Kriza institucionale në Kosovë po vazhdon, ndërsa përplasjet ndërmjet pozitës dhe opozitës janë ashpërsuar rreth rrugës që duhet ndjekur për zhbllokimin e institucioneve.
Të lidhura
None found
Ndonëse PDK-ja dhe AAK-ja kërkojnë që Kuvendi të konstituohet, ato kanë refuzuar të marrin pjesë në dialogun për zgjedhjen e një presidenti konsensual. Ky qëndrim ka ngritur dilema për strategjinë e tyre dhe objektivat politikë që synojnë të arrijnë.
Çështja që shtrohet është se përse këto dy parti kërkojnë funksionalizimin e Kuvendit, por nuk pranojnë të ulen në një tryezë ku mund të negociohet për një president konsensual. Mbetet e paqartë nëse bëhet fjalë vetëm për një përplasje procedurale apo për një betejë më të gjerë politike.
Për këtë situatë ka folur për “Bota sot” analisti politik Zejnullah Jakupi, i cili vlerëson se problemi aktual nuk kufizohet te aspektet teknike dhe procedurale. Sipas tij, përplasja lidhet edhe me kontrollin e rendit politik që do të krijohet pas konstituimit të Kuvendit.
Jakupi kujtoi se PDK-ja dhe AAK-ja nuk e pranuan takimin e thirrur nga ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ndonëse një nga temat e paralajmëruara ishte arritja e një marrëveshjeje për një president konsensual. PDK-ja e cilësoi ftesën si tentativë për manipulimin e afateve dhe kërkoi që zgjidhja të gjendet brenda Kuvendit.
Analisti argumenton se, nëse konstituimi i Kuvendit është synimi kryesor i PDK-së dhe AAK-së, atëherë një marrëveshje politike për presidentin mund të shërbente si një nga rrugët për tejkalimin e bllokadës. Megjithatë, sipas tij, këto parti kërkojnë që procesi të zhvillohet në Kuvend, por njëkohësisht nuk pranojnë tryezën ku mund të negociohet formula politike që do ta mundësonte zgjidhjen.
Për Jakupin, kjo dëshmon se përplasja nuk është vetëm procedurale apo teknike, por përbën një betejë për kontrollin e rendit politik pas konstituimit të institucionit ligjvënës.
Duke analizuar posaçërisht qasjen e PDK-së, Jakupi tha se kjo parti mund të jetë duke ndjekur disa objektiva paralelë. Një prej tyre, sipas tij, është që përgjegjësia për krizën t’i mbetet Lëvizjes Vetëvendosje, ndërsa PDK-ja të ruajë një pozicion politik më të favorshëm.
Mesazhi që PDK-ja po përpiqet të përcjellë, sipas analistit, është se ajo ndodhet në Kuvend dhe kërkon që puna të kryhet aty, ndërsa përgjegjësia për moszhbllokimin e institucionit i takon Vetëvendosjes.
Jakupi vlerëson se kjo linjë është më e leverdishme politikisht për PDK-në sesa përfshirja në një marrëveshje me Kurtin ose Haxhiun. Një kompromis i mundshëm, sipas tij, do ta dobësonte narrativën e opozitës se LVV-ja është përgjegjëse për krizën.
Ai rikujtoi se PDK-ja ka deklaruar konkretisht se Haxhiu duhet t’i drejtohet Avni Deharit për thirrjen e seancës dhe jo partive politike për konsultime.
Një tjetër synim, sipas Jakupit, mund të jetë shmangia e një marrëveshjeje që Kurti do të mund ta paraqiste si sukses politik. Nëse Kurti arrin të ndërmjetësojë zgjedhjen e një presidenti konsensual, konstituimin e Kuvendit dhe më pas krijimin e institucioneve, ai do të shfaqej si personi që i dha fund krizës.
Një rezultat i tillë do të ishte i pafavorshëm për opozitën. Për këtë arsye, Jakupi mendon se PDK-ja mund të parapëlqejë një skenar ku shtohet presioni publik mbi LVV-në dhe ku përgjegjësia për çdo dështim vazhdon t’i atribuohet asaj.
Në rastin e AAK-së, analisti sheh një interes tjetër politik. Sipas tij, kjo parti nuk dëshiron të përfshihet në një marrëveshje që do ta forconte LVV-në, nëse në këmbim nuk siguron një përfitim të qartë politik.
Jakupi theksoi se edhe AAK-ja, bazuar në raportimet e fundit, e ka interpretuar situatën si një zvarritje të qëllimshme nga Vetëvendosje. Për këtë parti nuk mjafton vetëm një ftesë për të zgjedhur një president konsensual.
Sipas analistit, çështjet thelbësore janë se sipas kujt do të konsiderohej konsensual presidenti, cili do të ishte kandidati, çfarë marrëveshjeje do të arrihej për institucionet, kush do ta merrte kryesimin e Kuvendit, çfarë garancish do të kishte opozita dhe çfarë do të ndodhte me qeverinë.
Nëse këto pyetje mbeten pa përgjigje, Jakupi vlerëson se formula e një “presidenti konsensual” mund të shihet si një marrëveshje përmes së cilës opozita i jep LVV-së atë që i nevojitet për zhbllokimin e sistemit, pa përfituar diçka të krahasueshme në këmbim.
