Nisja e një tranzicioni gradual të pranisë së përhershme të KFOR-it nga ura kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë, si dhe përfshirja hap pas hapi e Policisë së Kosovës në arkitekturën e sigurisë së misionit në Manastirin e Deçanit, vlerësohen si zhvillime të rëndësishme për stabilitetin dhe sigurinë në Kosovë.
Të lidhura
None found
Ky proces pason vlerësimin se gjendja e sigurisë është përmirësuar dhe, njëkohësisht, shton përgjegjësinë e institucioneve kosovare për ruajtjen e rendit, sidomos në pjesën veriore të vendit. Ndryshimi i modelit të pranisë së KFOR-it në urën e Ibrit mbart gjithashtu domethënie politike dhe simbolike, pasi për shumë vjet ajo ka qenë një prej pikave më të ndjeshme që ka mishëruar ndarjen e Mitrovicës.
Sipas analistëve, lëvizja graduale e KFOR-it nga ura kryesore nuk nënkupton largimin e NATO-s prej Kosovës. Ata e interpretojnë atë si rritje të rolit të institucioneve vendore, forcim të sovranitetit institucional dhe një sinjal të rëndësishëm për konsolidimin e shtetit.
Në aspektin diplomatik dhe politik, ky hap shihet edhe si shenjë e besimit më të madh të partnerëve euroatlantikë ndaj institucioneve të Kosovës. Megjithatë, vlerësohet se procesi duhet të shoqërohet me masa konkrete dhe me një politikë ndërkombëtare më të qartë, ku përfshihet edhe përparimi i Kosovës drejt strukturave euroatlantike.
Tahiraj: Kosovës i duhen vendime të guximshme, jo “sheqerka”
Publicisti dhe veprimtari Saim Tahiraj, duke folur për “Bota sot”, e ka përshëndetur veprimin e fundit të NATO-s. Ai ka shprehur shpresën që nisma të jetë serioze dhe të përfaqësojë një nisje të mirë.
Sipas Tahirajt, megjithatë, vendimet dhe veprimet e ndërmarra më herët në të dyja rastet kanë qenë të dëmshme dhe i kanë kushtuar shumë Kosovës. Ai ka kritikuar veçanërisht ndarjen e Mitrovicës dhe vendosjen e KFOR-it francez në urën mbi Ibër, të cilat i ka lidhur me një varg gabimesh historike që, sipas tij, shqiptarët i kanë paguar me copëtim territoresh, masakra dhe gjenocide të njëpasnjëshme.
Tahiraj ka deklaruar se Traktati i Shën Stefanit i dëmtoi rëndë shqiptarët, ndërsa Kongresi i Berlinit, me shumë pak ndryshime, vazhdoi të njëjtën politikë. Sipas tij, pushtimet dhe spastrimet e shumta etnike kanë bërë që shqiptarët të jenë sot ndër popujt më të shpërndarë në botë.
Ai ka thënë se shumë territore shqiptare mbetën nën okupimin e shteteve fqinje, të cilat i ka cilësuar grabitqare dhe të mbështetura nga fuqitë evropiane e Perandoria Osmane. Në vlerësimin e tij, historia shqiptare dëshmon se fuqitë e mëdha shpesh kanë vendosur pa i pyetur popujt dhe në dëm të tyre.
Publicisti ka theksuar se ekzistenca e sotme e dy shteteve shqiptare u mundësua falë përkrahjes së fuqishme të Austrisë dhe, më vonë, të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Ai ka shtuar se një pjesë e gabimeve historike të Evropës u korrigjuan vetëm pjesërisht dhe kjo ndodhi falë mbështetjes së fortë amerikane.
Duke iu referuar ndërhyrjes së NATO-s në Kosovë, Tahiraj ka pohuar se disa vende që historikisht e kishin përkrahur Serbinë tentuan ta sabotonin atë. Në të njëjtën linjë, sipas tij, duhet të interpretohen edhe ndarja e Mitrovicës nga francezët dhe vënia e disa objekteve fetare nën mbrojtje të posaçme, duke krijuar një gjendje që ai e konsideron të papranueshme për një shtet sovran.
Ai ka vlerësuar se dislokimi i KFOR-it në urën e Ibrit nuk mund të trajtohet vetëm si masë teknike sigurie, sepse për vite të tëra ka prodhuar simbolikën e ndarjes, në vend të asaj të bashkimit.
Sipas Tahirajt, me kujdes të veçantë duhet trajtuar edhe prania e KFOR-it në pikat e kontrollit në hyrje dhe në dalje të rrugës përgjatë Manastirit të Deçanit. Masa të tilla, ka argumentuar ai, nuk duhet të kthehen në mekanizma të përhershëm që dëmtojnë sovranitetin dhe pengojnë funksionimin normal të shtetit të Kosovës.
