonit për të konsoliduar dominimin në hemisferë dhe për të frenuar ndikimin e Pekinit.
Megjithatë, Lula do të veprojë në një realitet rajonal të vështirë dhe rrezikon të mbetet kryesisht i izoluar, pasi aleatë të së majtës si Alberto Fernández në Argjentinë, Gabriel Boric në Kili dhe Gustavo Petro në Kolumbi nuk janë më në pushtet.
“Lula përballet me një mjedis politik shumë të ndryshëm nga ai që ekzistonte kur ai mori detyrën për herë të parë, gjatë ‘Baticës Rozë’”, tha Michael Paarlberg, profesor i asociuar i shkencave politike në Universitetin e Virxhinias Commonwealth.
Ai iu referua valës së fitoreve të së majtës në Amerikën Latine gjatë viteve 2000 dhe 2010, duke shtuar: “Në atë kohë, ai kishte disa aleatë rajonalë dhe mund të luante me të dyja palët në avantazhin e Brazilit”.
Marrëdhëniet me Trumpin dhe zgjedhjet e mesit të mandatit në SHBA
Gjatë përgatitjeve për mandatin e tij të katërt, Lula do të duhet të përcaktojë edhe qasjen ndaj Shteteve të Bashkuara. Në shtator, gjatë një fjalimi në Kombet e Bashkuara, ai i dërgoi Uashingtonit mesazhin: “Brazili nuk i përket askujt”.
Megjithatë, presidenti brazilian ka treguar edhe kujdes. Kur Shtetet e Bashkuara vendosën një raund të ri tarifash ndaj mallrave braziliane në mes të vitit, ai nuk e përjashtoi mundësinë e masave hakmarrëse.
“Lula ka treguar aftësi për t’u përshtatur me Trumpin. Ai ka balancuar kritikat e ashpra të herëpashershme me gjeste pajtuese”, tha Paarlberg.
“Lula nuk është ideologjikisht antiamerikan, as nuk ka vështirësi të punojë me qeveritë e krahut të djathtë”, shtoi ai.
Paarlberg theksoi se presidenti i rizgjedhur do të ndjekë me vëmendje zgjedhjet e mesit të mandatit në SHBA, veçanërisht nëse Partia Republikane humbet kontrollin e njërës apo të dyja dhomave të Kongresit. Një zhvillim i tillë mund të sillte një shqyrtim më të madh të axhendës së Trump.
Fitorja e Lulës nuk ndali vetëm serinë e fitoreve të së djathtës dhe të kandidatëve të mbështetur nga Trump. Ajo ndërpreu edhe një varg humbjesh që e kishte goditur të majtën latino-amerikane për 18 muaj.
Rezultati i papritur hap një debat më të gjerë: a përfaqëson zhvendosja drejt së djathtës një valë afatgjatë apo është thjesht pjesë e një lavjerrësi politik?
“Fitorja e Lulës tregon se e djathta ekstreme, veçanërisht lëvizja e Bolsonaros, ka një kufi mbështetjeje, sepse shumë votues e konsiderojnë atë shumë radikale”, tha Paarlberg.
Sipas tij, rezultati tregon gjithashtu se mbështetja nga Shtëpia e Bardhë dhe masat e saj ekonomike “nuk janë faktorë vendimtarë” në zgjedhje.
Në një Amerikë Latine ku ndikimi politik po përcaktohet gjithnjë e më shumë nga liderë në ngritje, Lula mbetet një burrë shteti me përvojë dhe me shtrirje ndërkombëtare.
Tani ai duhet të vendosë se cilin drejtim do të ndjekë Brazili, vendi më i madh i Amerikës së Jugut, gjatë katër viteve të ardhshme./CNN
