Në një ditë të zakonshme gushti, karabinierët italianë çmontuan tendat në pjesën veriore të urës mbi lumin Ibër. Për herë të parë pas shumë vitesh, pika e kontrollit e KFOR-it u largua përkohësisht në tërësi.
Të lidhura
None found
Ky veprim sinjalizoi nisjen e zvogëlimit gradual të pranisë së përhershme të trupave të KFOR-it. Misioni ushtarak ndërkombëtar, i udhëhequr nga NATO, ndodhet në Kosovë që prej përfundimit të luftës më 1999, me synimin për të parandaluar konfliktet.
Si arsye u përmend “përmirësimi i situatës së sigurisë në Kosovë”, ndërsa u theksua se trupat mund të rikthehen në terren nëse zhvillimet e ardhshme e bëjnë të nevojshme. KFOR-i i tha DW-së se, pas përfundimit të procesit, do të ruajë një prani të fuqishme në Mitrovicën e Veriut dhe në të gjithë veriun e Kosovës, duke vijuar kontributin për një mjedis të sigurt për të gjitha komunitetet.
Megjithatë, KFOR-i nuk tregoi nëse përgjegjësinë për sigurinë e urës mes Mitrovicës së Jugut dhe asaj të Veriut do ta marrë Policia e Kosovës. Prej dekadash, kjo pikë ka qenë vatër tensionesh dhe përplasjesh ndëretnike.
Ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla, deklaroi ndërkohë se transferimi i përgjegjësive nga KFOR-i te policia tashmë ka filluar dhe se ky proces duhet të sjellë rihapjen e urës kryesore për qarkullim.
Për Manastirin e Visokë Deçanit, përgjigjja e KFOR-it ishte më e drejtpërdrejtë: Policia e Kosovës do të përfshihet hap pas hapi në strukturat e sigurisë që mbrojnë manastirin.
Çfarë ndodhi përpara këtij vendimi?
Njoftimet u bënë pas disa incidenteve në veriun e Kosovës, të cilat shkaktuan shqetësim te serbët lokalë dhe te Bashkimi Evropian.
Gjatë një periudhe njëmujore, ndërmarrja publike “Ibër-Lepenci”, në zbatim të një vendimi të Ministrisë së Mjedisit të Kosovës, rrënoi 17 shtëpi pushimi të serbëve lokalë pranë Liqenit të Ujamanit/Gazivodës, në komunën e Zubin Potokut. Autoritetet e Kosovës thanë se objektet ishin ngritur pa leje në tokën që administrohet nga kompania, ndaj ishte kërkuar “lirimi i pronës së uzurpuar”.
Një pjesë e madhe e pronarëve thonë se kanë dokumente që dëshmojnë të drejtën për përdorimin e tokës. Sipas tyre, banesat u prishën në mënyrë të paligjshme, ndonëse procedurat gjyqësore vazhdonin ende.
Një tjetër rast i fundit lidhet me një banor të një fshati në të njëjtën komunë. Ai akuzoi pjesëtarë të Policisë së Kosovës se e kishin dhunuar fizikisht gjatë kontrollit të banesës së tij, të zhvilluar nën dyshimin për posedim armësh, dhe deklaroi se lëndimet e pësuara e çuan në spital.
Pse reduktimi po bëhet tani?
Mbetet e paqartë përse KFOR-i zgjodhi pikërisht këtë periudhë për ta pakësuar praninë. Organizata nuk dha shpjegime për këtë çështje në përgjigjen dërguar DW-së.
Zoran Saviq, nga OJQ-ja Aktiv në Mitrovicën e Veriut, thotë se vendimi nuk e ka befasuar. Ai vëren se njoftime të tilla janë bërë edhe më parë, ashtu siç prej kohësh ekziston mosbesimi i banorëve të veriut ndaj Policisë së Kosovës.
Prej vitesh, raportet e organizatave joqeveritare që veprojnë në veri evidentojnë besim të ulët të qytetarëve te institucionet e sigurisë në Kosovë. Sipas Saviqit, kur në këtë tablo përfshihen edhe zhvillimet e fundit në komunën e Zubin Potokut, lind pyetja se mbi çfarë bazash organizatat ndërkombëtare arrijnë në përfundimin se siguria është përmirësuar ndjeshëm.