Tahiraj ka thënë se shqiptarët i kanë ndërtuar, ruajtur dhe mbrojtur ndër shekuj trashëgimitë e tyre, ndaj ka ngritur pyetjen se përse sot konsiderohet e domosdoshme që këto objekte të ruhen nga struktura të huaja ushtarake. Nëse Kosova është shtet i lirë dhe sovran, sipas tij, institucionet e saj duhet ta kenë kapacitetin dhe përgjegjësinë për mbrojtjen pa dallim të çdo objekti të trashëgimisë kulturore dhe fetare.
Ai e ka quajtur të mirëpritur nismën e NATO-s, me kusht që synimi i saj të jetë transferimi gradual i përgjegjësive te institucionet kosovare. Tahiraj ka shprehur dëshirën që ky proces të vazhdojë dhe të zbatohet tërësisht.
Në përfundim, ai ka kërkuar që ura mbi Ibër të hapet plotësisht. Sipas tij, urat kanë për qëllim afrimin e njerëzve dhe jo ndarjen e tyre, prandaj një urë që ndodhet në zemër të qytetit nuk duhet të mbetet pafundësisht shenjë e ndarjes.
Tahiraj i ka bërë thirrje Bashkësisë Ndërkombëtare dhe Bashkimit Evropian që ta ndryshojnë politikën ndaj Kosovës. Ai ka thënë se vendit nuk i nevojiten më masa kalimtare, zgjidhje të paplota apo pengesa të tjera, por një perspektivë e përcaktuar politike dhe institucionale, si dhe integrim i shpejtë në strukturat euroatlantike.
Sipas tij, edhe NATO duhet ta afrojë Kosovën me anëtarësimin e plotë, pasi vendi nuk paraqet rrezik për stabilitetin e rajonit. Përkundrazi, Tahiraj ka vlerësuar se anëtarësimi i Kosovës në strukturat euroatlantike do të shtonte garancitë për paqen dhe qëndrueshmërinë rajonale.
Ai ka paralajmëruar se nismat që mbeten vetëm simbolike shndërrohen në “sheqerka” për qetësimin e përkohshëm të Kosovës. Sipas tij, vendi nuk ka nevojë për masa të tilla, por për vendime të guximshme, hapa konkretë dhe një politikë të qartë nga Bashkësia Ndërkombëtare. Tahiraj ka përfunduar për “Bota sot” se historia ka dhënë mjaftueshëm mësime dhe se ka ardhur koha që ajo të mos përsëritet.
Halili: Ndryshimi i pranisë së KFOR-it është sinjal i rëndësishëm për sigurinë
Analisti politik Nijazi Halili, në një prononcim për “Bota sot”, ka deklaruar se procesi nuk duhet të përshkruhet si tërheqje e NATO-s nga Kosova. Sipas tij, bëhet fjalë për një transformim gradual të mënyrës se si organizohen prania dhe përgjegjësitë në fushën e sigurisë.
Halili ka thënë se vendimi i KFOR-it për nisjen e tranzicionit gradual të pranisë së tij të përhershme nga ura kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë duhet të kuptohet, para së gjithash, si një etapë me rëndësi në zhvillimin e arkitekturës së sigurisë në Kosovë dhe jo si largim i NATO-s.
Ai ka rikujtuar se vetë KFOR-i e ka cilësuar procesin si gradual, të varur nga situata në terren dhe të bashkërenduar me institucionet kosovare, Policinë e Kosovës, EULEX-in dhe aktorët e tjerë përkatës. Misioni ka bërë të ditur gjithashtu se do të vazhdojë ta ketë të dukshme praninë e tij në Mitrovicën e Veriut, Mitrovicën e Jugut dhe në zona të tjera të veriut.
Për këtë arsye, sipas Halilit, zhvillimet në urën e Ibrit nuk krijojnë “vakum sigurie”. Ato shënojnë një kalim të kujdesshëm nga prania statike ndërkombëtare drejt një modeli ku institucionet vendore të sigurisë marrin përsipër më shumë detyra.
Ai e ka cilësuar veçanërisht domethënës faktin që ndryshimi në urën e Ibrit po ecën paralelisht me përfshirjen graduale të pjesëtarëve të Policisë së Kosovës në sistemin e sigurisë së KFOR-it në Manastirin e Deçanit. Sipas tij, zhvillimet në këto dy vende me ndjeshmëri të lartë politike dhe ndëretnike tregojnë se NATO po e konsideron gjithnjë e më shumë Policinë e Kosovës si pjesë të strukturës që duhet të jetë e aftë të sigurojë rend dhe mbrojtje për të gjitha komunitetet.
Halili ka vlerësuar se tranzicioni në urën mbi Ibër përcjell një mesazh të rëndësishëm edhe në planin politik e diplomatik. Duke qenë për vite një prej simboleve më të ndjeshme të ndarjes së Mitrovicës, ndryshimi i pranisë së NATO-s në këtë pikë tregon, sipas tij, se kushtet e sigurisë janë përmirësuar në një nivel që lejon përshtatjen e modelit të angazhimit ndërkombëtar.