Megjithatë, analisti evidenton edhe dobësinë e kësaj strategjie opozitare. Nëse PDK-ja dhe AAK-ja e kanë realisht prioritet vetëm konstituimin e Kuvendit, atëherë refuzimi kategorik i dialogut politik, sipas tij, bëhet i vështirë për t’u shpjeguar.
Jakupi nënvizoi se vetë politika parlamentare mbështetet te negociatat. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për zgjedhjen e presidentit, pasi Kushtetuta kërkon një shumicë shumë të lartë: në dy raundet e para duhen 2/3 e të gjithë deputetëve, përkatësisht 80 vota, ndërsa në raundin e tretë kërkohet shumica e të gjithë deputetëve.
Për këtë arsye, një president që është vërtet konsensual nuk mund të zgjidhet vetëm nga njëra palë.
Sa u përket aksioneve para Kuvendit, Jakupi mendon se ato duhen parë më tepër si mjete presioni politik dhe komunikimi me publikun sesa si përpjekje konkrete për zgjidhjen e krizës.
Përmes këtyre veprimeve, opozita synon të përcjellë mesazhin se është e pranishme, dëshiron që Kuvendi të funksionojë dhe kundërshton mbajtjen peng të institucionit.
Sipas analistit, kjo qasje i shërben opozitës duke e zhvendosur fokusin e debatit. Në vend që të pyetet përse palët nuk po arrijnë marrëveshje, çështja paraqitet si pyetje se përse LVV-ja nuk po e hap Kuvendin. Jakupi e cilëson këtë si një dallim shumë të madh në aspektin politik.
Ai komentoi gjithashtu deklaratën e kryesuesit të seancës konstituive, Avni Dehari. Sipas Jakupit, Dehari po përpiqet ta largojë debatin nga përplasja procedurale dhe ta orientojë drejt arritjes së një marrëveshjeje politike.
Në thelb, qëndrimi i Deharit është se, nëse të gjitha palët deklarojnë se duan zhbllokimin e Kuvendit, atëherë ato duhet të ulen së bashku dhe të gjejnë kompromisin. Kjo, sipas Jakupit, i vendos PDK-në dhe AAK-në përballë pyetjes së pakëndshme se përse nuk pranojnë të ulen nëse janë vërtet të interesuara për zgjidhjen.
Megjithatë, analisti nuk mendon se duhet arritur menjëherë në përfundimin se PDK-ja dhe AAK-ja nuk dëshirojnë një president konsensual. Ai e sheh problemin më shumë te kundërshtimi i mënyrës përmes së cilës po kërkohet të arrihet një marrëveshje e tillë.
Sipas Jakupit, formulimi më i saktë është se këto parti nuk duan që presidenti konsensual të shndërrohet në mekanizëm për t’i siguruar LVV-së daljen nga kriza pa një marrëveshje më të gjerë politike.
Ai theksoi se ky është një dallim i rëndësishëm, pasi opozita mund të jetë plotësisht në favor të një presidenti konsensual, por të kundërshtojë mënyrën se si LVV-ja po përpiqet ta realizojë atë.
Jakupi e lidhi këtë edhe me historikun e krizës. Edhe gjatë proceseve të mëparshme, kandidatura e njëanshme për president ka shkaktuar përplasje, ndërsa opozita ka kërkuar një kandidat konsensual.
Duke i bashkuar të gjitha elementet, analisti e interpreton strategjinë e PDK-së dhe AAK-së si përpjekje për ta konstituuar Kuvendin pa i dhënë LVV-së një marrëveshje politike “falas”. Sipas tij, ato duan ta detyrojnë LVV-në të ndërmarrë hapin e parë, të ruajnë narrativën se Vetëvendosje mban përgjegjësinë për krizën dhe të hyjnë në çdo marrëveshje të mundshme nga një pozitë më e fortë negociuese.
Njëkohësisht, ato synojnë të shmangin një kompromis që do ta paraqiste Kurtin si arkitektin e zgjidhjes së krizës.
Jakupi përmendi edhe një objektiv më afatgjatë. Nëse marrëveshja nuk arrihet, zgjedhjet e reja mund të rezultojnë më të favorshme për opozitën sesa një kompromis i shpejtë që do ta stabilizonte LVV-në.
Albulena Haxhiu ka paralajmëruar se, në mungesë të një marrëveshjeje, vendi mund të shkojë sërish drejt zgjedhjeve. Ajo gjithashtu i ka kritikuar PDK-në dhe AAK-në për refuzimin e dialogut.
Në përfundim, Jakupi tha për “Bota sot” se paradoksi është i dukshëm: PDK-ja dhe AAK-ja kërkojnë publikisht që Kuvendi të funksionalizohet menjëherë, por nuk pranojnë një nga kanalet që mund të prodhojë kompromisin politik të nevojshëm për funksionimin e tij.
Sipas tij, kjo tregon se beteja nuk zhvillohet vetëm për konstituimin e Kuvendit. Përplasja lidhet gjithashtu me kushtet e marrëveshjes dhe me pyetjen se cila palë do të dalë politikisht fituese nga zhbllokimi i krizës.