Saviq thekson se, nga një këndvështrim objektiv, deklaratat e NATO-s dhe statistikat e disponueshme tregojnë disa përmirësime, të cilat pasqyrohen edhe në raportet policore. Por, sipas tij, një pamje tjetër del kur qytetarët në rrugë pyeten se sa të sigurt ndihen dhe nëse u besojnë institucioneve, sidomos policisë.
Nexhmedin Spahiu, profesor në Fakultetin e Shkencave Politike në Prishtinë, e konsideron të kuptueshëm këtë mosbesim, duke marrë parasysh ngjarjet gjatë luftës dhe pas saj. Sidoqoftë, ai e cilëson punën e Policisë së Kosovës në veri si “mjaft të mirë” dhe, në disa drejtime, “më të mirë sesa në pjesë të tjera të Kosovës”.
Spahiu shpjegon se, për këtë arsye, Policia e Kosovës gëzon një shkallë legjitimiteti për zbatimin e rendit dhe ligjit. Ai nënvizon gjithashtu se, pasi serbët u larguan nga policia në veri me kërkesën e përfaqësuesve të tyre politikë, është punuar gradualisht për ta përmirësuar përbërjen etnike të forcës policore.
Nisur nga kjo, ai vlerëson se rihapja e urës kryesore në Mitrovicë “nuk do të paraqiste rrezik për sigurinë”.
Sipas Spahiut, mbajtja e urës të mbyllur nuk ka më kuptim pas ngjarjes në Banjskë dhe marrjes së kontrollit të veriut nga autoritetet e Kosovës. Ai argumenton se mbyllja nuk shërben më si masë sigurie ndërmjet dy palëve, sepse praktikisht nuk ka më dy palë dhe të njëjtat institucione veprojnë në të dyja anët e Ibrit.
Debati për momentin e përzgjedhur
Ndryshe mendon gazetari lokal Andrija Lazarević, themelues i medias Zubin Potok INFO. Sipas tij, koha nuk është e përshtatshme as për hapjen e urës, as për pakësimin e trupave të KFOR-it, veçanërisht sepse “shumë pretendime për sjellje të dhunshme të policisë ndaj banorëve serbë në vitet e fundit mbeten të pazgjidhura”.
Lazareviq thotë se banorët janë të frikësuar dhe e perceptojnë hapjen e urës për qarkullim si “thyerjen e digës”, e cila do të mundësonte hyrje më të madhe të shqiptarëve në veri. Ai kujton se vazhdon shembja e objekteve në Liqenin e Ujmanit/Gazivodës, një çështje që ende nuk është zgjidhur ligjërisht, ndërsa kontrollet në shtëpi kryhen përditë dhe njerëzit merren në pyetje në kuadër të hetimeve për krime lufte.
Ai shton se nuk dëshiron ta paragjykojë hetimin për një temë kaq të ndjeshme, por vlerëson se renditja kronologjike e këtyre zhvillimeve e bën të pashmangshme pyetjen nëse po krijohet përshtypja e një presioni të vazhdueshëm mbi një komunitet.
Pas njoftimit të KFOR-it, Lista Serbe reagoi menjëherë kundër dhe kërkoi takim urgjent me komandantin e misionit. Takimi u mbajt pak kohë më vonë.
Lista Serbe nuk iu përgjigj pyetjes së DW-së. Për pasojë, nuk u sqarua arsyeja e kërkesës për takim, duke qenë se shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Serbe, Milan Mojsiloviq, ishte njoftuar për procesin. Po ashtu, mbeti e panjohur se çfarë hapash synon të ndërmarrë partia, për shembull në lidhje me sigurinë e Manastirit të Visokë Deçanit.
Zoran Saviq nga OJQ-ja Aktiv mendon se çështje të tilla “nuk mund të ndodhin në mënyrë të njëanshme, pa komunikim me Beogradin zyrtar”. Për këtë arsye, ai e sheh procesin si “një zbatim të qartë të planit franko-gjerman, të cilin presidenti Vuçiq duket se e ka pranuar”.
Në përfundim, Saviq thotë se, pavarësisht nëse kjo pëlqehet apo jo, politikat e ndjekura si nga Prishtina, ashtu edhe nga përfaqësuesit lokalë serbë, kanë legjitimitet politik. Sipas tij, pikërisht aty qëndron thelbi i gjithë kësaj çështjeje.