Në vlerësimin e analistit, kjo dëshmon edhe për një shkallë më të lartë besimi në aftësitë e institucioneve vendore për menaxhimin e sigurisë. Megjithatë, ai ka nënvizuar se duhet dalluar qartë tërheqja e NATO-s nga optimizimi i pranisë së saj, pasi bëhet fjalë për të dytën.
Halili ka theksuar se KFOR-i nuk po largohet nga veriu dhe as nuk po heq dorë nga detyrimi për të reaguar. Përkundrazi, misioni ka deklaruar se personeli është vendosur në mënyrë të tillë që të mund t’u përgjigjet zhvillimeve relevante, ndërsa angazhimi për krijimin e një mjedisi të sigurt për të gjitha komunitetet do të vazhdojë.
Sipas tij, këtu gjendet edhe porosia kryesore për Serbinë dhe për cilindo aktor që mund të përpiqet ta destabilizojë veriun. Prania ndërkombëtare nuk po pasohet nga mungesa e sigurisë, por nga forcimi i përgjegjësisë së institucioneve vendore nën mbështetjen e vazhdueshme të NATO-s. Halili e ka cilësuar këtë shumë më domethënëse sesa heqjen e një pike statike nga një urë.
Analisti ka deklaruar se procesi mund të ndikojë gjithashtu në narrativat politike dhe diplomatike për veriun e Kosovës. Sipas tij, zhvillimi e dobëson pretendimin se kjo pjesë e vendit është domosdoshmërisht një hapësirë ku institucionet kosovare nuk mund t’i ushtrojnë normalisht përgjegjësitë e sigurisë.
Përfshirja e Policisë së Kosovës në strukturën e sigurisë së KFOR-it në Deçan dhe kalimi gradual i përgjegjësive në pika të tjera të ndjeshme, sipas Halilit, krijojnë një precedent të rëndësishëm. Institucionet kosovare duhet të mbajnë përgjegjësinë kryesore për sigurinë, ndërsa NATO të vazhdojë të shërbejë si garanci e jashtme dhe faktor stabiliteti.
Halili e ka lidhur këtë zhvillim edhe me konsolidimin institucional të Kosovës. Ai ka thënë se besimi nuk dëshmohet vetëm përmes deklaratave politike, por edhe kur një mision ndërkombëtar si KFOR-i vlerëson se prania e tij statike mund të reduktohet në një prej zonave më të ndjeshme të vendit, pa e rrezikuar sigurinë dhe pa e humbur mundësinë për ndërhyrje.
Megjithatë, ai ka kërkuar që procesi të drejtohet me kujdes të madh. Zvogëlimi i pranisë statike të KFOR-it, sipas Halilit, nuk duhet të krijojë përshtypjen se problemet e sigurisë në veri janë zgjidhur përfundimisht.
Ai ka theksuar se stabiliteti në atë zonë vazhdon të jetë i brishtë dhe kërkon bashkërendim të pandërprerë ndërmjet Policisë së Kosovës, KFOR-it dhe EULEX-it. Përshkrimi i tranzicionit nga KFOR-i si “gradual” dhe “condition-based” dëshmon, sipas tij, se NATO nuk po vepron mbi një vlerësim politik të njëanshëm, por duke u mbështetur në kushtet reale të sigurisë në terren.
Në përmbyllje, Halili ka thënë se zhvillimi duhet pritur me optimizëm, por njëherësh edhe me përgjegjësi nga institucionet e Kosovës. Ai e ka cilësuar atë si tregues të përmirësimit të gjendjes së sigurisë dhe të zgjerimit të rolit institucional të Kosovës, por edhe si provë për pjekurinë e institucioneve të saj.
Sipas tij, rritja e përgjegjësive të institucioneve vendore duhet të shoqërohet me rritjen e aftësisë së tyre për të siguruar rendin, lëvizjen e lirë, sigurinë dhe mbrojtjen e barabartë për secilin komunitet.
Halili ka përfunduar për “Bota sot” se mesazhi strategjik i procesit është i qartë: Kosova nuk po lëviz nga siguria ndërkombëtare drejt pasigurisë. Ajo po kalon nga një skemë ku KFOR-i garantonte drejtpërdrejt sigurinë në pika të caktuara përmes pranisë statike, në një model ku institucionet e Kosovës marrin më shumë përgjegjësi, ndërsa NATO mban praninë, kapacitetin dhe mandatin për të ndërhyrë kur rrethanat e kërkojnë. Në thelb, sipas tij, ky është sinjal i konsolidimit të shtetit dhe i shtimit gradual të besimit të partnerëve euroatlantikë në institucionet kosovare të sigurisë.
